Mizoram leh nungcha humhalh

Emvironment, Forest and Climate Change department-a Ngengpui Wildlife Range-a duty-te'n January 31, 2026 khan Lawngtlai district chhung Tuiphal ruama sava leh thehlei eng emaw zat kaptu Lawngtlai mi pahnih an man. Mi pahnihte hi court-a hruai an nih hnuah jail-ah khung an ni a, a pawi hle a ni.

Lawngtlai mi pahnihin nungcha an kah hlum EFCC department duty-te'n an mante chu sava 33 leh thehlei panga a ni. Sava an kah hlum zinga pathum chu Schedule-I hnuaia mite a ni nghe nghe a, a dangte chu Schedule-II hnuaia mi a ni thung.

Bible-ah chuan nungcha leh ran zingah Pathianin ei a phal leh phal loh ziah a ni a, Pathianin ei a phalte chu mihringin a mamawh huna ei tura a pek ang pawhin a ngaih theih. Tun hma chuan nungchate hi Mizote'n sa an ei theih chhun a nihna chin a awm a, tunlaiah pawh thingtlang hmuh ṭhenkhatah chuan a la ni ang. Chawhmeh tur sa zawngin an ramchhuak fo a, nungcha chi hrang hrang an kap a, an âwk a, an man ṭhin bawk. Hei hi thingtlang lamah chuan tun thlengin mi tam tak tih dan a la ni.

Hmânlai chuan Mizoram hi sorkar danin a thleng pha lo a, nungcha humhalhna dan a awm lo. Sorkar dan kan neih ve hnuah pawh hmun tam tak chu danin a thleng pha lem lo a; chuvang chuan, nungcha humhalhna dan pawh thingtlang lamah chuan khawng taka lekkawh a ni lo.

Khawvel changkang zelah nungcha, thing leh mau leh leilung humhalh ṭulzia kan hre zel a, khauh taka dan kenkawh duh an tam tial tial a, thîkthu a chhe tial tial. Chuvangin, nungcha man leh kah chungchangah pawh tun hma ang ngawta kal theih a ni tawh lo tih kan hriat a ṭul.

Hetih rual hian, nungcha, ramsa zingah mihring tana hnawksak leh hlauhawm bik a awm thei a, mihring himna leh nunna chhanna tura ramsa tihhlum a ṭul cháng pawh a awm thei. Hetiangah hi chuan dan anga hmalak vek zel chi a ni kher lo ang a, nungcha humhalhna lama hma latu leh dan kenkawhtute lam pawhin an hriatthiam ve a ṭul.

India ram dante hi zawm tur a nih rualin, Mizoram mipui, Mizote tana ṭha ber a ni vek kher lo thei. Thingtlang khawi emawah mi tlem têin chawhmeh atana nungcha tlem tê an lo kah/man avanga dan anga na taka hmalak vek pawh a ṭha ber lo mai thei a; mi chhungkaw dinhmun ngaihtuah tel chunga hmalak ṭhin a ṭhain a rinawm.

Nungcha zawng zawng hi danin a humhalh tlat a ni tih hriat reng a ṭha. Danin a humhalh piah lamah, mihringte hian kan humhalh a ngai hle a, a humhalhna lamah theihtawp chhuah tlang thei ila a duhawm. Humhalhna lamah hma kan la thei lo a nih pawhin, a tirêm zawnga hma latu nih loh a pawimawh, chu chu humhalhna chi khat a ni.

Nungchate hi kan ṭhiante an ni tih hi kan pawm dan ni se, Pathianin kan ei tura a siam ni loin, kan chenpui tura a siam an ni tih hi kan ngaihtuah dan ni thei se a ṭha ngawt mai.