ZORAM FAVANG

Titeh, khawpui nun hulum leh chep tak aṭanga zin chhuakin, thingtlang lamah favang khua i chuan teh ang khai. Fur ruah tuiin duhthusama a lo chawm, ram ngaw hring chhah tak tak leh phul hmun nuam tak tak te kan fang ang a, tlang thengthaw nuam tak takah, Zo thlifim dawn pahin nunhlui ngaihawm tak tak te kan sep ang a, duh^mna khawvel tlanchhiatsanin duhthawh takin leilung mawina hi i thlir ang hmiang. Thlasik vanglai angin ni a la sa rum lo va, furchhia kan tlansan tawh bawk si a, hetih hunah hian leilung hian a mawina vawrtawp nen par a chhuang ṭhin a, chutiang hmu thiam lo leh hmuh nachang hre lo khawpa duh^mna khawvelin a bawh buai zingah chuan i ṭang duh lo teh ang. 

Zo thlifim thaw heuh heuh karah rengchal leh ngirtlingten ning hauh lovin zaiin min lo awi ang a, chulai hmunah ngei chuan a ni khawvel lungkham buaina zawng zawngte hi chhem kiana a awm a, hringnun hian a nih dan tur dik tak a nih  ṭhin ni. Thingbuk hniam li liaia nauban lo par vul ch$k ch>k te, rah chhuah ngei tuma thing ṭhenkhat lo par chel chul te kan hmu ang a. Vate rual chaw zawng chiar nak nak leh thlohpui thing tuk ri kauh kauh thawm te pawh kan hria ang. Van sangah lungkham nei hauh lovin mute-in thlifim a lo dawng ang a, i ngaihtuah zui peih chuan chu nun zalen chu awh nachang i hre mahna!

He favang hun lo her chhuah apianga mitthlaa lo lang ve nghal zat ṭhin chu thlawhhma hring nghulh mai a ni a. Chu lai hmunah chuan hmasang ata tawh, kan pi pute hunlai aṭang tawhin Mizote lunglenna a awm a. Chu lai hmunah chuan Mizo hian sulhnu tam tak a nei a; vawiin thlengin a la lunglenpui lo thei lo. Thlawhhma kawng bel hin hen te chu kan zawh ve ang a, thehlei kawng k^n, mei vai t^r t^r chunga kawng thlang lama insaseng te kan hmu ang a, ral khatah ram ar patuai khuang al al thawm te pawh kan hria ang. Suangtuahna kan kawm hman a nih ngai chuan, s<l tam tak liam tawha chu thlawhhma kawng lo zawh tawh ṭhintute thawm te pawh bengthla-ah a la rawn ri thei hial maithei asin.

Ni, chu kawngah ngei chuan naupang leh tar, nu leh pate pawh vawi tam an lo veituak tawh ngei ang a. Nula leh tlangval induh tak takte pawhin thlan tla hliamin chu kawng chu an lo zawh ve tawh ṭhin ngei ang. Nula leh tlangval hlim taka inchhaih nui rawi rawi karah naupang au hlim thawm hriat tur a awm bawk ang a, kawng sir remchang lai, an lo inchhawlṭhuai ṭhinna hmun te pawh hmuh tur a la awm mahna. Chu lai kawng chu nula leh tlangval tam tak tan chuan khawvela kawng romantic ber te pawh a lo ni ve tawh ṭhin ngei ang a, hmangaihna thu nung infah tawnin, chatuan daih thuthlung te pawh an lo zam ve tawh maithei. Thu hretu atan kawng sira vate rual, anmahni lo thl>k d>k d>ktu leh Zo thlifim thaw heuh heuh bak an nei lo a nih pawhin an vui hauhin a rinawm loh va, chu lai kawng pilril leh reh raih mai aia hmangaihna thu thlunna hmun atana duhthusam an nei bik lo maithei. Chutiang vel suangtuah paha thawhhma kawng han zawh chuan, thlan tuiin a luan, nula biang tai t$k t>k te mitthla-ah lo langin, an hlim nui ri thangkh^wk te pawh bengthla-ah a la rawn ri phak hialin a nia ka rin ni.

Mihringin hlimna a tehna hi a tehna hmanrua a zirin a danglam nasa thei hle awm e. Sum leh pai ngah leh neih nuna tehtu tan chuan thlawhhma kawng zawhtute chu mi lungngai ber ber tura ngaih an ni ngei ang a. Mahse, nun zalen leh inhmangaih tawn taka nun ho dial dial hlutzia hria a, favang ni eng mawi tak hnuaia hlim nui khek ri hlutzia hrethiamtu tan erawh, sum leh paia lei theih loh hlimna neitute chu tute nge tih a chiang em em thung ang. 

Ngawi teh, titi danga peng buai lovin, hringnun awmzia chhui chiam chiam tum lovin, thlawhhma lam i pan zel zawk teh ang. Kan chau deuh a, kan thlan te a tla nasa ta deuh a nih leh, kawng chhak aṭanga zo tui thiang vawt ṭha em em mai lo luang chhuak, mau phela an dawh lo dir teu teu te kan hmu ang a, chutiang tui aia tui leh hrawk fah chu khawiah mah i la in ngai bik kher lo ang. A hranpaa dah vawh ngai lova Khuanu dah vawh sa, eng damdawi hmang emawa tih thianghlim chawp ngai miah lo, zo ngawpui kar aṭanga lo luang chhuak ngat a ni a, a tluk tur a awm bik kher lo ang.

