HLIM ZAN

Kum 1978, Ṭomir thla, tahrik ni 28 zanah khan Mizo tlangval eng emaw zat chu Shillong khawpui chhum zing ch<k karah hlim takin an inhmu khawm a. Mizoram tana thiamna eng emaw tal puak chhuah tum, Aizawl tlangval mai bakah, Champhai, Lunglei leh Churachanpur tlangvalte an ni hlawm.

Shillong khawpuia college zirlaite intihsiakna-ah Mizo tlangval Hmingthanzama chuan Table Tennis-ah cup a la hlauh mai a. Zirlai s^ng tam tak karah, Mizo tlangval ui hum lek zinga miin cup a la thei chu amah tluk zetin a ṭhiante an lawm a, Mizo hnam tana hnehna hlado chhamtu-ah riak ngaiin, lawm ngei ngei ṭulin an hre ta a.

A lawm tur chuan an inṭuk khawm a, inhmelhriat sa te, inhmelhriat sa bik lem lo te, a thei thei chu an kal khawm ta a, an hlim ngei mai. Chhungte chawma lehkha zir, harsa ve tak tak, tumruhna avang chauha Shillong khawpuia inham tang ve hram hram te an nih hlawm avangin ropui taka han lawm teh chiam ngaihna chu an hre lem lo. An han inchibai nak nak a, an ri chel chul a, fiamthu an thawh a, an nui a, an zai a. Nia! An zai ngei ngei tur a ni.

Ṭhenkhat phur fal deuh tawh chuan, “Khaw’nge, zanin na na na chu tlaivar law law teh ang aw...” te an han ti lar lar a. An sak thiam z^wng hla eng emaw zat an sak hnu chuan hla sak leh mai tur an haihchham deuh te pawh a ni mahna, a sir lama thawm na fahran lova lo ṭhu ve Zirsangzela Hnamte chu ṭingṭang an han pe chawt a, ‘hla phuah rawh le,’ an han ti zui a. A huphurhawm duh ngawt ang chu.

Mahse, an tisual lo. Zirsangzela chuan ṭing-

ṭang chu a han tuai vel a, a han kheuh nauh nauh a. Mi dang chuan beiseina sang tak nen an lo thlir ṭhap a. Chutia an mit f<kna ber a nih takah chuan a ṭingṭang chu a han herh mil a, a tuai ri ṭang 

ṭang a, muangchangin a han hawi kual a, ani rual pawl zau lutuk lo chuan hmelhriat loh te pawh a hmu nual a ni ngei ang, a aw chau th^m deuh chhalh, ngaihnawm em em si chuan he hla hi a han sa chhuak ta nghal a:

Khawi lam chhingkhual emaw kan intawn,

Sakhming hmel hriat ngai loh zanin chu;

Lungrual tea zai vawr dial dialin,

Tlaikhawvar hial kan lo huam tak le!

Chutah zet chuan le, ṭhenkhat phur tawh lutuk, tihdanglama lo awm tawh bawk si chu beng daih chi rual an ni tawh lo; chhuatlaiah chuan an rawn lam chhuak ta heh heh mai a. A ṭhenin kil khata lo let reng khuangt> an rawn chum chhuak a, an ri ta hlut mai a, boruak pawh a sang thawkhat ta. A! An boruak tur awm ang ka han mitthla hian, tui taka bottle ruak lo vaw pawl te, belthleng lo khawng ri pawl te pawh an awm nawk tur a ni. Chhuatlaia lamte lah chuan uluk theihtawpin an bei ang tih a hriat reng mai a. An hlimnain a tawn san dan tur hi suangtuah thiampui harsa tak a ni zawk.

An zinga ṭhenkhat chu mi balhla tuk ru huai tawk velin an ngaih a lo sam tawh a, an rilru lah chu ph<rna hlira a khah tawh avangin a changtupa chu an lo nawr a, “Saji, phuah leh rawh, phuah zel rawh, ka lam zel dawn a nia,” an lo ti a. Ani tan pawh a ph<rawm tawh bawk a, a ṭhiante lam lai en chung chuan:

Ningzu dawn chhuihthangval lenthiama,

Perhkhuang ṭingṭang leh 

chawmkhuang remin;

A lam diai e selr<n laichhuatah,

Muvanlai tlang hrutin phar der der.

a han tih chhunzawm leh nghal a. A la lam chhuak ve lote pawh awm hmunah an lo bu tlut tlut tawh a, boruaka ṭingṭang hrui lo zut ngang ngang tawk leh drumset awm lo lo tlir chiam pawl pawh an awm tawh ngei tura ngaih a ni.

