Guest writer
NexGen
DUHTHLANNA HMANGA RAM DANGLAMNA THLEN
Tun aṭanga hun rei loteah Mizoramin inthlanpui kan hmachhawn dawn ta reng mai a. Candidate leh party hrang hrangte an ṭang hle a, ram chhung mipuite pawhin kan ngaihven tlang hle niin a lang. Kum nga dan a, kan ram kal zel dan tur vote hmanga kan sawi ve theih hunah hian, zawhna pawimawh tak chu, “Mipuiten kan duhthlanna hmangin kan ram tan hmasawnna leh danglamna kan thlen dawn em?” tih hi a ni.
NexGen Organisation, he column-a article ziak ṭhintute hi pawl (trust) naupang te, kum 2021-a din kha a ni a. NexGen pawlten kan hmathlir (vision) chu, "Kan ram leh hnam siam ṭha tura Pathian ṭih chhuan thar din," tih a ni. Kan hmathlirin a ken tel pawimawh em em, kan au hla (slogan) chu, “Transforming Mizoram," (Mizoram thlak danglam) tih a ni a. Mizoram hi 'Pathian ṭihna' avangin a danglam thei a ni tih ring tlattu tam tak zinga mi kan ni. Kan hma lawkah hian, kan duhthlanna hmangin, kan ram siam ṭhat leh thlak danglam theihna kan nei vek dawn a; chu kan duhthlanna thil tihtheihzia leh hman dik pawimawhzia chu kan hriat loh a hlauhawm em em a ni.
October ni 6, 2023 khan mi ropui tak, Krista tana pasalṭha, Loren Cunningham chuan chatuan ram a pan ta a. Khawvel huap pawha evangelist leh missionary ropui, YWAM - Youth with a Mission dintu a ni. Chanchin Ṭha hril bakah, ram hnufual leh retheite vei em emtu a ni a; ram hrang hrang hruaitu, President leh Prime Minister te pawhin a hnenah thurawn an la ṭhin a ni.
Vawi khat chu, Philipines, Indonesia-a a kal ṭumin, a taxi chuanna driver chuan, an ram hruaitute corrupt-zia te, vote lei nan pawisa an pek ṭhin thute a sawi a. Cunningham chuan, "Anih leh nangin pawisa chu i lo dawng ve em?" tiin a zawt a, taxi driver chuan a dawn ve thuin a chhang a. Ani chuan, "In ram hruaitu corrupt tak tak i tihte nen chuan in danglam chuang lo a nih chu," tiin a hrilh a ni.
He taxi driver ang hian kan politician-te dem ṭhin siin pawisa leh ther hlo, kan vote an hmuh theihna tura min tihlungawi tumna kan lo dawng ve palh ṭhin em? Kan politician-te ei ru lo tura kan beisei a nih chuan, keini pawhin an lak aṭangin sum leh paia hlawkna emaw thilpek kan beisei tur a ni lova, kan dawng lo ngam bawk tur a ni. Chuti lo chu, anmahni ang bawka mi rinawm lo, corrupt kan ni ve reng tihna a ni.
Corruption hi Mizo ṭawnga kan lehlin dan chu ei rukna a ni a; mahse, tunah chuan a ruk pawh ni lo, a langa ei hreh lo an awm ta ṭeuh mai. He corruption – midang chan ai, mahni thawh chhuah loh, thawh loh hlawh lak duhna hi a rang thei ang berin kan ram aṭang hian lo bo rawh se! Hei hi Pathian thu a ni lova, hetiang ti duhte hi Pathian thu zawm lo an ni. Pathian ṭih mi, sual huate chuan, hetiang mi kan hriatte chu, duhthlan theihna kan neih lai hian, kan hnawl ngam tur a ni dawn lo’m ni?
Cunningham hian ram pakhat a tlawhnaah, ram hruaitute zing aṭangin, “Engatinge kan ram hi a retheih bik em em?” tih zawhna a lo awm a, ṭhenkhat chuan an rama leilung hausakna a awm ve loh avang niin an hria a. Loren Cunningham erawh chuan, an ram retheih chhan chu thil ṭha lo pathum, kalkawp tlat si (Evil Trinity) – duhamna, ei rukna leh hleih neihna (greed, corruption and injustice) vang a nih thu a sawi a ni.
Duhamna chuan mahni ta lo a awhtir a, ei rukna chuan hmasawnna tur sum leh midang chan tur a tibo a, hleih neihna chuan mi dik lo leh phu lo zawk a duhsak ṭhin. Hetiang tamna ramah hian inrin tawnna a awm thei lo va; inrin tawnna tel lo chuan hnathawh leh sumdawn ho a theih lo va, mipui an rethei a, ram pawhin a lo tuar ṭhin a ni. Hetiang dinhmun hi kan ramin a thleng hnai niin thil chik mite chuan an ngai a, an hlauthawng hle a ni.
Hmasawnna hi, ram a upat avangin, amahin a lo thleng mai ngai lo tih hi hriatfiah a ṭha hle bawk a. Khawvelah hian ram upa tawh tak tak, hmasawn thei lo an awm tam hle a ni. Kan ram ṭhenawm Myanmar pawh hian, hmasawn aiin hnungtawlh lam a pan mek a nih hi. State zingah pawh, kan ṭhenawm Manipur kan en chuan, “Kan ram a upat hunah hma kan sawn ve mai ang,” a tih ngawt theih lohzia a lang a. Hnungtawlh mai ni lovin, hlau leh khur, mangangin a awm theih a ni tih a lang.
