Guest writer
NexGen
KRISMAS AWMZIA TU LEH FATE ZIRTIR
Kan hma lawkah Kristian-te hunpui ber Krismas a lo inher chhuak dawn a. Krismas tih thu sawi rik hian Krismas Putar te, ur lawk zana dawhthlak dawh te, Krismas tree biak in, kawtlai leh in–a dah te kha Krismas ti-Krismas-tu ber niin ka naupan lai chuan ka hre ṭhin tih ka ngaihtuah chhuak a.
Lal Isua mihringte chhandam tura khawvela a lo pianna hun a nihna ai mahin, khingte khi ka rilrua langsar zawk an nih avangin, ka fate thinlungah eng nge lang lian tih hriat tumin ka zawt a. Anni chuan Isua pian hun, Santa Claus, nu leh pate tih tein min chhang a. Naupang dangte rilru hriat nan naupang 93 kan zawt leh a - 93 zinga 83-te chuan Isua an sawi lang lo a. Halpuah, dawhthlak, tlai len, Santa Claus, sikul chawlh, chhungte, arsi, Krismas tree, ruai ṭheh, zai khawm, thawmhnaw thar, kawn chei tih te chu an chhanna te niin, mi 10 chauhin ‘Isua pian hun’ tiin an chhang a.
Khing ngaih dante khi mi tam tham tak aṭanga lak ni lo mah se, kan lak khawm chhunte leh kan fate aṭangin khitiang khi Krismas an rilrua an ngaih dan a nih si avangin, Krismas kan hman chhan tam tak zingah, kan tu leh fate, an naupan lai aṭanga kan hrilh atana pawimawh ka tih ṭhenkhat han tarlan ve ka duh a ni.
1. CHHANDAMNA: Luka 19:10-ah, “Boralte zawnga chhandam turin Mihring Fapa hi a lo kal a ni reng a ni,” tih thu kan hmu a. Khawvelah Isua Krista hi chhandamna hna thawk turin a lo piang a, leiah kohhran dinin kan zavaia min chhandam turin Kraws-ah a thi a, thihna hnehin a tho leh a ni. Chu chhandamna chuan duhsak bik a nei lo va, hnam zawng zawng, mi fing, mi hausa, mi rethei, naupang, puitling, mi tin tana chanchin lawmawm leh Chanchin Ṭha a ni. Krismas hi chhandamna kawng inhawnna leh chhandamna min hriattirtu a ni tih kan fate hriattir a pawimawh hle.
2. HMANGAIHNA: Johana 3:16-ah, "Pathianin khawvel a hmangaih em em a, chutichuan, a Fapa mal neih chhun a pe a, amah chu tu pawh a ring apiang an boral loh a, chatuana nunna an neih zawk na'n," tih kan hmu leh a. Pathian chuan a siam mihringte min hmangaih em avangin chatuana nunna kan neih theihna turin a Fapa mal neih chhun Isua Krista min pe a. Chutah chuan, nihna leh dinhmun avanga inthleina a awm lo va, kan nihna ang anga min pawm a, tawp chin nei lova min hmangaihtu Pathian chuan, Kalvari tlanga A Fapa thihna hmangin min hmangaihna a lantir a ni. Luka 15-a fapa tlan bo tehkhin thu a, tawp chin nei lo hmangaihna kan hmuh ang kha, kan fate chungah ngei pawh a taka kan lantir a pawimawh tak zet a ni.
3. HLIMNA: Luka 2:10 & 11 “Tin, vantirhkoh chuan an hnenah, ‘Hlau suh ulang, ngai rawh u, mi tin ta tur Chanchin Ṭha lawmawm em em ka rawn thlen che u a ni. Vawiinah hian in tan Davida khuaah Chhandamtu a piang ta, Lal Krista chu,” tih kan hmu leh a. Mihringte hian hlimna kawng kan zawngin kan zawh nasa viau mai. Kut tling lova sum lak luh, ruih hlo khawih, zu in, zuk leh hmuam tih, mipat hmeichhiatna hman sual, social media-a inawm tlei, nihna leh thiltihtheihna um, Pathian ngaihsak loh, thatchhiat, lehkha zir leh awm mai mai te thlengin hlimna leh nawmna emaw kan ti a ni.
