KA PA, KHAWIAH NGE I AWM?

Bible-a pa leh fa inkara inbiakna kan hmuh hmasa ber chu Isaka’n a pa Abraham-a, “Ka pa” ti-a a koh va, a ni’n, “Ka fapa, heta hi ka awm,” ti-a a lo chhan kha a ni. Hei hi Juda hnam inzirtirnaah chuan an ngai hlu em em a, pain a fa tana a tih theih ṭha ber chu, “A tana awm (present) hi a ni e,” an ti hial a ni. Mihringah taksa, rilru leh thlarau a awm kan tih ṭhin ang hian, taksa, rilru leh thlarauva awm (present) leh awm lo (absent) a awm theih tihna a ni.

Fanau enkawl kan sawi hian nu mawhphurhna anga ngaihna lian tak a awm ṭhin a. Amaherawhchu, pa awm lo (absent father) hian naupangah nghawng nasa tak a nei tih zir chianna aṭanga finfiah a ni. Tun hma aiin tun hnuah kan rilru put hmang a inher danglam hret hret a; pa, fate ngaihsak tak tak sawi tur an awm ta nual mai hi hmasawnna rahbi pawimawh leh ṭha tak a ni.

Pa awm lohna (fatherlessness) kan tih hian vanduaina hrang hrang, pa ber boralna emaw, inṭhenna emaw, nupa kar ni lova nuin fa a hrin leh enkawl te chauh hi a kawk emaw kan ti mai thei. Amaherawhchu, pa nei zawng zawng hian pa ngaihsakna leh enkawlna an dawng vek lem lo va, hna leh ṭul dang avanga pa hmel hmuh tur awm mang lohna chhungkua a tam em em a ni. Chutih rualin, pa ṭhenkhat, pawn chhuak tam si lo, nupui fanaute laka rilru pe chuang lem lo, phone khalh, TV en, ṭhian kawm, chanchinbu chhiar nuam ti zawk tam tak an awm bawk. Hengte zawng zawng hi ‘pa awm lo (absent father)’ kan tih zingah hian an tel vek a ni.

PA AWM LOHNAIN NAUPANG A NGAWNG DAN:

Chhungkua hi a huhova awm khawmna pawl (institution) hmasa ber, pawl dang zawng zawng pian hmaa Pathianin a kut ngeia a din a ni. Pawl dang ang bawkin chhungkua hian hruaitu ṭha a mamawh em em a. Mipate mawhphurhna pawimawh ber leh koh an nihna hmasa ber chu an chhungkaw tana hruaitu ṭha ni turin a ni. Adama’n a nupui chu Pathian thupek anga hruai lovin a nupui, chak lo zawk hruaia a awm avangin, an chungah leh khawvel mi zawng zawng chungah chhiatna a lo thleng ta a nih kha.

Hruaitu ṭha tlakchhamna (leadership crisis) avanga buaina nasa tak hi ram, kohhran leh khawtlang inrelbawlnaah te chuan kan hmelhriat tawh hle a. Chhungkuaa hruaitu tlakchhamna erawh mi tam takin kan ngaihtuah thleng pha lo fo. Kan rama chhungkaw keh chhiatna leh manganna tam tak lo awmna chhan hi chhungkuaa hruaitu ṭha, ‘pa ṭha awm lohna’ avang a ni tih hi kan pawm ngam a ṭul tawh hle a ni.

Pa ṭha chuan a thawhpui tur nupui ṭha a chher ang a, a tha chhang dawltu tur fa ṭha a chher bawk ang. Chhungkuaa pa hnathawhin rah ṭha tak a chhuah theihna tur chuan, hna dang ang bawkin, hun, tha leh rilru a sen a ngai ṭhin. Pawn lama kan ei zawnna chauh hi thawh tur awm anga kan ngaih chhungin, kar lovah in chhunga kan hnathawh ṭhat loh rahin min um pha fo ṭhin.

Chung rah ṭha lo zinga ṭhenkhat chu nupui rimtawng, a zawh loh phurrit a phurh avanga hmel mawi leh hlim hmuh tur awm lo, hriam leh tawh khirh tak; a nih loh vek leh, tichaktu awm loh avanga inthlahdahna leh beidawnnain a tihchhiat, in chhung khur ngaihsak aia pawn lama nun nawmna leh lungawina zawng bakah nupa inkar khi leh inṭhenna hialte pawh a ni fo.

