TLANGVAL PAKHAT

‘Lo man rawh u, lo vaw thlu rawh u,’ tiin patling pathum hian tlangval pakhat hi hmanhmawh takin an rawn um a, an thawm hriain in chhung aṭang te’n an lo tlan chhuak a, kawng sira lo awm remchangte chuan an tlangval um lai chu lo man ngei tumin an lo insingsa mek bawk a. An tlangval rawn um chu mangang tih hriat tak hian kawng sira penna tur zawngin a hawi ruai ruai a. A tan tlan chhuahna tur a awm mawlh lo tih hria ni awm takin a ding ta tawp a.

A bul hnai rawn thleng hmasate chuan dim baksak lovin an beng nghal chawrh chawrh a, a ṭhenin a kekawr ipte an lo dap a. Chutih mek lai chuan an tlangval man hmelah chuan nui hmel a hmuh theih a. Chutia nui hmel a put chuan amah mantute chu a tithinur zual sauh a, an han hnek leh ṭhuai ṭhuai a. A la nui reng tho a; a nui hmel phena beidawnna tawpkhawk lo lang hmu thiam tur erawh chuan tumah chu an khaw hmuh a fiah tawh lo.

A kawrhmaa an ṭham velna lamah a kawrkilh a tla zova, kawrhma phel huaiin a laiah chuan a ding ran mai a. A kamis chul rap tawh chu a fai lutuk lo va, a kekawr pawh chu tunlai tlangval tam zawkin an hak duh hlek loh tur, a tlang arh lam deuh, tu pa emaw-in a chawlhni kekawr hlui a lo pek ve, hak tur dang a neih miau loh avanga a hak tak ni awm tak hi a ni a. Silipar pawl, la thar angreng tak a bun a; a r<k a ni maithei.

Chu tlangval chu tlangval nikhua lo tak a nih avangin khawiah mah a tuitla lo va. A kalna lam apiangah chuan deusawhtu leh diriamtu chu duh aia tam a hmu a. Veng pakhata mi puan pho a r<k ṭum phei chuan mipui an in-au khawm a, an vaw hrep a, amah vaw tura intlar zinga a ph<r fal fal chu an veng mifel fel an ni bik hauh lo chu thil mak a greng tak a ni. Mahse, chu tlangval chuan amah vawtute chu, ‘Min vaw tur hian eng nge i nih bik?’ tiin tu mah khin let a tum lo va, amah vawtute chu amah aia fel vekah a ngai hmiah a. Ani chu misual a ni tih a inhre chiang a, vuak tuar awm rengah a inngai a, ṭha inti em em tam takin diriamna nena an vuak lai chuan ngawi rengin a dawh ngawt ngawt ringawt mai a ni.

Mipui lo pungkhawm chuan an misual vuak meka chu a tunhma chanchin emaw, he khawvel eng a lo hmuh ve dan leh a lo dam khaw chhuah ve hram hram dan emaw pawh eng mah hriat an nei lo va. Hriat tum pawh an awm hek lo. An tan hriat kher a pawimawh lo va, vuak hrep chu pawimawh an tih ber a ni tawp mai a ni. A nun siam ṭhat tuma vua an ni lo va, huat vang leh diriamna rilru nena vua an ni a, nuam ti fe fe pawh an tam awm e! Chu tlangval chu, kum 20 chuang liam ta-ah kha chuan naupang fel leh hawihhawm tak, aia upa zah mi, naupang inthlahrung tak a ni ṭhin. Mahse, a duh reng vanga a lo pianna ni miah lo khawvel chuan a hlim vena tur apiang chu a ṭhiahsak char char emaw tih mai turin a nun kawng chu a bumboh tawlh tawlh a. Rual awh ngaihna pawh hre lo zawk khawpa naupang rethei a nih lai chuan hringnun harsa tak hmachhawn thiam tura kaihruaitu emaw, kawng dik kawhhmuhtu emaw a nei lo va, thu ṭha leh hmangaihna thu thlumin a beng a thleng phak lo.

Primary sikul takngial pawh chhuak lovin a teihawi mai mai a, sikul kal loh chu a pawi a ni tih hrilhtu pawh a nei lo. A ṭhiante sikulah hlim taka an infiam a, lehkha an zir a, nungchang mawi leh nun dan ṭha tinreng an zir laiin ani chu a nu zu chhuanna tur tui chawiin a buai em em a. Thing a fawm a. A pate inlehkhaden nui thler vel te chu mak ti takin a en a, chutiang khawvel aṭanga mi pangngai ni tura inhai ven chu ani naupang lungmawl tan chuan huphurhawm tak a ni.