Nimahsela, heng zawng zawng hian hlimna leh lawmna tluantling min pe thei lo va, a tawp chu natna leh thihna, chhungkua min pawt ṭhentu leh hremhmun min thlentirtu zawk a ni. Kan Bible chang tar lana kan hmuh ang khian, mi zawng zawng tana hlimna dik thlen tura chanchin lawmawm chu Isua Krista pian thu ani tih hi kan fate hrilh mawlh mawlh a va ṭul tak em!
4. REMNA: Luka 2:14-ah chuan, “Lei chunga a lawm em em mihringte hnenah rem thu leng rawh se,” tih kan hmu leh a. Khawvel mai ni lo, chhungkua ngei pawh inrem hlei thei lo kan awm a. Unau inkarah ngei pawh mahni kawppui leh fate ṭan lutuk avanga inhauna te, duhamna avanga ro inchuhna te a awm ṭhin.

Kohhran, khawtlang, hnathawhna hmun thlengin inmil theih loh avangin inrem lohna a awm a. Kohhran leh kohhran, pawl leh pawl, chi leh chi, hnam leh hnam inrem lohna avanga indonain khawvel hi a luah a ni. Isaia 9: 6 & 7 chuan ‘Remna Lal’ pek kan nih thu leh ‘a ramah remnain tawpintai a nei lo ang’ tih thu kan hmu a. Kan Pathian thuin, "A theih phawt chuan nangmahni lam tal, mi zawng zawng nen inremin awm rawh u,” (Rom 12:18) ti-a min fuihna hian Isua Krista chu Remna Lal a nih ang ngeiin inrem tura inhriatthiamna leh inngaihdam tawnna hun atan hmangin, chu chu keimahni leh kan fate ngei pawhin zawm thei tura inzirtir a va pawimawh em.
Krismas hi ṭhenkhat tan chuan sumdawnna hlawk hun a ni thei ang a, thil thar lei hun, chhungkhat inhmuh khawm hun, in leh a chheh vel chei mawi hun, ei tur intuituah a thil eihona hun tih te pawh a ni thei ang. Ṭhenkhat thinlungah erawh chuan laina hnai kan sun tawhte avanga lunglen hun niin, Isua Krista pianna Bethlehem leh ran in tlawm lam te pawh rilrua lang chuai chuai kan awm ngei ang. Kum tir aṭangin ṭhenkhat chu inhmakhuain hmathlir ṭha tak neia hmachhawn tur pawh kan awm ang.
Pathian zarah kan dam a nih phawt chuan, he hun ‘Krismas’ hi kan pumpelh dawn lo va. Chu hunpui ang chiaha kan pumpelh theih loh, Krismas lawmnain a ken tel a hnuaia mite hi kan fate hrilh fiah a ṭha hle -
Santa Claus (Krismas Putar) - Krismas Putar lo chhuahna hi kum zabi palina laia Patara (Turkey) rama piang St. Nicholas-a niin an sawi ṭhin. Myra khua Greek Bishop a ni a, mi fel leh ṭha tak mai niin mi retheite hnenah thilpek a pe ṭhin a. A thih hnuah December ni 6 hi St. Nicholas Day atana hman ṭhin a ni a, hemi ni hian a hmingin naupangte hnenah thilpek pek a ni ṭhin a ni.
Kohhran siam ṭhatna a lo thlen khan, St. Nicholas-a hminga thilpek sem ṭhin chu tih tawp chhoh a ni a, December ni 24 leh 25-ah te Krismas denchhena sem a lo ni ta a ni, an ti. Lem ziak thiamten Mari tih lovah chuan a lem an ziah tam ber a ni, an ti hial a. Khawthlang mi te tih dan hi chhunzawmin, keini pawhin Krismas fellowship, Krismas carol service, Krismas costume parade leh advance Krismas hmannaah te Krismas Putar lema incheiin sweet-te kan vawr ṭhin a nih hi.
