Guest writer
NexGen
HNA I THAWK ANG U
Kum 2000 kum thar kha, India ram khawpui ber New Delhi-ah a vawi khatna atan ka hmang ve a. Junior resident doctor hna, Safdarjung Hospital-ah kum tawp retah ka zawm a. Kum danga Mizorama kan hman ṭhin danin, Krismas ruai ṭheh hnuah Kum thar ruai kan ṭheh ve ang a, kum thar ni khat leh ni hnih vel chu chawlh a ni ngei ang tih ringin phur takin, thinlung hlim takin ka awm a.
Kum a lo thar dawn a, calendar kan en a, January ni khat chu chawlh a lo ni ta reng reng lo mai! Ṭhiante ka’n zawt a, "Kum thar ni hi chawlh a ni na nge?" kan ti a, anni chuan, "Ni lo ve, engati nge chawlh a nih ang?" tiin min chhang a. Phur lo zet chuan kum thar ni khat chuan hnathawk turin ka chhuak ta a. Delhi-a Mizo awmte chuan Kum thar ruai chu tlai lamah an lo buatsaih ve ngei a, hnathawh zawh hnuah ruai ṭheh turin ka kal ve ta a. January ni hnih chawlh chu beisei ngam chi a ni ta reng reng lova, kum dang ang lo takin January ni khat aṭangin hna ka thawk ta char char mai a ni.
Mizoramah chuan kum a lo thar a, kan han chawl ṭan phawt a. Chawlhin kum thar kan ṭan a, chumi hnu ni eng emaw zat hna thawk ṭan lovin kan awm ṭhin. Kum thar ni, kum khata ni hmasa ber Pathian chibai bukna atan kan hmang hi chu a ṭhain a ropui hle mai. Hei hi milem betute nen kan danglamna pawh a ni a, a tuk ruai kan ṭheh pawh kan culture a ni a, a ṭha vek mai. Mahse, ni thumna aṭang hi chuan hnathawk turin chhuak thei tawh ila a va ṭha dawn em! Hei hian kan ram hi, retheihna aṭanga chawi kanna kawngah nasa takin kawngro a sut ngei a rinawm.
Isua chuan, “Ka Pain tun thleng pawhin hna a thawk reng a, kei pawhin ka thawk ve a ni,” a ti a, Pathian hi hnathawk mi a ni a, hna ngai pawimawh em emtu a ni. Genesis-ah chuan Pathianin Adama kha nupui a pek hmain hnathawh tur a pe hmasa zawk a ni, an ti ṭhin. Chuvangin, a bik takin mipate hian, hnathawh kan ngaih pawimawh a, ei zawng thei leh hnathawh tur neia kan awm a pawimawh em em a ni. Tin, nupui neih hmain hnathawh tur neih hmasak phawt a ngai tihna te pawh a ni thei bawk ang. Tunlai hian, tlangval tam tak nupui neih duh ve ringawt, chawmna tur nei si lo an awm ṭhin. Nupui neih hmain hna neih hi tihmakmawhah ngai thei ila a va ṭha dawn em!
Mizoram hi India hmar-chhak tawp a awm kan nih avangin ni a chhuak hma bik a, Delhi aiin a tlangpuiin darkar khat velin ni kan hmu hma a ni. Delhi leh khawpui dangah chuan an hnathawh ṭan hun leh school kal hunte hi zing dar riat vel a ni a. Zing dar sarihah hnathawk turin an chhuak ṭan tlangpui a ni. Chandigarh-a MD kan zir lai khan, hostel-a awmte chu, hnathawk tura inbuatsaiha inbual tur te hian khaw en aṭangin kan insul pel sup sup tawh ṭhin a ni. Zing dar sarihah breakfast kan ei a, dar riatah hospital-ah hna kan ṭan vang tawh ṭhin. Junior doctor phei chu zing dar sarih leh a chanveah thleng tura beisei kan ni ṭhin a, thlasik lai phei chuan chhum zing karah, a la thim deuh laiin kan kal ṭhin. Anni ang hian hna kan thawk ve dawn a nih chuan, darkar khat zet a ni eng kan hmuh hma zawk avangin, kan ramah chuan zing dar sarih velah hna kan ṭan a ngai tihna a ni.
Hman deuh khan Infosys dintu, Narayana Murthy chuan, "Ram changkang dangte um pha tur chuan India ram hian nasa zawka hna kan thawh a ngai a ni," a ti a, inhnialna pawh a chawk chhuak viau mai. Amah ngei pawh hian, hman aṭang tawhin, nitin darkar 12 chuang hna a thawk ṭhin tih a nupui chuan a sawi. India ram chhunga state hrang hrangte hnathawh tam dan - time use survey in a tarlan dan chuan, India rama state hausa, khawthlang lam state - Kerala leh Maharashtra te chu, India rama mipa hna thawk nei tam ber leh thawk rei ber an ni a. Hmar-chhak state, rethei leh chawm ngaite hi hnathawk tlem ber ber state kan lo ni reng mai a ni.