A lo tleirawl chhuak a, a naupan laia a nung­chang duhawm tak, aia upa zahna leh hawihhawmna a pianpui ve chuan zawi zawiin a kiansan a. Chutiang nungchang ṭha chhawm nung zel tura fuihtu leh zirtirtu chu a nei lo va, a tan beisei chi pawh a ni lo. A seilenna khawvel zim t>-ah chuan chutiang nungchang ṭha leh awm dan mawi inzirtirna chuan hmun a chang lo va, nu leh pa insual ṭhelh fo a ngaih a, mahni pate zu rui chatthla puak a ngaih fo chinah leh, mahni hringtunu ngeite zu ruiin an hnawh chhuah fo tawh chuan a tan hringnun hi a harsa lutuk a. In chhunga awm chu ripa tan ang mai a ni ta a, khawlai chu a tan hmun zalen leh engthawlna hmun a ni a, nu leh pate hauh awmze nei lova hre tawh mihring tan khawlaiah mi dang han zah teh chiam tur an awm tawh lo.

A rilṭamin vawi khat mi dawra mi chhang a ru a, a vanneiha siamin an man chhuak lo va, a dawt lehah chuan chhang mai duh tawk lovin thil dang a ru tel ta a. Hun a rei deuh a, mi dawra chhang ruk mai a duh tawk tawh lo. Mi dawr kawngkhar kar chhiat hreh lohna lianpui a nei tawh a, a thiltih ṭhin hretute zingah amah hautu awm hek lo; a tala lian lian chu a zuam chho tulh tulh tawh a, hawi kir thei a ni tawh lo. Nunkhaw nawmna a hriat ve chhun chu khawlaiah leh pakil karah a ni tawh a. Nu leh pate nena in chhunga hlim taka infiam a, nuih hova, induhsak tawn taka neih ang ang inpek tawn a, inhmangaiha inkuah dial dial te chu a tan chuan lasi thawnthu ang mai a ni a, a tak taka han tawna han tem phak turah pawh a ngai tawh lo. A chen mekna khawvel aṭang chuan chutiang boruak chu kawlvalenchhama thil awm ang mai a ni a. Beisei ngam chi ni pawhin a hre lo. Dam khaw chhuah dan a hriat ve chhun chu r<kr<k a ni a. Hlimna pe theitu a hriat ve chhun chu ruihhlo a ni. Chu chuan beidawnna khurah a hnuk lut a. Beidawnga ṭah hi a tan awmzia a awm tawh lo va; a beidawn luatah a nui fo reng a ni.

A naupan zual lai a han ngaihtuah ṭhin a, a lung a leng ṭhin. A ṭhiante sikul bang kha nghakhlel takin a lo thlir a, hlim takin an zingah a tel ve a, tumahin an hmusitin an deusawh ngai si lo. A ṭhiante lak aṭangin diriamna a tawng ngai lo va, an zawlpui en vek a, an hmusit ngai lo. A chang phei chuan an infiamna-ah a changtupa te an nihtir ve ṭhin nia!

Chu rilru thianghlim leh zahawm tak chu puitlingin an neih ve phak reng reng loh a nih avangin naupang a ngainat a zual ṭhin a, a naupan lai a ngaih a zual a. A pawisa neih ve chhun ang ang pawhin naupangte thil a leisak fo mai. Mahse, a bul hnaia naupang an awm apiangin an nute emaw, an chhungte emawin an rawn hmuh chuan an rawn kai sawn dawr dawr a; chutiang a tawn chang chuan a thinlung a r<m ṭhin a, a mittui a hru ru fo va. “Khawvelah hian eng vanga lo piang ve kher kher nge maw ka nih le?” tih pawh a inzawh nawn phah leh ṭhin.

Nu leh pa tam takin kawng dik lo an zawh ang tih hlauva chher puitlin an tum hram hram pawha ṭha duh chuang miah lo te, hmangaihna aw-k^ vawi tam tak dawng a, zilhhauna duhawm tak dawnga zawm ngai chuang lo te ngaihtuah chuan, ani dinhmun hi chu a dang daih a, mahse, dan leh vantlangin a laka hremna kan pek chu a dang thei chuang lo va. A nasa ting emaw tih tur a ni si hi a vanduai chungchuanna chu a ni.