Bible a hmuh tur awm lo, Krismas thlen chhan ni lo vin, Krismas zara malsawmna ni tura mi dangte tihhmuhtu a nihna zawk hi kan inhrilh a ṭul hle mai. Krismas Putar hi Krismas pa ber ni lo vin, Krismas awmna chhan Isua Krista thu zawmtu; Jakoba bung 2:1-17-a Kristiante nun dan tur kan hmuhte, a nun dan leh a thil neiha zawmtu ṭha tak a ni zawk a. Thilpek hlu ber Isua Krista pek kan nih zara mi dangte tana kan inpekna lantira kan luang chhuak ṭhin te hi a ropui hle.
Dawhthlak – Ur lawk zana thleng dawh ṭhinte ngaih danah chuan Krismas Putarin present (thilpek) kan duh tak mai a lo dah ṭhin tih hi a ni a. Kan rilruah Krismas Putar leh thilpek hi a inzawm reng a; amaherawhchu, thilpek petu chu Krismas Putar ni lovin, keimahni kan ni emaw mi dang an ni emaw, a petu dik tak kan fate hnenah hriattir a ṭha a ni.
Hei hi thil ho deuh anga ngai pawh kan awm mai thei. Mahse, thu dik awm reng laia thu dik lo hrilhtu nih kha a ṭhat zawkna a awm lova, kan fate ngaihtuahna a hruai dik lo thei zawk tlat a ni. A nihna dik tak hrilhfiah chuan, nu leh pa emaw a petute thil phalna leh inpekna thinlung khan hmangaihna leh duhsakna a hriat fiahtir zawk dawn a ni.
Krismas Tree- In, biak in, kawtlai leh hmun dangah te Krismas tree kan dahte hian Krismas hman a va ti nuam ṭhin em! Sum tam tak seng a, Lal Isua lo pian lawm nana, Krismas tree mawi taka kan chei piah lamah hian, ngaih dan hrang hrang awm thei karah kan tu leh fate hnenah a awmzia heti zawnga hrilh fiah te hi a ṭha awm mang e:
• Krismas tree hmawra arsi kan dah ṭhin hian khawchhak mi fingte Isua pianna hmun hruai thlengtu arsi kha a entir tih hriattir ila. Pathian hian min hmangaih em avangin kan ṭhatna turin kan kawng engkim min rel felsak a, Aman min hruai a, A hnen min hruai thleng dawn a ni tih hrilh fiah bawk a pawimawh hle mai.
• Thing kung (a tak emaw a lem) kan hman hian Isua Krista chuan thinga siam kraws puin, min chhandam turin thingah khenbeh a ni tih hrilh fiah ila.
• Krismas tree a light mawi taka kan tih en ṭhinte hian Isua Krista chu khawvel eng a nih thu leh Amah zuitute pawh hi khawvel tan eng kan nihna a lantir tih hriattir thei ila a va ṭha dawn em!
Krismas hi calendar a December ni 25, kum tina pisa/sikul chawlh ni a ni mai lo va, biak in, kawtthler, in leh lo chei mawi hun leh thawmhnaw thar neih hun a ni mai hek lo. Krismas chu vana miho mipuite pawhin an faka an chawimawi, nausen lo pian hun champha a ni. Krismas chuan mi pakhat lo pian hun chungchang min hriattir a, chu mi chu lalte Lal, engte Eng, pathiante Pathian - Isua Krista a ni. Chu Isua chanchin ngei hmang chuan Krismas awmzia hi kan tu leh fate hrilhin bul ṭan ila, Krismas hi nang leh i chhungte tan malsawmna lo ni mawlh rawh se.
- Ammie Lalnunpuii