Guest writer
NexGen
CHHUAN THAR
Mizoten Chanchin Ṭha kan dawn aṭangin kum 130 a lo ni ve leh dawn tawh a, State anga mahnia kan inrelbawlna pawh kum 35 a chuang tawh a ni. Chhuan khat an liam a, chhuan dang an lo chhuak a, kan ram erawhin hma a sawn hlei thei lo va. Vawiin thlengin ram intodelh lo kan la ni a, sum chang thei thawn chhuah tur eng mah kan nei lo va. Kan ram mamawh rawn phur luttu truck lianpui puite chu a ruakin an la tlân let dûl dûl a ni.
India rama hma kan hruaina awm chhunte lah uanpuitlak engmah a awm lo va; zu leh ruihhlo vângin fahrah leh hmeithai nitin kan pung a. Palova leh Palovi ten Pa hming ziahna turah Nu hming an ziak a, entawn tûr an tlachham a ni. Kut tling lova sum lakluhna, dikna rahbehna, thuneihna hman sualna, Sawrkar phal loh thila sumdawnna, uirena leh hur sualna kawngah mi lian leh mi tê, tute mah kan fihlim bik lo ni hian a hriat tawh a ni.
Kan ram, hranghluiten zaia an lo chawi ṭhin, tlawmngaihna puanzar hnuaia ‘sêm sêm, dam dam’ ti a, rinna hmun khat vuan a, dikna leh rinawmna in ro a relna hmun; ‘ṭhian chhan thih ngam’ mi huaisente tual lenna tia kan sawi ṭhin kha mumang ram a chang mek niin a lang. Hetiang dinhmun hi eng vanga thleng nge kan nih a, engah nge kan ramah sual a ngampat em em ni ang le? A hnam angin kan chhia leh ṭha tehkhawng hi a sawprawp ta em ni?
Kan Pathian Thu chuan, “Lalpa ṭih chu sual huat hi a ni,” a ti a, “Lalpa ṭihnain miin sual a kalsan ṭhin,” a ti bawk a. Lalpa ṭihna kan nei ta lo em ni? Tun anga kan kal zel chuan, kan hnua chhuan lo awm turte hian “Zonun ze mawi,” Kristianna nena inhmeh em em hi hre lovin, an hmuh ang ang hi thil nih dan turah an rawn ngai mai ang tih a hlauhawm ta hle a ni.
Kan ram leh hnam a boral lohna turin, YMA-ten hma lam thui tak thlirin, “Ram leh Hnam Humhalh,” tih te leh “Ruihhlo Do,” tih te, kumpuan thupui atan an lo thlang tawh ṭhin a. Heng hmalaknate hian awmzia thui tak nei tho mahse tun dinhmun hi kan tawng chho mek a ni. Heng inzirtirna ṭha tak takte hian engah nge rah ṭha a chhuah loh le? Puitling ṭhankin, ngaih dan leh pawm dan nghet nei tlat tawhte leh ṭhalai upa deuh tawhte zinga kan inzirtir hi a la ler lutuk a ni mai lo maw?
Mi thiamte chuan naupan laia tawnhriat hi a nghet bik a, a tlangpuiin kum 30 kan tlin hma chuan, kan tawnhriat milin, harsa lutuk lovin, kan thluak a la insiam rem thei a. Kum 30 tlin hnuah erawh chuan, ngaih dan nghet tak kan lo nei tawh a, kan hriatsain kan zir belh theihna nasa takin a dal tawh, an ti a. Tin, naupan lai aṭanga hriatna kan khawl khawm zawng zawng, kan theihnghilh tawhte thleng hian kan taksa hriatna thazamah a bet tlat a. Chu’ngte chuan, puitling kan nih hnua kan khawvel thlirna, rilru sukthlek, ngaihhlut zawng, nungchang leh rinna kawng thlengin a nghawng thung si a ni, an ti.
