Kan hliam a dam lo!

Ṭhang hnih ṭhang thum lian zet a liam ta; Mizoram chu buaina chhumpui karah lengin, patling an r<m a, nunau an ṭap a. Zotuithiang luan ṭhinna ramah khan thisen a luang a, rengchal leh ngirtlingten lunglenthlak tawp­khawka an awih ṭhin Zoram chu mangang au r^wlin a khat ta. Thlamuanna chu khawiah nge a awm tak tih pawh hriat lohin a bibo a. Thihna leh lungngaihna chhum thim chhah tak chuan chhungkaw tin a fang vel a. Tlangval chak leh tha z^, vanglai hun hmang mekten an pianna Zoram ram tan nunna an ch^n a, nula awm nem t> teten an thianghlimna chu ṭap khur ngawt ngawt chungin sipai tawrawt pui pui lakah an hloh bawk a. Zofate tawrhna chu thil namen a ni lo. 

Chu hun thim tak aṭang chuan ṭhang khat lian a han liam leh a, zawi zawiin buaina chu a kiang a, thlifimte pawh an ngilneiin boruak hip pawh a nuam leh ṭan ta. Amaherawhchu, hliampui tuar dam hlim a nih avangin Zoram chuan ngai a awh leh nghal mai thei lo a. Harsatna tam takin a la tlakbuak reng a, chutihlai chuan mi pakhat a lo au chhuak a, tihian a pianna Zoram chu a han au ta a:

Tho la ding ta che, i hliam a dam e,

I tha ṭhum te a kiang e,

Hnutiang hawi lovin ram kal siam ta che,

Khuavel i la chhing ngei ang.

He hla ngenngawl tak mai hian a hunlaia Zofate thinlung kha engtin tak deng ang maw? Mi pangngai tan chuan a den chu na tak tur a ni. Hawina lam apiangah chuan r^l kut tuar zo hlim Mizoram na tuar hmel hmuh tur a awm a. Hmangaihtu tan chuan rilru a na lo thei lo ang. Chu hliam tawrhna aṭanga dam khawchhuak leh tura Pu V. Thangzama au rawl hi a mawi a, a ril a, a ṭha a ni satliah lo; Mizo ka ni ti tawh phawt tan chuan a hlu ngawih ngawih mai hian ka hre ṭhin.

Ni e, kha hliampui tawrhna aṭang khan Mizoram chu a dam leh mek a, a la damkawr viau na a, hma lam pan turin chakna a nei leh ṭan tawh. Tichuan, hun a inher zel a, mi kut kan tawrhna leh he rama tharum an thawhna laka kan tawrhna chu a dam tial tial a, a tha ṭhum zualpui pawh a reh ve hret hret ni chuan a lang ngei a. Mahse, vawiinah hian han hawi vel teh. Kan hliam tawrhna lak ata dam emaw kan intih hnua kan dam zui tak zel dan hian i lung a ti-awi bik ngut emaw chu?

Silai leh tharum nena min rawn beitu, sipai r^wv^ tak takte kut kan tawrhna kha chu a dam fel tawh a ni maithei, amaherawhchu, tharum leh silai chelek hauh lova min rawn beitute lakah hian kan himin kan dam chiah em le? Tun ang reng hian kum za kal leh ta ila, kan tu leh fate hian 'ka ram' tih tur an la rawn nei ang em? Huai taka sawi ngam a har tawh asin. Thawk lova hausak vak vak kan duh takna rilru tenawm hi khawi aṭanga lo piang nge? Kan ṭhalaiten kuthnathawh hawisan hmak a, lehkhathiam hna hmu lo pawl an din duh tak hialna thinlung hi Vana Pa leh Khuangchera-te thlah kal zel aṭanga chhuak atan chuan a mak tih chang i nei ve ṭhin em? 

Hnam hmangaihna rilru hi kan pu phak tawh thlawt lo ni te hian ka ngaihtuah fo ṭhin a, awmhmunah ka insawh ve fo ṭhin. Sum leh pai ngah hi emaw ropuina ti tlattu ram hruaitu leh sorkar officer lian kan neih chhung chuan he hnam hi a ropui ngai dawn si lo a, chu bawih aṭang chuan engtin nge kan tlan chhuah ang tih hi mut mawh hnar mawha kan neih a va hun tawh tak em! Sum leh pai buaia heti khawpa kan buai a, ṭhalai chhawr tlak loh kan ngah dan em em han ngaihtuah te hi chuan, "Kan hliam hi a dam lo a ni" tih mai a awl ṭhin. Nia, kan hliam hi a dam mawlh lo a ni.

Na taka min hliam mektu thil langsar tak pakhat chu tangka ngainatna hi a ni. Kan thuhnuaia awm a, kan duh anga kan thunun tur tangka hian min thunun mek a, chu chuan kawng thim lam min zawhtir a, ropuina tlang chhipa chuang tur emaw intiin khawvel hi kan chhuk thlir a, mahse, khawvel hian min nuihzat mek niin a lang si! Khawvela hruaitu ropui tak tak, vawiin thlenga an chanchin kan la sawi ban theih lohte hi an hausak thu kan sawi khat khawp asin. Abraham Lincoln-a thl^m ropuizia hi khawi lehkhabu-ah mah ka la chhiar ngai lo. George Washington-a sanghadil ṭhatzia an sawi ka la hre ngai hek lo. Mahatma Gandhi-a In-hmun ngahzia hi khawi zirlaiah mah an zir ngai bawk hek lo ang. Kan ramah erawh chuan heng hi emaw ropuina kan la ti tlat niin a lang si a nih hi. 

