Guest writer
Darrokima
KAN ṬAWNG HI
Ṭawng hi a nung a, a che reng a, ṭawng thar a chhuak a, ṭawng hlui a thi a. Hetianga ṭawng inlûmlet karah hian mi ṭhenkhat duh fir zual chuan Mizo ṭawng hi thi mai tur leh boral mai tur anga ngaiin, ṭawng humhalh tura an ṭhahnemngai au aw kan hre fo ṭhin.
Mahni hnam ṭawng hi kan hlut thiam tur a ni a, vawn him kan tum tur a ni. Chutih rualin, ṭhangthar leh chhuanthar lo chhuak hian loh theih lohvin ṭawng thar a piantir ve a, mi hmasaten mual an liam zel rual hian kan ṭawng ṭha tak tak hi chelh din ngaihna awm hauh lovin an liampui ve ṭhin a ni tih kan hriat a, ṭhangtharte hi ṭawng tichhe vektu leh tiboraltu tur anga chhuah chiam mai ṭhin hi chu a fuh ber bik lo maithei.
Hranghluite mual liam tur leh kan ṭawng hlui ṭhenkhat mual liam tur dan theih a ni lo ang bawkin, ṭhangthar lo chhuakte ruala ṭawng thar lo piang hi dan theih a ni bik lo va, ṭawng duh fir lutuka an ṭawngkam chher thar apiang lo hnawlsak kan tum a nih chuan kan hah thlawn mai mai ve bawk ang tih hi kan hriat a ṭha awm e.
Chutih rualin, ṭhangtharte hian kan ṭawng hi kan kan humhalh thiam a, kan ngaihsan thiam a, a hman dan dik pawh kan hriat a pawimawh em em a. Tunlaiah mahni hnam ṭawng pawh hmang dik thiam mang lo, Mizo ṭawnga fiah leh chiang taka sawi theih reng, hnam dang ṭawnga sawi hram te hi chankanna emaw ti kan awm leh zauh ṭhin niin a hriat a. Mahni ṭawng ngaihlu tura inzirtir thar reng hi a pawimawh hle a ni.
‘Ṭhangthar lo chhuakin ṭawngkam thar an paw chhuak a, dan theih a ni lo,’ kan tih rual hian, kan ṭawng awm sa, dik sa reng, a dik lo zawka her kual a awm zauh zauh ṭhin erawh hi chu a pawi a, hei hi chu ven theih leh dan theih a ni. Entirnan, tunlaiah naupang ṭhenkhat chuan, “Ka mut a chhuak,” tih mai tur kha ‘ka muthilh a chhuak,’ an ti ta tlat a. “Ka tui a hâl,” tih mai turah ‘ka tui in a hâl’ te an ti ta tlat a, hetiang chi hi chu nu leh pa leh upa zawkten zirtir a, a dik zawk hrilh a, hmang dik tura zirtir an ngai hle a ni.
Hetiang ṭawng dik lo kan ngaihthahna lamah hian kan ṭawng ṭhenkhat hi chu a awmze dik tak ṭhin kha a dik lo zawk angin kan hmang a, kan her danglam a, a dik zawk hre tawh miah lo tam tak kan lo awm phah ta a ni. Chutiang zinga langsar tak pakhat chu, ‘hmabak ko’ hi a ni awm e. Tunlai ṭhangthar leh tlema upa deuh zingah pawh, ‘hmabak ko’ hi kan hma lama tih tur leh mawhphurhna huphurhawm tak lo awm sawina emaw ti kan tam ta hle a. Vanglaini chanchinbu, a bikin infiamna lam ziaktute pawh hian inkhelh tur huphurhawm deuh sawi nan ‘hmabak ko’ hi an hmang ta zel mai.
Mizo ṭawng dik tak, upaten an lo hman ṭhin dan dik takah chuan hma lama tih tur phûrawm leh châkawm tak a lo awm hian, ‘kan hmabak a ko teh e,’ an ti ṭhin. Thil huphurhawm lam leh châkawm lo lam sawi nana hman a ni ngai lo. Tuna kan pate ang rual vel, kum 60 chung lamte hi chuan chu chu an hman dan leh hriat dan a ni deuh vekin a rinawm a. Mahse, eng emaw lai aṭang khan ṭhangthar ziakmiten thil huphurhawm lam sawi nan an hmang chho va, an thu ziak chhiartute a hneh zel a, tuna ṭhangthar zaa 90 vel chuan chu chu an hriat dan a lo ni ta hial a ni.
Ṭhangtharten kan nunphung leh khawsak phung mila ṭawngkam thar kan han chher chhuak ṭhin te hi chu kan ṭawng tihhausakna pawimawh tak a nihna lai a awm a. Mahse, chutiang hawi zawng ni lem lo, kan ṭawng dik sa leh hman dan pangngai awm sa her danglam zawnga tih erawh kan ṭawng tidaltu leh tikhawlotu a nih theih avangin fimkhur a ngai a. A bikin ziakmite leh chanchinbu lama ziaktuten a dik kan hriat a, huaisen taka kan hman a, ṭhangtharte entawn tlaka kan ṭawng kan hman dik a pawimawh hle a ni.