Hei chauh pawh hian naupan lai aṭanga inzirtîr pawimawhzia leh puitlin hnua inzirtir a sawt lutuk loh nachhan a tilang chiang hle awm e. Chuvangin, “Chhuan Thar” kan tih hian tuna kum 30 hnuai lam, kawng engkima la kaihhruai theihte, a kawk deuh bik a ni. Lal Isua Krista ngei pawh kha kum 30 vel zet rawngbawl turin a inbuatsaih a, khawvelah kum 3 vel awrh chauh rawngbawl mahsela, khawvel a thlak danglam hman a ni.
Kan Bible-a thu inziak kan hmuh hmasa ber chu, “A tirin Pathianin lei leh van a siam a. Tin, lei hi a chhia a, a ruak ngawt a ni a,” tih a ni. Thil chhia leh ruak ngawt, awmze nei lo chu Pathianin, a Fapa, Isua Krista hmangin awmzia a rawn neihtir a ni tih Kolossa 1:16-ah kan hmu a. He khawvel, sual thuneihna lak ata chhan chhuak leh tur pawhin, “Kan tan naupang a lo pianga, Fapa pekin kan awm ta,” (Isaia 9:6) tih a ni.
Heti hian sawi ta ila, Pathianin thil awmze nei lo awmzia neihtir tur leh sual hnathawh laka khawvel chhan chhuak turin a Fapa, nausen ‘Chhuan thar’ a hmang a ni. Hei hi entawnin, chhuan tharte hmang hian, kan dinhmun lungchhiatthlak tak, awmzia pawh nei hleithei tawh lote hi, siam ṭhat dan a awm dawn lo’m ni?
Tunlai hian nau pian hlim aṭanga ni 1000 pawimawhna kan inzirtir mek a, infiamna lamah, “Catch Them Young” kan kalpui a. Communist-ho leh zirtirna dang kalpuitute bakah sakhuanna dangte pawhin chhuan tharte pawimawhzia hi an hrechiang em em a, zirtirna pawh an ṭan hma ṭhin a ni. Mizote erawh hi chuan beng hriatnaa kan hriat hi kan duh tawk a, kan thinlung erawh a la thleng pha lo niin a lang. Kan ram, kohhran leh khawtlang rorelna leh hma laknaahte hmun lailum an chang pha ve ngai meuh lo a ni.
Barna Group chuan kum 2007 khan America ram mipui zingah, “Kum 10 lo kal leh tur chhunga danglam thleng ngei ngei tura an duh,” an zawt a. Mi 82%-te chuan, ram hruaituten an hma lakna tura an ziah lan ngai hauh loh, “Naupang enkawlna leh an tana insensona kawngah danglamna hmuh an duh,” an ti a ni. Chhuan tharte hi kan ram leh hnam tana beiseina an ni tih hriatna mai hi a tawk lo va, anmahni enkawlna kawngah pawh kan insenso ngam a, hma kan sawn a ngai nasa hle dawn a. Hun hma lama kan lo tih ṭhin dan ang thova kan inenkawl chuan, rah ṭha leh duhawm seng tur kan nei dâwn chuangin a lang lo a ni.
Kan ramah hian, kan hun tawn mek mila chhuan tharte enkawl thiam turin chhuan hrang hrang thliarna leh an zia zirna kan la nei lo niin a lang a, hmasawnna tur a la tam hle. Tunah hrih chuan, dam khawchhuahna tura kawla ni chhuak chhiara hlo thlo, mautam ṭam, rambuai leh khawkhawm paltlangtute tan, tunlai chhuan tharte, an kutzungṭang hmawra thiamna leh finna zawng zawng deuh thaw hmet chhuak theite hi hriatthiam an harsa takzet a, enkawl dan pawh thiam a har dawn tih a chiang reng a ni.