Hei hi ngaihtuah fo ṭhin ila ka ti. "Ka thih hnu-ah ka tu leh fate hian min la rawn zahpui ang nge min la rawn chhuang ang?" tih hi. Ka eiruk nasat chanchin chauh hi em ni ka tu leh fate ka rochun ang? Ka thatchhiat chanchin hi em ni ka tute tan ka hnutchhiah ve dawn? Tumruhna nen harsa taka ka beih hram hram chanchin leh, Pathian malsawm tlaka ka beih hram hram vanga ka lo hlawhtlin dan te hi nge rawn sawi ṭhin sela kan tih a, ka hlemhletzia leh ka rinawm lohzia te hi le? Hetiang ngaihtuah miah lo hian, kan ropuina tur emaw tiin, eirukin In leh lo ropui kan din a, kan In leh lo din a len zawh poh leh mi thinlungah kan t> ve thung tih kan ngaihtuah duh tawh si lo. Chu chuan he hnam hi a ei chhe mek a, kan hliam hi dam a hnehin a p<n zel a, p^n dam thei lovah a chang lek lek tawh a nih hi.

Ropui kan tih hi tangka sum neih lama kan teh tlat a nih chuan, khawvel ngaih-ah chuan ram rethei leh khawngaihthlak ber kan ni kumkhua ang. Thinlung ropui aṭang hian a ni ram ropui a lo din chhuah ṭhin zawk ni. Chu chu kan hmu thiam lo a, kan ram hruaituten an ineiruksiak a, ṭhalai rilru a kal sual a, changkanna chu incheina-ah emaw a innghah kan ti tlat a, cheng khat pawh thawk chhuak lo, ṭhahnemngaia lehkha zir peih bawk si lo, hna thawh tur chu a melh pawh melh peih lo, neih nei mang si lova milian er ve ringawtte hi New York khawpuia millionaire fate inchei angin kan han inchei ve ta tak tak mai a. Ṭhenkhat lah chu pate eiruk zarah ka theih tak emaw tiin kan han inchhek arbawm a, a chapo ber berah kan la ṭang zui a. Hetiang natna kan tuar nasa ta lutuk hi a pawi ber mai hian ka hre ṭhin. He hliam hi a ni Zofaten kan chhiat hlen phah mai ang tih hlauhawm bera ka hriat ve fo ṭhin chu ni!  

Boral kan duh loh a, he hnam hi ni kin ni thlengin dam ve ila kan duh a nih si chuan, kan hliam tawrh mek hi engtin nge kan tihdam tak ang le? Tihian i ngaihtuah ṭhin teh ang u. He hnamah hian mi pakhat ni ve turin Pathianin min din a. Khawi hmunah pawh awmin khawvel letliam daihah pawh inkulh mah ila, ka hnam tan hian thil ṭha eng emaw tal chu ka ti ve tur a ni a, min hretu chu an tam emaw, an tlem emaw, ka milian emaw, ka rethei emaw, ka dinhmun chu eng pawh ni rawh se, min hre chiangtuten ka chanchin an rawn sawi changin ka hming hi zah takin an rawn sawi tur a ni. Hei hi kan vawn ngheh tlat chuan, dik lohna tam tak hi kan tlansan thei ang a, he hnam tan hian ro-hlu kan tling ve ngei ang. Tuna Mizorama mi ropui ve pawl tak anga lang, thil tithei ve tak tak zingah pawh hian, an thih hnu-a tuma'n an thlan an tlawh peih loh tur, an thih hnu kum tam tak thlenga zahna entir zui zel chu sawi loh, an liam rual ruala deusawh chunga fiamthu thawh nana an hman zui mai tur hi an tam khawpin ka ring. Chutiang mite chuan ropuina emaw an tih chu an chen zo vek tawh a. Mi dangte thinlunga ropui zui tur an awm tawh lo.

Kan thlanah chuan kan chhung leh khatten thu mawi tak tak an la rawn ziak ang a, hla thu ṭha ber ber te pawh an la rawn nemkai ang. Mahse, kum sawm a vei meuh chuan chu thil chu kawng kal mai mai pawhin an chhiar peih tawh si lo ang. Chu vangin, a pawimawh ber zawka chu, kan dam chhunga kan thiltih ve, Zofate thinlunga inziak kumkhua tawh tur hi a ni. Chu chu mi dangin min rawn tihsak thei lo. Ka thawh chhuah a ngai a, ka hming mawina leh ka mawi lohna pawh ka hlawh chhuah liau liau tura chung lam ruat sa a ni.

I tu leh faten chhuang taka i hming lam chungin, "Hei hi ka pu/ka pi a nih hi," an la rawn ti dawn nge? I thlah an lo nih avang khan zakin an la kun ang a, i thlarau kha anchhia an la rawn lawh dawn tih hi ngaihtuah la. Nang leh i tu leh fate leh, he hnam hliam a dam theih nan hian tih tur i nei ve a ni tih hi ngaihtuah chhuak fo la. He hnam hi a boral pawi i ti lo a, kan thlah kal zelte sawi zui tur an awm lo tur hi pawi i ti ve lo a nih a, Mizo hnam hi a mang ṭhak i phal a nih chuan kan hliam chu tip<n zel mai teh khai.