Chu’ngte aia pawi lehzual chu, fa enkawl ṭhat loh, zirtirna ṭha dawng lo, nunphung hre lo, Pathian ṭihna nei lo, Pathian thu hre lo leh zawm ngaihna hre lo tam tak a hring chhuak ṭhin hi a ni. Heng avang hian sual leh a kaihhnawih harsatnate hi bel te phai thei lo ang maiin kan ramah a lo pung zel a ni. Chuvangin, pa ṭha awm lohna hian chhungkua a nghawng mai bakah, khawtlang leh ram thlengin nghawng nasa tak a nei a ni.

ENGTIN NGE PA CHU A FATE TAN A AWM THEIH ANG?

1. AN BULA HUN HMAN (PHYSICAL PRESENCE): Awmze nei leh hlim taka a fate hun hmanpuiin pa chu a fate tan a awm thei a ni. Pate nena hun hman hi a bikin mipa faten an mamawh lehzual a. Hei hian inpawhna ṭha (bonding) a siam a, anmahni thununna leh kaihhruaina kawnga pawimawh em em, an thinlung hneh theihna te, inrin tawnna te, an nungchang leh mi zia inhriat chianna te a siam ṭhin a ni.

Sap thu fing chuan, “Connect before Correct (sawisel hmain inzawm),” tiin a lo sawi a. Fate hlimpui leh tuipui zawng tih pui hian an nungchang leh mi zia zirna hun ṭha tak a siam a, naupangte zirtirna hun remchang (teachable moment) chhe te te pawh a lo inhawn chuan, a hlu em em a ni. Inpawhna ṭha aṭanga thu inhrilh hi an thinlungah a intuh nghetin, a sawt bik em em a ni.

2. AN TANA RILRU SEN (EMOTIONAL PRESENCE) : Hmun leh hmunah pawh faten an koh eih mai theih loh pa an awm ṭhin a, social media awm hnu hian a hluar lehzual niin a lang. Naupangte hi chhawn sen vek an ni lo va; amaherawhchu, anmahni tibeidawng khawpa fate chhawn mawh em em pa, thil dang ngaih mawh zawk nei reng te hian nakin lawkah fa enkawl leh thunun harsa an hma chhawn a ngai dawn a ni. Pain a chhungkua a ngaihsakna leh a rilru luahtu an nihzia a lantir theihna kawng ṭhenkhat tarlang ila –

i) Nupui hmangaih: “Pain a fate tan a tih theih pawimawh ber chu an nu hmangaih a ni,” tiin Max Lucado chuan a sawi a, a dik hle awm e. Nupa an inhmangaih a, an inzawmna a ṭhat chuan fate thla a muang a, chhungkaw nun a nuam ṭhin. Hei hian pawn lam ngainatna leh kal sualna tam tak lakah a veng thei a ni.

Pawn lama ṭul tak pa hian in lama a aiawhtu, a nupui tha a tihchak hmasak zet a pawimawh em em a. Amah ngeiin a enkawl hman lo a nih pawhin a nupui kal tlang talin a fate a ngaihsakzia a lantir thei a ni. A nupuiin a awm loh hlana an fate chungchanga thutlukna a lo siamte chu a thlawpin a zah a, an ṭang dun tlat a ni tih fate bula lantir a, thil ṭha zawk lo chhuah theihna tura sawi dunna hun siam fo a pawimawh a ni. Ngaihdan satliah hian rilru inhmu lo leh thu inhmu lote a siam fo ṭhin avangin, Pathian thutak aṭanga finna chhar tura Bible zir ho/zir dun fo a pawimawh em em bawk a ni.

ii) Fate hnenah hmangaih an ni tih hriattir: Billy Graham-a fanu, Ruth Graham chu, a pasal nen an inṭhen aṭanga rei loteah, a nun ruak leh beidawng hnawh khah nan, a nu leh pate remtihna lovin pasal dang a nei leh a. Thla thum hnu lekah a tisual tih inhriain, a ṭhen a ṭul leh si a. Kalna tur dang hre lovin a nu leh pa in chu a pan a. "Engtin nge min lo dawnsawn ang?" tih dawn chung leh huphurh takin a inkhalh haw ta a.