A tihsual ang tisualtu mihausa fapa chu tute emawin duat takin an lo dawm a, ani aia rui leh che mawi lo, eiru hausa fapa chu a hmingchhiat lohna tur zawngin tute emaw an buai fe peih a, an lo tuam mawi hram hram a. Ani erawh hi chu a dai pelh hlek ch^ng ranin mi fel tam takin an thlir a, an bih a, an enthla ngat ngat a. A khawvel chu chep tak a ni. A rilṭam tawngkhawngin mi dawra thil a ruka an man chhuah changa an ben nawk nawk te hian pawi a ti zo tawh lo va. Amah beng na zual zingah mipui sum chan ai eiru-a hausak vanga veng chhunga mi zahawm ni ta an awm nawk chang phei chuan a nuih a za ru deuh ṭhin. 

Ani chu a lo pian chhuahna a tlawm ang bawkin a nun a tlawm a, cho a nei lo va, khin ngam a nei lo. Hmabak neia a inhriat tawh miau loh avangin thih a hlau lo va, nun ve rih pawh pawi a ti chuang lo. Khawvelin a hnuchhhawn tawh mihring nia a inhriat tlat avangin dam khawchhuak tura beih chiam ṭulna a hre tawh lo va. A mit meng chu ch$k taka entu tan chuan beidawnnain na taka a hliam, lei piah lam ram daih thlira ngui taka meng ve hram hram ni hian a lang a. Nun beidawng tih hriat taka a nui hmel chu mi ṭhenkhat ṭap ai chuan a lainatawm thei hial nia!

Zan khat chu tan-inah khawsik kh<r hlak hlak chungin a mu hlawm reng a.  Lainatnu a beisei lo va, puan han thuah belh a, a chala han chultu tur a beisei hek lo va. A khawvel ni chu tichuan a her liam ve ang a, tute emawin tlawmngaiin an rawn phum ang a, a ruang chu a la ṭawih ral ve mai ang tih a ring a, tu lakah mah a vui lo va, tu lakah mah phuba lak a ch^k hek lo. A duhthusamah erawh chuan, Pastor emaw, Kohhran Upa emaw lo kal sela, a lu chungah kut nghatin, a thlarau tan rawn ṭawngṭai sela a ti ngawih ngawih a, chutiang pawh chu a beisei ngam tawh si lo.

Mit khap lo l>kin in chung chu a en kiau a. Engtianga rei nge tla ngai tawh lo tih pawh a hriat loh, a mittui chu a mit sirah a lo luang chhuak a, a beng thlengin a luang thla ngiai ngiai a, hruk pawh tum lovin a en ngai chu a en reng a. A han maimitchhing a, a mitthla-ah a naupan lai a hmu uai uai a - Khawvela a lo pian chhuah ve ni aṭanga rei lo t> hlimna a lo tem ve chhun kha! Nia, a naupan zual lai tih loh, a nun dang zawng zawng kha chu vahvaih nan a hmang zo va. Kawng dik zawh ch^k ngaihna pawh hre lo hial khawpin kawng a bo a. Inchhir nachang a hre lo va, a nihna takah chuan, a lo chawr chhuah phat aṭang khan han inchhirna tur chuang a tan a awm lo a ni mah zawk. 

Naupang ngawichawi leh ze zawi a nih ṭhin ang khan, tan-in chhuatah chuan ngawi rengin, chechang peih lovin a mu khur bauh bauh a. A khaw hmuh chu a fiah lo riai a. A maimitchhing a. A maimitchhing hlen ta a.Favang tlai khaw nuam takah chuan thlanmual bul vel thing zara savate chu an ngui nghiai hian a hriat a. Thlifim lo thaw heuh heuh pawh chuan a chhem harh zo hlawm meuh lo niin a lang. An hnuaia thlan v<ng thar tak chu an zu bih leh zauh ṭhin a. Chu thlan v<ng hnuaiah chuan tlangval khawhar tak, baihvai tak a z^l a ni tih an hre ve ni maw! 

Chu thlan v<ng thar ber chungah chuan kros a mal din a. A hnuaia z^l mek tlangval damlai ang tho khan chu thlan chu a khawhar hmel a. Mahse, a damlai nena an in-an lohna chu - A thlan v<ng leh a chunga kros inphun chuan diriamtu an nei ve ta lo.