Hmeichhia an rap bet maw?

'Hmeichhia' tih hming hi mipate tan chuan khawvela hming mawi ber a ni hial awm e. He hming duhawm leh ngaihnobei em em mai hi a putute hian duh lo kawisawi velin, "Minu nih kan duh zawk," han tih bai bai lai te kha an nei a, nupui atan chuan 'minu' ni lovin 'hmeichhia' ngat hi an lo ṭha ber mai. Tih tak emah chuan mipate pawh hian 'pa' ve pui si 'sal' mai mai nih te chu kan duh bik hleinem!! Mahse, 'pasal' ṭha tak nih erawh kan tum ve bawk. 
Hmeichhe ṭhenkhat hi an ṭhu bial let let a, an thiam ang tawk tawkin hmanlai Mizo pi leh pute nunte kha an han sawi laih laih a, Mizo hmeichhiate dinhmun chu hniam riauin an han hria a, chawi kan an duh a, hma te hi an la leh hluai ṭhin a. Hmeichhe dinhmun chawi kan an tumna kawngah hrim hrim phei hi chuan ka dem em em a ni hran lo, thil ṭul tak a nihna chin te pawh a awm tih ka hre ve bawk. Amaherawhchu, hmanlai kan pi leh pute hun laia hmeichhe dinhmun hniam ngawih ngawih leh, chhiahhlawh ang chauha en an ni anga an sawi fo hi chu ka pawm zawng a ni ve hauh lo. 

Tunlaiah hmeichhe ṭhenkhatin an sawi fo ṭhin chu, hmanlaia nula leh tlangvalte feh kawnga an kal ho nikhua khan, a awm nem zawk leh a rit la thei lo zawk hmeichhia khan engkim an phur vek a, a chak zawk leh a tha nei zawk, mipate kha chemtum chauh humin hahdam takin an kal ṭhin a, kha kha hmeichhiate hnuaichhiahna kawng khatah an ngai ṭhin. Kha thil kha hmeichhiate dah hniamna emaw, tihduhdahna emaw lam a ni lo va, an sahimna tur ngaihtuaha mipaten thil thui tak ngaihtuaha hmeichhiate tana nun an thâpna ropui tak a ni zawk. Hmanlai kan pi leh pute hunah khan sa leh râl hlau reng rengin an khawsa a, engtik lai mai pawh khan thil hlauhawm hmachhawn thut thei reng an ni. Chutiang thil a lo thlen thuta an chet nghal phat theihna turin mipate chuan feh kawngah leh khawi lo vah chhuah nikhuain chemtum an hum a, an chetna tibuai thei tur thil dang reng reng chu hmeichhiaten an phurhsak ṭhin a ni zawk. Sa leh râl hlauhawm an lo lan thut pawha hmeichhe hmaa ding a, an thih ai pawh thih huam tura mipate inpekna leh inralrinna thil kha hmeichhiate rahbehna-ah kan ngai a fo ṭhin. Ngaihtuah chian loh vang mai mai a ni.

'Hmeichhe finin tuikhur ral a kai lo,' tih pawh hi kan hmeichhe ṭhenkhat huat tawk a tling leh pek bawk. He ṭawngkam hi hmeichhiate mawlzia sawina lam a ni lo. Hmanlaiin chhungkua leh khawtlangah rorelna fel tak an nei a, ram lama rorelna leh thil ruahmanna zawng zawngah hmeichhia an inrawlh ngai lo. Tuikhur chu dai hnai taka awm a ni tlangpui a, tuikhur piah lam chu ramhnuai a ni tawh mai a, ramhnuai lamah chuan hmeichhiate hi rin tlak an ni tak tak lo tih chu tun thleng pawhin a dikzia kan la hria. Ram lama hnathawh leh thil tihna zawng zawngah chuan mipate khan hmeichhiate kha an awl hneh em em reng a, ro an va rel vena tur pawh a awm lo va, ram lama tih tur leh thawh ngai zawng zawng kha mipa kut a nih avangin hmeichhe tan va inrawlh ve a ṭulna pawh a awm lo. Hmeichhe fing tak tan pawh tuikhur ralah chuan rorel vena tur a awm lo va, chuvangin, kha ṭawngkam pawh kha hmeichhiate duatna ṭawngkam a ni mah zawk. MHIP tan pawh huat tehchiam chi ni lemin a lang lo.

Zan lamah nula kha tlangvalin an duh chen chen an rim a, tlangval leng rei fal deuh an lo awm a nih pawhin nula tan mitngorâng hmuh a thiang lo. Hei pawh hi hmeichhiate rahbehna leh hnuaichhiahna chi khatah kan ngai ṭhin. Hmanlai Mizo mipate dinhmun kha han chhut vang vang ila, nulate tan chuan duat an phu ngawih ngawih lo maw? Chhun zan zawmin sa leh râl lakah beng an chhi a, khawtlang venhim hna hautak zet mai kha an kuta awm liau liau a nih avangin, an taksa leh ngaihtuahna kha a chawl hman mang lo.