Ṭhenkhat lah chu an ph<r lutuk tawh a, an phawk a chhuak tel bawk nen, an thil lawm ber an ṭhianpa cup lak chu an rawn chawi chhuak a, khuang hmai put khawpin zu an han thli a, an hla phuahtupa ber hmaa lek chung chuan, “Hei le, han khiat teh khai. Kan ti ta sa sa, i han bei tak tak teh ang,” an rawn ti a. A hnara hnar ngaihna awm hlek lo hian an rawn nawr a, ṭhenkhatin kut bengin an lo haw haw bawk a. Ani pawh an cho ph<r laklawh tawh a, fiamthu pah deuhin, intithei takin no chu a han lek lar lar a. Ṭingṭang kuah ran chung chuan a han lem khalh khalh ni ngei tur a ni; a lem zo chuan a han tep chak chak a, lungawi takin a han hawi kual vel a. A ṭhiante mitmengah chuan ph<rna te, hlimna te, lungawina te a hmu a, amah ngei pawh chu a rauah a cheng tawh a, ṭang deuh ata ṭingṭang perh pahin:

Min hlan bik ang maw in no ropui?

Ka phu love kei zawng khualianan;

Min fan chhuahtir e pipu nunhlui,

Mihr^ng no chawi iang ka hawi lur e.

a han tih chhunzawm leh nghal a. He mi chin ringawt pawh hi vawi eng zat tak la nawnin chhuat dung suartluan hlawm ang maw!

Hlimna te hi chelh din reng theih a ni lo va, thinlunga riak reng tawh turin an  liam a, zan hlimawm tak te hi khuain a var san a, ni hlimawm tak te hi zanin a thim hnan a, thla a ral a, kumin a chhilh a, hmanlai an lo chang mai ṭhin. Mizo hla phuah thiam zinga mihring nun man chiang ber pawla ka ngaih Zirsangzela Hnamte hian chu an hlim zan chu nuam a tih em em laiin, kum tam tak liam hnua an la ngaih turzia te a ngaihtuah thleng phak nghal vek a. Kum tam a ral hnu-ah an la sawi ṭhin anga, an lung a la tileng dawn a ni tih pawh a ngaihtuah thleng phak vek. A han hawi kual a, an hminga koh theih loh te, an khua hriat loh te pawh a nei nual tih a hmu a. Engtikah emaw chuan, rin loh deuh deuhna hmunah te pawh an la inhmu leh nawlh nawlh hlawm anga, an mitthla-in chu zan chu an la hmu ṭhin anga, an lung a la leng thar fo dawn a ni tih a hai lo. A hla phuah lai mek chu chang khat dang a han phuah leh hram a:

Hrui ang zawt nang che i hming leh khua,

Lampui changah tawn ni her le’nga;

Chutin kan chen zanin ngaih thu te,

Kan la hril leh dawn nia khuareian,

tiin a tlip ta a. Hetah zet hi chuan, an ph<r s^h^wk lutuk kha lunglenna rau eng emaw takin a man deuh vek tawhin ka ring. An han inchibai ang a, hming leh khua te inzawtin, inhre reng turin an inchah anga, a polite fal deuhte phei chuan an bula mite chu an kuah ngawih ngawih tawh maithei. An boruak tur awm ang suangtuahpui hian, mittui tla deuh per pur te pawh awm se a mak lem lo ang. A nawm dan tur te, a hlimawm dan tur leh a lunglenthlak dan tur te hi a hriatthiampui ve riai ruai theih.

Hla phuah thiamte hi an in-ang vek lo va, 

ṭhenkhat chu an lunglenna rei tak up hnua hla phuah ta chauh an awm a, ṭhenkhat erawh chu hla hi an hmuam reng emaw tih mai tura chawp leh chilha phuh chhuak zung zung mai chi an ni bawk. Zirsangzela Hnamte hi a lunglenna au chhuahpui nghal zung zung chi a ni lem lo va, a lunglenna chu rei tak up bet a, a rau a chan chhah lai taka hlaa chantir chauh chi a ni. Mahse, he HLIM ZAN aṭang hian chawp leh chilha hla han phuah mai pawh a lo thiamzia a lang chiang hle thung.

He hla chang thumna-ah hian tehkhin thu nalh deuh mai, dik si lo a rawn hmang a. An ṭhianpa cup l^kah zu an rawn thli a, an rawn pe a, lawm takin a lo in a. Chulai vel boruak nawmzia leh hlimawmzia a han chham chhoh dan hi a thiam em em mai a, hmanlaia tlangval huaisen leh tlawmngaiin nopui an dawm ṭhin te kha a mitthla-ah a lo lang a. Chutianga tlangval huaisen leh tlawmngai chungchuangten nopui an dawm ṭhin angah chuan a han inchan a, mawi takin hla-ah a chham chhuak nghal bawk a. Amaherawhchu, hmanlaia nopui dawmtute kha chuan inthlahrung takin an dawm a, an intihtheihpui ngai lo va, ṭhenkhat phei chu nopui dawm turin a zawna zawn fe te an ngai ṭhin.

Chutiang a nih lai chuan, Zirsangzela hian, ‘Mihr^ng no chawi iang ka hawi lur e,’ a ti mauh pek a. Mi huaisen, nopui dawmtute kha intithei taka hawi vel angin a mitthla theih a, hei hi chu a chhep sual ve deuh na a, hla thua tehkhin thu dik lo ka hmuh tawhah chuan nalh ka tih ber a ni hial awm e!