Ni 13 July 2010 Vanglaini chhuakah khan Pu SL Sailova'n aikal la tihrem dan tha tak a rawn rawt a, a rawtna hi tih hlawhtlin ni phei se, aikal lak tihrem dan rang ber a nih hial a rinawm. Aikal lak ngaimawhtu tam tak leh ngaihtuah chiang lem lo tan phei chuan thil lawmawm leh hmasawnna ropui tak ni hial awm e.
Pu Sailova hi thil tha duh mi leh mi thahnem ngai niin ka lo hre ve a, fak pawh a phu viauvin ka hria. Service Rules chungchang te, aikal lak khap a nih dante a hre chiang viau turah ka ngai bawk. Amaherawh chu sorkarin a mi chhawrte a en dan leh a duat dan te, mipui tana thawktu an nih avanga hamthatna tam tak a siam sak thin te, anmahni avanga ram inrelbawlnate hi pangngai taka kal tawk tawk a ni tih hriaa an harsat mangan huna puih a inhuam dante hi a hmuh hmaih deuh em aw?
"Aikal lak hi dan kalh a ni a, an lak chhan zawh hian awmzia a nei lo, dam loh vang a nih pawhin a dik chuang lo" a rawn ti tawl mai a. A redtapist mah mahin deuh niin ka hria. Hei mai hi duh tawk lovin pawngsualtute nen a la rawn tehkhin tak deuh deuh a! Aikal lak hrim hrim hi kan hrethiam tur a ni kan ti reng reng lo. Dam lohna avanga loh theih lohva aikal late hi pawngsualtute nena khaikhin chi em ni dawn? Dan a ni lo tih hre ve ve (Dan bawhchhe ve ve)-ah chuan an dinhmun hi a dang deuh lo maw?
Pawngsualtu hi chuan a tisa châkna vanga midang pawi khawih a ni a, midangte dam chhung nun a tichhe nghal bawk. Damlohna vanga aikal late hi chu an châk leh duh reng vanga dam lo leh hrisel lo an nih ka ring ve hauh lo. An theih lohna avanga midangte'n (zirlaite'n) an tuar loh nan aikal an la hram hram a ni zawk. Theih nise, aikal la lova, dam ver vawra mi ropui tam tak chhertu ni tura thlan tla hluama thawh hi asin an duhthusam tur chu ni! Dinhmun inthlengpui tur ni ta se, kan ngam meuh ange maw chu?!
Sorkar pawh hian damlo, aikal late hi a ban mai dawn nge kan hre hauh lo. Amaherawh chu thenawm khawvengte ring ringawt tura a kalsan mai erawh chu kei chuan ka ring chiah lo. Eiruk vang leh sual vang hrim hrim ni kher lo pawh hian cancer te, zeng te, rualbanlohna, adt, hi a vei ve theih tho si a. Misual chungah kher a thleng lova, tu chungah pawh mi vanduai chungah te a thleng mai zel a nih hi! Kan chunga a thlen loh vang ringawt pawh hian Pathian hnena lawmthu sawi tur kan ni ngei ang. A dam zawkte hi chuan hrethiama kan puih theihna awma puih mawlh mawlh zawk awm asin! Chutih a hneka a diriam zawng leh an dinhmun phet zawnga hmalak emaw, thutlukna siam hi chu mi tam zawk hian an pawmpui ka ring hauh lo. Sorkar hi a tlachhia a pui thei dinhmuna a ding lo a nih ngawt loh chuan!
Ka'n ti leh teh ang. Mi tuemaw, sorkar hnathawk, cancer avangin aikal la se, a nupui chhul tha lovin awm bawk se. Nu leh pa'n an ngaihsak hman loh an fate chu hrisel hlei thei lo bawk se, chu sorkar hnathawk chu sorkar tan leh khawtlang tan mi tangkai lo ber a ni hial ang. Mahse, a dam loh hma khan eng thil tha nge a tih? tihte pawh kan chhut tel sak a tha ang. Mi tam tak a lo chher puitling ve reng thei asin. Tuna MCS, MPS nula tlangvalte pawh hi an lo ni ve reng thei asin. 'A chhang eitute doral an chang zo ta' tih ang maia an laka rilru hrisel lo tak pu tur kan ni dawn em ni? Tuna aikal la, ban tura kan tih kan tihte hi kum tam tak ram tana rinawm taka lo thawk tawhte an ni ve bawk a asin!
Khitiang dinhmun khi thil awm ve thei a ni satliah lo; thil thleng mek a ni zawk. Chuvangin a hotu lam pawh hian uluk zawka ngaihtuah chunga fing taka ro an rel a pawimawh viau awm e. An hun tha leh an thawh theih lai zawng zawng ram tana hmang a, vanduaina leh hrisel lohna avanga aikal lak tul tate hi an chhungkaw dinhmun a zira aikal lak phalsak emaw, an aia an chhungte thun emaw, thun tlak (eligible) an awm loh pawha an thawh theih tawk hna pekte pawh a tul viauvin a rinawm.