Zanah sa a tla a, sapui bei turin zan thim hnuaiah, ruahpui vanawn sur karah pawh meichher nen an tlan dawr dawr a, râl-in an rawn bei thut a, thih ngamin an lo bei let a. Tunlai hun thlenga khawvelin a ngaihsan em em, sipai huaisen leh ram leh hnam tana nun thâptute dinhmun hi an dinhmun chiah kha a ni a, tunlai sipaite chuan hlawh tam tak an neiin chawimawina leh hausaknate an khum phah a, hmanlai Mizo tlangvalte kha chuan eng mah hlawh an nei lo. An hlawh neih ve chhun chu, an hunawl neih ve chhuna lungmuang taka nula rim der der te kha a ni mai. Chutiang hunah leh zel pawha nulate duat leh biak ṭhat pawh a hlawh phak loh chuan an tan dam man eng nge awm ang a, thih huama khawtlang tana huaisenna lantir chu an tan eng nge a sawtna awm ang? Nulate tan pawh khaw daingul tak takte lo kawm hlim a, an lawmna lo siam kha tihmakmawh a ni ve a, khawtlang tana an duty a ni ve tlat!
Hmanlai Mizo hmeichhiate phur rihzia sawi nan zing buhden leh tuichawite pawh kan sawi ṭhin. Mahse, a awmkhauh zawk leh a thahrui nei zawk an nih angin, hmeichhe tana thil harsa ang chi zawng zawng leh thil hlauhawm ang chi-ah te chuan hmeichhiate kha an awl hneh em em a, awm chin tawk an hriat ve nan leh an nawmsak lutuk loh nan an tih ve theih awm chin, la deh, puantah, tuichawi leh buhden tih angreng, hautak lutuka tharum hman ngai lo chi leh thih hlauhawm lo chin angah te khan mawhphurhna an hlan ve a ni chauh zawk.

Hetianga kan han sawi hian, hmanlai Mizo hmeichhiate kha an nuamsa-in an hahdam lutuk e kan tihna a ni lo. Thawh zawng an thawkrim nameuh mai. An khawtlang nun kha han enlet ila, tunlai angin thil a awlsam lo va, lo neiha kumtluana hlo thlawh kha an eizawnna a nih miau avangin awm mai mai thei tur chi an ni bik lo. Chutiang chu an dinhmun a nih laiin, ni tin khawsakna-ah thil tam tak an mamawh ve reng tho si a, sa hlauhawm leh râl kara leng an lo ni vei bawk nen, an mawhphurhna awm chin kha pi leh pute khan fel takin an lo thliar diam a ni zawk. Dik takin, khatiang khan Mizo hmeichhiate kha enkawl lo sela, hnam ṭhenkhat ang hian, eng mah an tih ve phal lovin, in chhung thimah khung bet ringawt mai sela, mawhphurhna leh pawimawh vena chin eng mah siamsak lovin ran kawlin kawl ve ringawt mai sela, Mizo society kha kha'ng ai khan a nawm kan ring chiah em? Chutiang chuan ti ta sela hmeichhe dinhmun chu ṭha kan ti chiah ang em? Mizo hmeichhiate hian hmanlai aṭanga tun thleng pawh hian kawng hrang hrangah zalenna an nei zau hle a ni lo'm ni?

Kan hmeichhe ṭhenkhatte sawi fo angin, hmanlai khan mipate khan hmeichhiate kha khatianga mawhphurhna pe lovin, an tih ve theih ang chi zawng zawngah pawh khan awl ta vek mai sela, khawtlang inrelbawlna kawngah harsat a tam duh viau lo'ng maw? Zum leh hriam kara leng, sa leh râl hlau reng renga leng an ni si a, an tan khawsak a harsa-in, nun a hahthlak duh ngawt ta ve ang. Chuvangin, hmanlai Mizo tlangval, khawtlang tana nun thap takmeuhtu, hna hrâm leh tawhkhirh zawng zawng hmeichhia-in an khawih ve phal hlek lova hmeichhiate dimdawi em emtute kha, mawl lutuk leh hmeichhe duat nachang hre reng reng lo anga kan chhuah fo hi chu ngaihtuahna tawi angreng tak aṭanga lo luang chhuak ve mai mai a ni tih hria ila, chaw tak khuk hian i khukpui fo lo teh ang u.

Kan hmeichhiate hian a zuau zawng leh a lungawi lo zawng ringawta thil thlir lovin, hmanlai aṭang tawha he hnam tana an lo thawh ropui tawh ṭhinzia te, khawtlang nuam leh khawtlang zahawm siam tura mawhphurhna pawimawh tak an lo chelh ṭhinzia te hi sawi uar zawk sela. Rahbeh nia an inhriatna lam ringawt au chhuahpui lovin, khawtlang nuam leh ralmuang siam tura an thawhrima leh an chhelna te kha sawi vâwng sela. Taimakna leh tlawmngaihna hi Mizo hmeichhe nun nen a inthlun zawm nghet tlat a ni tih hre rengin, chu tlawmngaihna chu tunlai thlenga Mizo nulaten la chhawm nun zel a pawimawhzia te hi inzirtir uar lehzual sela, "Mizo hmeichhe dinhmun a chhia," ti leh ringawt ṭhin lo hian, kan fa nula lo chhuak zel turten inrintawkna leh huaisenna, chhelna leh taimaknate an neih deuh deuh theih nan, a nuar zawng leh a lungawi lo zawng ringawta phun  lovin, a infuih ṭang zawng hian hma i la teh ang u. Hmeichhiate hi chhungkua leh khawtlang nuam siam tura a fawng vuantu pawimawh ber an ni si a.