Mizoram kan vanneih em em nachhan chu mi dik lo tam tak awm mahse, mi dik leh ṭha - ram leh hnam vei, mut mawh hnar mawha nei tam tak an la awm hi a ni. Amaherawhchu, sawi ringawt hi a lo tawk lova, ngaihtuahna seng a, a taka thawh chhuah a ngai a ni. Kaa sawi duh tawk ringawt, chan ṭha chan hnua thlemna do zo lo, danglam ngam leh si lo kan la ṭhahnem deuh a, kan ram hian a nih tur angin hma a la sawn hlei thei lo a ni.
Loren Cunningham chuan, “Ram chhunga mi tam takin Bible an neih a, a zirtirnate an nuna an zawm chuan ram hi a lo inthlak danglam ṭhin,” tih a lehkhabu, 'The Book that Transform the Nation," -ah a ziak a. Kan Bible hian Pathian thu ngaihtlak a, zawm hi hmuingilna leh pun theihna a ni tih a lo sawi reng a (Deut 6). Pathian thu zawm avanga ram lo danglam ta hi sawi tur a tam em em a ni. A hminga kristian ringawt ni lo, Pathian thu a taka zawm an tam chuan ram hi a lo hmuingil ṭan dawn a ni. Kristian ram ni kher lo pawh, heng Bible zirtirna- dikna, rinawmna leh taihmakna te hi ram mipui tam berin an nunpui chuan, a ṭha zawngin an ram a lo inthlak danglam ṭhin a ni.
Kan aiawh, ram hruaitu tur kan thlan hma hian ngaihtuahna thar kan neih a va pawimawh em! Mimala hlawkna kan dawn vang emaw, kan la chhawr theih tur an nih vang emaw hmelhriat an nih vang ngawt a in-vote hi kan tawpsan a ngai a. Tun aṭang chuan kan mimal hlawkna tur dah ṭhain; Pathian ṭih mi, Pathian duh dana ram hruai thei tur, kan ramin a hlawkpui tur, ram dinhmun chawi kang thei tur kan thlan a hun tawh a ni. Kan ramin hma a sawn chuan kan zavaiin hma kan sawn ang a, hma a sawn loh erawh chuan kan zavaiin kan hnungtawlh dawn a ni. Chu mai a ni lova, kan tu leh faten nasa takin an la rawn tuar ang a; rethei, mangang leh thlabarin an la rawn awm dawn a ni.
Dr. Myles Munroe chuan, "I inah i vote dila politician an lo kal chuan, i tu leh fate tan eng nge a hmathlir lo zawt ang che," a ti a. Keimahni ngei pawh hian, hun lo kal zel turah kan tu leh fate tan ram ṭha zawk kan hnutchhiah thei dawn nge dawn lo kan inzawh ṭheuh a ngai a ni. "Ṭhang tharte tana ram buatsaih lotu chuan a ruksak a ni," an lo ti ṭhin bawk a. Kan duhthlanna kan hman dik loh chuan, rukru, kan tute leh kan tuchhuante hnen aṭanga an chan tur ruksaktu kan ni thei a, anchhia min la lawh dawn a ni.
Tuna kan ram mamawh ber pakhat chu dikna, rinawmna leh thianghlimna, Sap ṭawnga "Integrity" an tih hi a ni. Hei hi ‘Zo nun mawi’ kan tih nen khan a danglam em em hauh lo a ni. Tlawmngaihna in ro a relna, thingfaka in kalh mai lai ang kha tun hunah chuan a theih tawh hleinem kan ti a ni mai thei e. Amaherawhchu, Japan ram en khian a theih tih a chiang em em a ni. Japan ram hmuingilna thuruk chu taihmakna bakah rinawmna leh rintlakna te hi a ni.
Kan ram hruaitu, kan thlan turten, “Eng nge ka tan min tihsak theih ang?” tih mai mai ngaihtuah lovin, “Kan ram tan hian eng nge tih an tum?” kan hriat a ngai a. “Kum sawm, sawmhnih, sawmliah kan ram hi eng dinhmunah nge min hruai thlen an tum,” tih hi anmahni kan tehna tur a ni. South Korea hi, indonain a tihchhiat vek, ram rethei em em a ni ṭhin a. Amaherwhchu, kum 20 vel lek chhungin, khawvela ram hmasawn chak ber pawlah a rawn inhlang kai thei a ni.
Israel ram pawh hi, kum 1983 vel kha chuan ram economy chhe em em mai, tuna Pakistan leh Sri Lanka te ang vel hi a ni, an ti. Tunah erawh chuan, ram te reuh te, an chheh vel ramten nuai chimih tuma an beih reng ni chung pawhin, khawvela ram hausa berte zinga mi a ni thei a ni. Chutiang bawkin, Singapore pawh, ram te tak chauh ni mahse, kum rei loteah Asia-a ram hausa ber a ni thei bawk. Kan ram ve erawh chu, state kan nih aṭanga kum 35 hnuah pawh, thil dang chu sawi loh, kan kawngpui hman ber pawh a la chhe em em a, khaw kar kawngte phei chu fiamthu thawhna atan kan hmang mai mai tawh a ni.
A tawp berah chuan, kan ram kal zel dan tur hi Pathian hnenah hlan ila. Duhthlang thei dinhmuna kan din lai hian Isua Krista hi kan ram, kan hnam din chhuahna atan i thlang tlat ang u. Israelten hruaitu ṭha an dil angin hruaitu ṭha dil ila. Nehemia angin tuna kan ram dinhmunah hian mawhphurna la ngamin, keimahni leh kan pi leh pute tihsual avangin ngaihdam dil ila. Daniela angin kan khawpui leh kan ram min dinsak leh turin Pathian hnenah i dil ang u. Chhia leh ṭha hriatna leh finna kan neih theih nan Pathian hnenah dil bawk ila, kan ram a lo danglam theih nan duhthlanna dik kan siam thei ngei ang.
- Dr Vanlalsiama Chhangte