Chuta ṭanga hla lo t>-ah chuan kan tum ram, sawmfang hring dup mai chuan min lo hmuak ta a. Ngawi teh, Rokunga hla eng emaw tal hre chhuak lo chuan i awm thei bik dawn em ni? Lawm rual hlim nui thawmin chu lai hmun chu a lo khawk rawih rawih tawh ṭhin ngei ang a, ai enna chi hrang hrang hmanga intihlimin, khawvel dang a awm ve tih hre mang lo khawpin nunkhua an lo chen tawh ṭhin ngei ang le!

Buh hnah hring nghulh mai inchhawkawlh nghuat nghuat karah mawi chungchuang tak maia par, derhken leh zamzo lo vul ch$k ch>k te kan hmu ang a, zo thlifim thaw heuh heuh karah rengchal kiu thawm kan hria ang a, zo luitui luang ri ker ker karah lawm rual nui khek rawi rawi thawm hre tawh lovin, vahlah chhungkaw zaipawl thawm leh vazar rual ṭ> thawm kan hre tawh thung ang. Mimsirikut khawhar awm taka hram lauh lauh te chu i bengah rimawi a tling zo lo a nih chuan rimawi dang beisei tur teh chiam a awm lo va, nang chu chutiang thawm ngaihnawmzia leh hlutzia hrethiam tura beisei i ni. Lungawina reng reng nei ngai lo mi i nih ngawt loh chuan Zoram favang hian lungawina a thlen ngei che ka beisei ka tlat a ni.

Thlam tlaitlanah thlifim dawngin kan ṭhu thlan dai ang a, kan vanneih hlauh chuan ralkhata ramar khuang thawm leh hauhuk chhungkaw zaipawl thawm te pawh kan hre mahna le! Vau ngawpui aṭanga thlifim lo thaw-in duat takin min rawn chhem heuh heuh ang a, ceiling fan vir vut vut te nen chuan a mi deh chu dang tak a ni ang.

Thlam kawt leh a kawmchar velah chuan derhken leh hnahsin te an lo vul chhing chheng ang a, a hotu ber ni awm takin zopui leh zohniar te an lo vul ch>k ch<k bawk anga, a bul velah inthlahrung bik hauh lovin sappui par te pawhin par a chhuang ve tho ang. Chutiang thil mawi, siam chawp leh phuah chawp thilin a pawlh buai loh karah chuan vau aṭangin Siamtu rimawi fir, rengchal leh ngirtling ten favang ni eng hnuaiah min lo awi ang a, lunglen loh tum chu a har viau ta ve ang. Vau ngaw kar aṭanga an tui lak, thlam kawta khawh teu teuah kan insil thlan dai ang a, duh leh vau luiah aite khawrh turin kan chhuak ang a, duh leh thlam tlaitlan aṭangin vaki leh p$t rual buh ei tur kan lo veng ang a, duh leh talhkuang kan khawng ang a, duh leh kan ch^ngtum ang a, tu mitmei mah ven tur a awm lova, min th$k buai tur leh min elrel tur an awm hek lo ang. Chu khawvel chu a ni, mihringte tana hlu ber mai chu ni.

Chu hmunah chuan kham lo takin ni kan tumtawi ang a, favang tlai ni tla tur sen ph<t mai te pawh chu lai hmun aṭang ngei chuan kan thlir ang a, a mawi danglam bik dawn asin. Mihring nun sualna leh buaina zawng zawng tlansana zalenna hmuna hun hman hlutzia hrilh fiah kan ni ang a, Siamtu ropuizia kan hmuh chian leh zual phah ang. Nia, tlai ni tlak s^rah, huihchhuk thli a lo thaw ang a, buh hnah a chhem inchhawkawlh nghut nghut ang a, vau kawrte kama zawngṭah tuvu te pawh a chhem then nawlh nawlh ang a, ni tla tur ui ve ni awm takin rengchal leh ngirtling te pawh a hma zawng aia uarin an lo kiu ang a. Lang thei chin khawvel chuan mawi tawp khawkin par a chhuang ang a, chu hun neitu zinga i tel ve chu vannei intih nachang i hre ngei tur a ni.

Kawlah ni a liam rualin thla-in ar kai a rawn deng anga, a la lunglenthlak dawn chauh. Hnam­pui ṭawnga 'full moon' han tih te ai hi chuan 'thlahleinga zan' han tih hian mi deng na zawk a, a chham chhuah a nawm mai bakah thinlung lama a thawh dan hi a ril zawkin ka hre ṭhin. Nia, favang thla eng hnuaiah, leilung chuan a mawina a la pho chhuak dawn chauh a, chu hun lo her chhuak ṭhin chuan thawnthu ngaihnawm tam tak a hring tawh. Nula tlangval tan a hlu a, pitar putar, nutling patling tan hmanlai ngaih thartirtu, an nghilh hnu nunhlui rawn thual lehtu a ni a, chu favang thla eng ngei chuan mittui tam tak a lo kai chhuak tawh a, lungngaih mittui leh hlimna mittui te pawh a inpawlh nawk ta ve ang. Khawpui hulum leh buai mup mupna aṭang chuan chu thla eng chuan hlutna a nei chau ta hle a, mahse, ngawi teh, keini chuan a hlutna hmun aṭang ngeiin kan thlirin nunhlui te kan sep ang a, ṭingṭang nen zaiin kan awi ang chu!

Thla eng hnuaiah, ral khata tlang lo lang paw ri riai te kan thlir ang a, zan lama r^wl chhuah chi nungchate nen leilung hi kan awi ang a, thinlunga riak reng tawh tur, vanglai kan hril changa kan chham chhuah ṭhin tur hnutchhiah ngei turin vangpui i awi ang hmiang.