Environment dan lekkawh chungchang

Mizote hi leilung leh a chhunga awmte (environment) humhalh kawngah kan ṭhangharh viau tawh a, a lawmawm. A chhan chu environment pawimawhzia kan hriat belh tâk zel vang a nih a rinawm. Leilung, thing leh mautea innghat lo leh inkungkaihna nei rêng rêng lo eizawnna nei kan tam tâk êm vangte a ni lian viau bawk ang.

United Nations chuan Mizote hi 'indigenous people' ah a pawma sawi a ni. Khawvelah indigenous hnam tam tak an awm a, an awmna biala leilung, thing leh mautea innghahna thui tak nei leh inkungkaihna thûk bik neia sawi ṭhin an ni. Mizote pawh indigenous hnam kan nihna chu thingtlang lamah a chiang zual.

Mi tam takin leilung/ramte chu eizawnna atan (lo atan) an la hmang mek. Lo an vât a, thing leh mau tam tak kitin an hâl ṭhin. Thing leh mau kih khap a ni, mahse, an eizawnna a nih miau avangin khap beh emaw, ram/sorkar dan hmanga hrem emaw ngawt chi a ni lo. Thing leh maute chu in sak nan, thlâm sak nan leh thil ṭul dang dangah an hmang ṭhin bawk.

Thingtlang mite nunah leilung leh thing leh maute a bet tlat a, khawpuia chêngte leh kámding hna thawkte angin sum leh pai lak luhna ngêlnghet nei lo an ni hlawm. An nun khawchhuahna tur leh sum an hmuh theihna tura leilung, thing leh maute an hmang hi hriat thiam chin neih a ngaiin a rinawm. An nawm an mâka an khawih leh sawisak erawh an tih loh tawp tur ve tho a ni.

Khawpui aṭang chuan leilung, nungcha, thing leh maute humhalh a awl viau. Thingtlangah erawh chuan leilung hi an eizawnna, thingte hi in an sakna hmanraw pawimawh ber, mau pawh in sakna, chawhmeh leh thil dang atana an hman nasat em em a ni. Nungchate pawh sum leh pai nei lo mi rethei tak takte'n sa an ei ve theihna remchang a nihna lai a awm.

Ram dante hi zâwm vek thei ila a ṭha ber a, chutih rualin, a nih ang taka mipui chunga khauh taka lekkawh bur vek erawh thil ṭha ber a ni lo thei. Thuneitute pawhin mi nihna leh dinhmun thlir chungin environment kaihhnawih dante hi an lekkawh a ṭulna chin a awm thei àwm e.