Chhuan tharte hi “Digital khua leh tui” an ni a, an naupan lai aṭanga khawvel zau zawk nena inthlunzawm reng an nih avangin khawthlangho chhuan zirna kan ṭawm theihna kawng tam tak a awm ve tawh a. An lo pian hma khawtlang nun zalen leh sik leh sa nuam takte kha an hriat phak ve loh avangin suahsualna pung zel te, mihring nunrawnna te, sik leh sa inthlak danglam nasa te hi ngaiah an nei a, an pawm thiam hle a. Mahni nihna inhriatchian an duh em em a, hmeichhia nge mipa an nih thlengin an inzawt a. Incheinaah pawh “branded” aiin ni-a an inhriat dan pho lang thei ber an thlang mai ṭhin. Hmaichhana intawng mai aiin sawiho an duh a, an ngaihdan ṭawmpui ve lotute thu leh hla pawh an ngaithla thei viau a ni.
Khawpuiah chuan indaih lohna avangin ngaihsak an hlawh tlem em em a, games leh social media hmangin an inawm tlei a. Hmuh leh hriat an ngah a, thil pakhatah an rilru an pe rei thei lo va, dawhtheihna an tlachham a, inlaichinna leh rilru lamah harsatna tawk an tam hle. Khawthlang leh khawchhakho khawsak dan an hmuhte chu nunphung pangngai emaw tiin an entawn a, chhuan zak thei lo tih te pawh an hlawh leh mai ṭhin. Rual pawl lo, dimdawi taka enkawl an ni a, thuthlukna siam kawngah te, hmang chang leh rem hriatna kawngah te chhuan hmasa an tluk loh avangin nep (Snowflake – vur them, dawrawm tak) tih an hlawh fo bawk a ni. Amaherawhchu, heng chhuan nep leh chhawr naawm loh tak enkawl seiliantute hi tute nge? Khawvel inher danglam zelah ‘an kalna awm kawnga zirtir’ tura Pathianin mawhphurhna a pek kha tute nge? Phat rual lovin keimahnia, chhuan hmasate kan ni!
Chhuan tharte chhana ngaihtuahna sen nachang kan lo hriat loh avangin, “Kei leh ka pa chhungten kan lo tisual a ni,” kan tih ngam a pawimawh. Chutah, chhuan tharte hunah, ‘a zualzapui vailenhlo,’ tih a nih loh nan mithiamte leh hruaitute pawhin beng sika anmahni kaihhruai leh zirtir dan kan ngaihtuah a hun tawh viau a ni. Taksa, rilru leh thlarauva hma an sawn theihna turin, sum leh pai hau tak lova, zalen leh him taka an len theihna hmun tur an mamawh takzet a. Kan khawpui lailum a, kut ni vangthlaa kan tual chaina hmunte hi, ‘âwl hun a lo thleng anih ngai chuan,’ chhuan tharte tual lenna atan zuah thei ila a va duhawm em!
Ṭhasiama anga ṭhang thar nun ninga thi ngawt lo va, an hriatna leh thiamna hmanga kaihruaitu nu leh pa, khawtlang leh kohhran hruaitu, chhuan tharte hian an mamawh a ni. Mihringten kan mamawh leh kan zawn – sum te, chawimawina te, nunna te hi inngaihtlawmna leh Lalpa ṭihnaah a awm a; tu leh fate tana ro hlu hnutchhiah tur nei lote pawhin ‘Lalpa ṭihna’ hi kan hnutchhiah thei vek a ni. Fa hrin avanga bul ṭan thar leh theihna kan neih lai hian Pathian ngaihsak chi thlah hi kan tum ber tur a ni. Chhuan rintlak - dikna, rinawmna leh thianghlimna nunpuitu, Pathian ṭihna aṭanga chhuak finna nei; ‘Silchar kawng hi thla hnih khat ping mahsela,’ dam khaw chhuak mai ni lova, ding chang theia kan ram min hruaitu tur - chher chhuah hi kan mawhphurhna a ni. Kan ram leh hnam kulh chhia siam ṭha turin Pathian Ṭih Chhuan Thar Din hi ngaih pawimawh hmasaah kan neih a ṭul tawh hle a ni.
- Juliet C. K. Lian