Sawrkar pawh hi dan hi dan a nih anga rum taka rorel tura siam a ni ringawt lova, a mamawhtute mila dan siam tur leh kengkawh tur a ni ve tho. Chuvangin, sorkar inawpna hi phu lo chunga induhsakna tur ni lovin, a phute leh mamawhte tana thiltha tihna tur zawk a nih a rinawm.
- CLC Rka, Serchhip
Pu Sailova hi thil tha duh mi leh mi thahnem ngai niin ka lo hre ve a, fak pawh a phu viauvin ka hria. Service Rules chungchang te, aikal lak khap a nih dante a hre chiang viau turah ka ngai bawk. Amaherawh chu sorkarin a mi chhawrte a en dan leh a duat dan te, mipui tana thawktu an nih avanga hamthatna tam tak a siam sak thin te, anmahni avanga ram inrelbawlnate hi pangngai taka kal tawk tawk a ni tih hriaa an harsat mangan huna puih a inhuam dante hi a hmuh hmaih deuh em aw?
"Aikal lak hi dan kalh a ni a, an lak chhan zawh hian awmzia a nei lo, dam loh vang a nih pawhin a dik chuang lo" a rawn ti tawl mai a. A redtapist mah mahin deuh niin ka hria. Hei mai hi duh tawk lovin pawngsualtute nen a la rawn tehkhin tak deuh deuh a! Aikal lak hrim hrim hi kan hrethiam tur a ni kan ti reng reng lo. Dam lohna avanga loh theih lohva aikal late hi pawngsualtute nena khaikhin chi em ni dawn? Dan a ni lo tih hre ve ve (Dan bawhchhe ve ve)-ah chuan an dinhmun hi a dang deuh lo maw?
Pawngsualtu hi chuan a tisa châkna vanga midang pawi khawih a ni a, midangte dam chhung nun a tichhe nghal bawk. Damlohna vanga aikal late hi chu an châk leh duh reng vanga dam lo leh hrisel lo an nih ka ring ve hauh lo. An theih lohna avanga midangte'n (zirlaite'n) an tuar loh nan aikal an la hram hram a ni zawk. Theih nise, aikal la lova, dam ver vawra mi ropui tam tak chhertu ni tura thlan tla hluama thawh hi asin an duhthusam tur chu ni! Dinhmun inthlengpui tur ni ta se, kan ngam meuh ange maw chu?!
Sorkar pawh hian damlo, aikal late hi a ban mai dawn nge kan hre hauh lo. Amaherawh chu thenawm khawvengte ring ringawt tura a kalsan mai erawh chu kei chuan ka ring chiah lo. Eiruk vang leh sual vang hrim hrim ni kher lo pawh hian cancer te, zeng te, rualbanlohna, adt, hi a vei ve theih tho si a. Misual chungah kher a thleng lova, tu chungah pawh mi vanduai chungah te a thleng mai zel a nih hi! Kan chunga a thlen loh vang ringawt pawh hian Pathian hnena lawmthu sawi tur kan ni ngei ang. A dam zawkte hi chuan hrethiama kan puih theihna awma puih mawlh mawlh zawk awm asin! Chutih a hneka a diriam zawng leh an dinhmun phet zawnga hmalak emaw, thutlukna siam hi chu mi tam zawk hian an pawmpui ka ring hauh lo. Sorkar hi a tlachhia a pui thei dinhmuna a ding lo a nih ngawt loh chuan!
Ka'n ti leh teh ang. Mi tuemaw, sorkar hnathawk, cancer avangin aikal la se, a nupui chhul tha lovin awm bawk se. Nu leh pa'n an ngaihsak hman loh an fate chu hrisel hlei thei lo bawk se, chu sorkar hnathawk chu sorkar tan leh khawtlang tan mi tangkai lo ber a ni hial ang. Mahse, a dam loh hma khan eng thil tha nge a tih? tihte pawh kan chhut tel sak a tha ang. Mi tam tak a lo chher puitling ve reng thei asin. Tuna MCS, MPS nula tlangvalte pawh hi an lo ni ve reng thei asin. 'A chhang eitute doral an chang zo ta' tih ang maia an laka rilru hrisel lo tak pu tur kan ni dawn em ni? Tuna aikal la, ban tura kan tih kan tihte hi kum tam tak ram tana rinawm taka lo thawk tawhte an ni ve bawk a asin!
Khitiang dinhmun khi thil awm ve thei a ni satliah lo; thil thleng mek a ni zawk. Chuvangin a hotu lam pawh hian uluk zawka ngaihtuah chunga fing taka ro an rel a pawimawh viau awm e. An hun tha leh an thawh theih lai zawng zawng ram tana hmang a, vanduaina leh hrisel lohna avanga aikal lak tul tate hi an chhungkaw dinhmun a zira aikal lak phalsak emaw, an aia an chhungte thun emaw, thun tlak (eligible) an awm loh pawha an thawh theih tawk hna pekte pawh a tul viauvin a rinawm.
Sawrkar pawh hi dan hi dan a nih anga rum taka rorel tura siam a ni ringawt lova, a mamawhtute mila dan siam tur leh kengkawh tur a ni ve tho. Chuvangin, sorkar inawpna hi phu lo chunga induhsakna tur ni lovin, a phute leh mamawhte tana thiltha tihna tur zawk a nih a rinawm.
- CLC Rka, Serchhip


