Guest writer
Darrokima
TAR-BENGNGAWNGA
Ni sa vawl vawl mai hnuaia tiang hawla lo kal chhat chhat putar pakhat chu kawng sira ṭhutna lo awm remchangah chuan a han ṭhu a, a bianga thlantui lo luang thla zawih zawih chu a kawrban chuan a han hru thuak a, chau tih hriat tak hian a thaw ham ham a. A lukhum chul tawh tak chu la thla-in a hmai zah nan a hmang a, a sam ṭuak var vek tawh leh a hmai zur deuh ṭâp tawh han en chuan kum 80 aiin a naupang tawh lo ang tih a rin theih mai a. An veng naupangho chuan ‘Tar-bengngawnga’ an ti mai ṭhin a, a ṭhiante erawh chuan ngaina takin, ‘Pa Kim’ tiin an ko ṭhin.
A incheina han ti ila, a thuamhnaw inbel chu ani tan chuan incheina chu a ni ve ngei a, mahse, mi tam tak tan chuan hnathawh thuamhnaw a nih em loh pawhin, awmhmuna hak mai mai atan pawha an iai tawh ngei tur hi a ni a. A kamis sen duk hak chu a ban hmawr a pawr fap a, a khâk deuh tlar bawk a. A kekawr uk pawh chu a chulin a chuar hle a, a hmawr lam chu khawl la varin ṭhui thliah a. Puan pheikhawk uk deuh kharh a bun chu a thar lai chuan a var a nih ve ngei a rinawm a. A khiangkawi ipte ah pawh chu vawi tam tak fur tuar chhuak tawh tih a hriat reng mai.
A ṭhutna piah lawka tleirawl rual khat lo ṭhu vete chuan chu putar chu an en hrek hrek a, zawi te tea thil sawiin an nui leh hak ṭhin a. Chu putar chuan chu’ng tleirawlte chu a ngaihsak lo va, an thusawi chu hriat tum awm pawhin a lang lo va, nipui ni sa vawl vawl kara thlifim ngainatawm tak lo thaw heuh heuh chu duhthawh takin a dawng a, râl hla tak chu lungleng awm tak hian a thlir vawng vawng a.
Tleirawl rual chuan chu putar incheina te, a kekawr ṭet ṭhuina nalh fahran lo te, a lukhum sir sazu-in a seh rân deuh nuan te, a savun kawnghren khawk nian nuan te chu nuihzatin an kawk ru zauh zauh a. ‘Hria se chhandamtu kha an kheng bet lo tur,’ tih ang deuhin, hria se chu putar chu an nuihzat lo tur!
Zoramin hun harsa ber a tawn lai, ram buai dinhmuna dinga hun thim chhah takin Zoram a tuam mup mup lai khan chu putar chuan a vanglai tha zawng zawng chu Zoram tan hian a lo seng ral tawh a. Thih hlauhawmah vawi tam tak dingin, Zoram tan hian a thisen eng zat nge luang chhuak pawh a hre seng tawh lo.
Nia! Pa Kima chuan a tun dinhmunah chuan chhuan tur reng reng a nei lo va, a thil neih reng reng chu mi neih aia chhe hret deuh vek hi a ni a. Mahse, a sawi nin theih loh, a chhuan em em reng chu Zoram tana nun hlan huama hrehawm tam tak lo tuar chhuak tawh, thihna hial pawh hlau lo leh, hrehawmna zawng zawng mena thlaka lo rammu tawh a nihna chu a ni a. Tu lakah pawh chu chu chhuan tham niin a hria a, a hre dik reng bawk a ni.
Râl hmatawngah vawi tam tak thih hlauhawmin a awm a. Dimna tel hlek lovin vai sipaiin vawi tam an hlap tawh a. Thi lova ruangin ram daiah hnutchhiah a ni tawh. Chu’ng zawng zawng chu a pianna Zoram tan a ni tih a hria a, tar bengngawng mai a nih hnu pawh chuan ram tana a lo tuar tawhna zawng zawng chu chhuang takin a la sawi fo ṭhin.
Pa Kima chuan zahawmna hi sum leh pai ngah-ah leh in leh lo neih ṭhatah te a teh ve lo va, miin a ram tana a tihtheih ang chin a tih leh tih lohvah hian a teh tlat a. Chu vang chu a ni mahna, mi ṭhenkhatin an ngaihsan leh an zah em em mihringte hi ngaihnep em em a ngah a, ram tana a lo inpek tawh ṭhinna rilru a ngaihtuah a, tunlaia politician tam takte hi chu a hmusit ru em em zawk hial ṭhin.
Ani chu mi ngaih chuan mi rethei leh tar bengngawng mai a ni a, tu ngaihsan leh ropui tih mah a hlawh lo. Mahse, a thinlung chhungrila amah a inngaihsanna chu a thi ngai lo va. Nipui boruak nuam takah, thlifim thaw heuh heuh kara Zoram tlang leh ruam te a thlir chang te chuan a rilru-ah a ram a hmangaihna leh amah leh amah a induh tawk vena chu a lo nung thar leh zual ṭhin.