A nu leh pate in a va thlen chuan, a pa (Billy Graham) ngei chuan lo hmuakin, a beisei loh takin, “Welcome Home!” tiin, hmangaih takin a lo lawm lut a. A chet chhiat lai bera a pa ṭawngkam leh che zia thlamuanawm tak chuan, chakna thar a pe a, a nun a lo inthlak danglam ta a ni. Pain a fa hnena hmangaihna a lantir theih dan ṭha ber chu – a ṭhatna tura thunun leh kaihhruai te, harsatna leh beidawnna a tawh huna a tana lo awm te leh a lawmnate thinlung taka lawmpui ṭhin hi a ni. Heng bakah hian Mizoten ching tam lo mah ila, “Ka hmangaih che,” ti-a inhrilh fo theih tluka chiang hi a awm lo a ni.

iii) Entawn tur ṭha nih: Fapain pa hnen aṭangin mipa nih awm zia te, chhungkaw enkawl leh hmangaih dan te, mawhphurhna lak dan leh enkawltu ṭha nih dan te a zir ṭhin. Fanu chuan a pain hmeichhia a en dan leh an laka a khawsak dan aṭangin mipaten amah an en dan tur leh a laka an khawsak dan tur beisei dan a nei ṭhin tiin mi thiamten an sawi. Chutiang khawpa fate chunga nghawng neitu pa chu, a fate tan entawn tlaka a insiam a pawimawh em em a ni.

3. THLARAUVA AWM (SPIRITUAL PRESENCE): Pa chuan chhungkaw lawng khalhtu a ni tih inhriain, a chhungkua thlenpui a tum ram a hmu lawk tur a ni a; chumi lam pan chuan an kal em, tiin a ngaihvenin, a chik fo a pawimawh. Bible kan bihchian chuan, Pathianin ‘thlahte’ a ngai pawimawh em em a, mihring zingah an fate hnena a thil mak tihte leh Pathian a nihzia hriat chhawntir zeltu tur a zawng ṭhin a ni. Chu’ng Pathian thlan pate chuan khawvelah danglamna ṭha an thlen ṭhin a ni.

Tun hunah pawh hian, Pathian thupek ngai pawimawh a, fate hnena zirtir hi mahni mawhphurhna a ngai ‘thlarau pa’ mamawhna a sang hle a ni. Kan ramah ṭhatna a awm theih nana veitu tam tak kan awm a, mi ṭha duhna, zawnna leh ṭawngtaia Pathian hnena dilna pawh a hluar hle bawk. Amaherawhchu, mi ṭha sa zawn chhuah tum ringawt lovin, kan fate kaltlanga mi ṭha chher chhuah tum hi kan tihmakmawh a ni.

Bible-ah pa ṭha, Pathian mit tlung zo, Nova avanga mihring leh thil siam dangte humhim an nih thu kan hmu. Chutiang khawpa pa ṭha, sualna a zalen em em lai pawha danglam tlat phenah khan a pa, Lameka a awm a ni. Lameka chuan a fapa, nausen engmah la hre loah khan mi dangte hmuh ve loh a hmu a. “He mi ngei hian Lalpa anchhe lawh lei avanga kan hnathawhna leh kuta kan thawh rimnaah hian min thlamuan tawh ang,” (Genesis 5:28-29) tiin a fapa kal tlangin danglamna ṭha Pathianin a thlentir a beisei a. A pa beisei leh rinna ang ngeiin, mihring leh thil siam dangte boral lohna tura hmanraw pawimawh tak a ni ta a ni.

Mother Teresa-in, “Khawvel i thlak danglam duh a nih chuan, haw la, i chhungkua hmangaih rawh,” ti-a a lo sawi ang khan, kohhran, khawtlang leh ram hna thawka pa ṭha tlem kan neihte inchuhna nasa tak karah hian, in fate pawhin, “Ka pa, khawiah nge i awm?” tiin an au mek che u a, “Ka fa, heta hi ka awm,” ti-a chhang thei turin ṭan ila thar leh ang u.

- Dr Mary Lalengkimi