Ṭawng tihhausak chungchangah hian ZOPPEN lam pawhin nasa takin hma an la a, an ṭhahnemngaihna a fakawm em em a. Chutih rualin, khawvel ṭawng anga ngaih theih, khawvel pumin kan inṭawm thil ṭhenkhat erawh kan ṭawnga lo neih hran ve tum phek a ṭul lohna chen a awm thei awm e. Khawvel ṭhang zelah thil thar a chhuak zel a, hming thar a pu zel a, chutiang chu kan ṭawnga lo neih ve hi a harsa em em tawh a ni.
Mihring thiamna sang zelah khawvel hi a zim em em tawh a, ram hrang leh hnam hrang kan inchen pawlhin thil inṭawm kan ngah tawlh tawlh a, chu tak chu kan invenna tur a nih rualin, hnam dang ṭawng kan ṭawm loh theih lohna chinah erawh duh fir chin tawk kan neih thiam a ṭulna chin te pawh a awm ve awm e. Entirnan, ZOPPEN lamin ṭawng thar chher an tumna lamah motor cycle, bike, scooter tih ang chi te pawh ‘chehpuah’ te an han ti a, football chu ‘chhir-lirh,’ chutiangin thil dang tam tak pawh a hming thar an han chher a, mahse, hman zui a hlawh lohzia chu kan hre tlangin a rinawm a. A siamtu leh a phuah chhuaktute ngei pawhin an hmang zui hlei thei bik chuang lo niin a lang a. Hmang zel tura mipui han phêt luih pawh thil huphurhawm tak niin a lang.
Heta ṭanga thil lang chiang tak chu, tunlai khawvel, mihring kan inpawha kan inchen pawlh nasat tawhna khawvelah hian ṭawng thar chher hi thil harsa tak a ni a. Khawvel hnam hrang hrang hian ṭawng inṭawm kan ngah tulh tulh a, chutiang chu a nih avangin kan ṭawng neih sa hi kan humhalh ṭhat a, a theih chin chinah kan hman uar a, kan vawn him thiam a pawimawh ta em em a ni.
Ṭawng vawn himna kawngah hian mi tinin mawh kan phurh rualin, mawhphurhna nei sang deuh bik an awm lo thei lo va. A bikin, chanchinbu lama chanchinthar ziaktute, kohhran lama thuhriltu leh thu puangtute, tlawmngai pawl lian tak takte bakah, lehkhabu ziaktute an pawimawh fal deuh bik kan ti thei awm e.
Kohhran lam mawhphurhna hi han sawi ta ila. Mi ṭhenkhatin, “Kohhran hi ṭawng tichhetu an ni,” an tih hi a dikna chin a awm thui thei viauin a lang. Ṭawng tluang pangngai, ngaihnawm leh ṭha taka sawi theih renga lang tam tak hi kan thuhriltuten urhsun leh khênkhân an tum lutukna lamah ṭawng chuangtlaia belh emaw, ṭawng dik chiah lo emawa han thluaithlum kual an ching a. Kohhran Upa leh Pastor, kohhran miten an ngaihsan tak takte an nih avangin an thusawiin mipui a hneh hma a, an ṭawng dik lo pawh hre phal lovin, a tur ve reng emaw an ti zui a, nghawng ṭha lo tak a nei zui tawh mai ṭhin.
Tunah phei chuan kohhran ṭawng hi a awm hran ta deuh emaw tih hial turin, hmun danga han hmana a dik lo tih kan hriat reng hi biak-in chhungah chuan dik anga pawmna chin a lian hle tawhin a lang a. Chu chuan mipuiah nghawng a nei lian zel a, hmun dangah pawh ṭawngkam dik lo hman pawi tih lohna a lian chho a, kan insiam ṭha lo a nih chuan kohhran huang chhunga kan ṭawngkam hman dik loh hian Mizo ṭawng tihkhawloh kawngah nghawng a nei lian chho zel dawn niin a lang.
Kan ṭawng humhalh nan leh tihhausak nan, ‘A theih chin china Mizo ṭawng hman uar’ tih te pawh hi a zawm lo leh a hmang uar lo ber pawl chu Kohhran ṭhalaite bawk hi kan ni em tih hi ngaihtuah tham tak a ni. Kohhran ṭhalai pawlin thil kan tihna kawng hrang hrangah hian Mizo ṭawnga sawia fiah leh chiang em em si hi sap ṭawng deuh vekin kan dah a, a zahawmin a rau deuh zawk kan ti nge ni, sap ṭawnga sawi dan hram hi kan zawng niin a lang.
KṬP inkhawmpui liana kal ai chuan General Conference-a kal chu ropui deuh zawkin kan hria a, kum chanve intawh khawm ai chuan half yearly meet chu a phûrawm deuh a, thu leh hlaa inpawl khawmna neih ai chuan literature nite han hman kha changkang zawkin kan hre tlat a. Committee tesep zawng zawng pawh sap hming kan neihtir vek a. Heng zinga a tam zawk hi chu Mizo ṭawng ngeiin nalh leh fiah taka sawi theih a ni. Mahse, Mizo ṭawng chu kan hnawl tlat si.
Eng pawh ni se, ṭhangtharte hian kan ṭawng hi changkansan lo hram hram ila, a theihna chin chinah kuah tlat ngam ila, a hnam ṭawng ngaisanga zah thiam mi chu mi changkang a ni tih hre rengin, kan hnam ṭawng hmasawn nan leh vawn him a nih theih nan i ṭang sauh sauh ang u.