Tar bengngawng satliah, chhung leh khat pawh nei mumal lo a nihna chhan te chu a ngaihtuah a. A hmangaih leh a thlakhlelh ngawih ngawih, a nu leh pa leh a nupui fanaute kha a ngai lo a ni bik lo va; mahse, a ramin a ko va, a ramin zalenna suala hun khirh tak a tawn lai khan in chhung luma tawm reng thei niin a inhre lo va, a nupui bianga mittui luang ngiai ngiai leh a fapa ṭap ngawih ngawih pawh khan a chelh ding zo lo va. A nu leh pa, upa lam tawh, amaha innghat ve ngawih ngawihte uina ṭawngkam pawhin a ko let zo hek lo.
Chutiang chuan rilru paukhauh leh tumruh takin, a ram tan thih huamin a pen chhuak a, ram hmangaihna rilru dik tak nena thawk chhuak a nih avangin a thawh pawh a thawh hlawk ngiang reng a, Mizo hnam tan sipai chhuanawm tak a ni ṭhin.
Chutianga a ram tana a beih hlan chuan a chhungte chan chuan maian chan pawh a tluk lo va, tuboh leh dolung inkara lengin, an nun a hrehawm tak meuh meuh a. An in leh lo zawng zawng an halsak avanga a nu leh pa rilru na chuan rei lo te-ah khawvel an chhuahsan a. A nupui leh a fapa, a thinlung zawng zawnga a hmangaihte chu hrehawm taka vakvaiin, ṭam leh hri tuar lovin thlarau khawvelah bak hmuh tur an awm tawh lo bawk a. Chu’ng zawng zawng a han ngaihtuah let chuan chu hnam pasalṭha biangah chuan mittui a luang fo ṭhin.
A ram tan chuan ama nunna chu hlan a huam zek zek a, vawi sawm pawh hlan nawn ngai se a hlan phal ngei a ring. Mahse, a ram tana a beihna avanga a chân tak, kumkhuaa a neih let leh ngai tawh loh tur a nu leh pa leh a nupui leh a fapate thlarau erawh a zah ṭhin a, an rawn dem ve hial te pawh a ring ṭhin. Chutiang ngaihtuahna a put changa a inhnem ṭhinna chu, ‘ka ram tan ka ro hlu zawng zawng ka chân a, zalenna sualtu, mi ropui a ni tiin ṭhangtharten ka thlanah pangpar an la rawn dah ṭhin ang,’ tih hi a ni.
A beiseina chu a hlawhtling meuh ang em? A damlai ngei pawhin ṭhangthar tam tak chuan zahna lantir chu sawi loh, fiamthu thawh nana hmangin an hmusit mek a ni a. Zoram tana thapui thawha a lo beih tawhna zawng zawngte chu eng hu-ah mah ngaihsak lovin an deu a, an sel a, an diriam mek a ni si. Hnam sipai, ram tan thawktu, zah phu ngawih ngawih a nih laiin ṭhangthar bengtlalo ṭhenkhat zingah chuan a hlutna chu a chuai mek a, tar bengngawng hmuhsitawm tak pakhat a ni ve satliah ta ringawt mai.
A ram leh hnam phatsan tura vau leh hrâwk a nih lai, beng kiu vung vung khawpa an hlap lai leh, a nupui leh a fapa thlan chunga lungchhe vankaia a ṭah lai te kha a mitthla-ah a lo lang ṭhin a; kha’ng zawng zawngte pawh kha ‘ka ram tan hian kei aia tuar nasa pawh an awm ve chek ang,’ tiin a inhnem a, Pathian em chu dem loh hram hram a tum ṭhin.
Chu putar bengngawng, sipaiin an vuakna avanga beng chhet ta, a ro hlu zawng zawng chân vektu chuan a ngaihsak awmtu ngaihsak leh ngaihven a hlawh lo va. A lo intun nun ve hram hramna tur thil sorkar lama a han beisei ve ṭhinte pawh ani aia huamhauh leh duhamten an inchuh zo zel a. Ani chu tu khaw-kha ngaihsak loh leh hriat lohvin veng keltilah rethei tawpkhawkin a khawsa ve ṭawk ṭawk a, a ṭhat vanglaia hnam sipai chhuanawm tak ni ṭhin kha tumahin ka ui ka ar an ti duh ta lo.
Mite anga vuivaina ngah chi leh phunnawi chi ni sela chuan, a hnam sipaipuiten hamṭhatna tam tak an dawn a, an dawn sen loh an chhungkhat leh vuavangte thlenga vur nana an hman a, mi duham, anmahni tlawn peihtu apiangte an vur thur thurna te chu sawisela phun nawi ve awm tak hi a ni a. Mahse, chu putar bengngawng chu tu lakah mah a vuivai lo va, a chan awm tak a chan lohvah a phun nawi lo va, amah ngaihsaka duhsaktu tur awma ngaihten an ngaihsak reng reng lohna karah pawh lungawi lohna nei miah lovin ni a vui liam ve ṭhin.
Nia! Mi pamham leh mi duhamte an dinchan fo ṭhinna khawvel, a phu zawkte aia a phu lo zawkten an dawn fo ṭhinna khawvela cheng a nih miau avangin Pa Kima chuan rethei leh chan chhe takin hun a hmang mek a. Hnam sipai huaisen leh rinawm a nihna te chu a ramin a hriatpui tawh lo va. Tar bengngawng pakhat mai a ni ta. Zah phu leh chawimawi tlak a ni tih hria, a hlutna hmu thiamtu, tu emaw chuan zah takin a thlanah pangpar a la dah ṭhin chek ang.