Mizo ṭhenkhat, Israel rama pem thlaten Israel rama hna an thawh nasatzia an sawinaah chuan, Mizote hi anmahni ang tak hian thawk nasa ve ta ila, Israel nen hian danglamna a awm tam lovang, an ti a ni awm e. Hei hi a dikna em em chu, tunah ngei pawh kan ramah hian mi taima tan chuan hnathawh tur hi a tamin thawh sen loh a awm a. Taimak piah lamah, mi rem hria, fing, rinawm leh rin tlak taka thawk ṭhin tan phei chuan, ram dang ang bawkin, mi zawng zawng tan hausakna tham a awm a ni.
Rev. Lalhmingchhuanga Jongte (L) lehkhabu lar leh pawimawh tak mai, ‘Savun Kawrfual’ -ah khan, kan Mizo Society insiam rem dan tur rawtna ṭha ka tih em em mai a awm a. Chu chu kan nitin hun hman dan, hnathawh hun tihdanglam a rawtna kha a ni. A rawt dan chuan mimal leh sawrkar hna te, school te hi zing dar riat velah ṭan ila, tlai dar thum vel thleng hi hnathawh hun, office hours ni ta se. Hemi chhung hian taima takin hna thawk sup sup mai ta ila, thawktute pawh hemi chhung hi chu ṭha takin office-ah awm ila.
Tichuan, dar thum hnu lamah, khawtlang thil pawimawh kan tih ṭhin zawng zawng; inneih, lungphun, mitthi vui, committee, birthday lawm leh anniversary lawm, YMA leh kohhran hnatlang zawng zawng ti ta ṭhin ila, tiin a rawt a ni. Hetiang a nih chuan, inneih leh mitthi vui, kal ngei ngei kan ngaihna ṭhinah te hnathawh lai kalsan a ngai tawh lo ang a, kan thil tihnaah midangte kan sawm duh a nih pawhin, an hun awlah inthlahrung lo takin kan sawm thei dawn a ni.
Tin, dar thum hnuah hian hna dang a la thawh theih avangin, chhungkaw harsa zawkte leh mamawhna sang zawk neite tan hna dang thawhna hun a la awm thei dawn a ni. Hei hian lak luh a tipung a, chhungkaw khawsak nasa takin a chawk zangkhai thei dawn a ni. Myles Munroe chuan, "Hna pahnih thawk la, chhunah midang tan hna i thawk ang a, tlai dar ruk hnuah chuan nangma tan hna thawk ve rawh," a ti ṭhin a. Amah ngei pawhin dar 6 hnu lama a thawhrimzia leh, lehkhabu a chhiar leh ziah tamzia a sawi a ni.
Kei ngei pawh hian hna pahnih tal ka chelh ve reng ṭhin a; kum a lo rei hnuah chuan, hna pakhat chauh thawk nen chuan thawh chhuah pawh a inthlau duh hle. Kum thar kan chuang kai a, sawrkar thar kan nei bawk a, kan ram hruaitute hian heti zawng hian min han her bawih mai sela chuan, kan ram hian danglamna thar (transformation) a neih phah thei hial awm e!
Hna kan tih hian, sum leh pai hlawh a, in aṭanga chhuaka thawh ngai chauh hi emaw kan ti ang tih erawh a hlauhawm hle. A bik takin, in leh lo bakah fanau enkawl hi hna a ni tho tih hria ila. Chhungpui nuin nilenga a thawh hi officer pakhat hna aiin a nep chuang lo an ti ṭhin. In chhung enkawltu tam tak hi, “Eng nge i thawh?” ti-a an zawh hian, “Engmah ka thawk lo,” tiin an chhang fo ṭhin.
In lamah hian thawh tur tam tak a awm a, in chhung leh a vel enkawl te, fanaute leh chhungkuaa midangte enkawl te, ei leh in buatsaih te hi hna pawimawh leh hau tak zet a nih avangin engmah thawk lova ngaih chi a ni lo va, “In lamah hna ka thawk,” kan ti zawk ṭhin tur a ni. Chutih laiin, in lamah chhungkaw enkawl paha thawh theih tam tak a awm tih hria ila; kut themthiam thil aṭanga online marketing leh lehkhabu ziah thlengin. Mi tam tak, in chhung aṭanga millionaire ni ta an awm tih kan hriat a pawimawh hle ang.
Thil pawimawh em em chu hei hi a ni; hna thawk tam tur hian mimal tin kan ṭan a ngai. 'Keimahni’ ṭheuh aṭangin i ṭan ang u! Hnathawk tam tur hian sawrkar kan nghah a ngai lo va, pawl leh kohhranin kum puana an neih kan nghah a ngai hek lo. Tumahin hnathawh hi min khap lova, zalenna hlu tak kan nei a ni. Tukin ngei pawh hian, zing tho peih lova mu tam tak an awm laiin, ṭhenkhat chuan hna tam tak an lo thawk hman tawh a ni. Ni khatah hna sawmpahnih chuangte an thawk a, hetiang mite hi kum sawm a ral leh meuh chuan, “Engtin nge maw an lo din chhuah le?” kan la ti ngei dawn a ni. Zing kar, dar ruk aṭanga dar kua inkarah hian darkar thum zet a awm tih hria ila, chu chu chawhma dar kua leh dar sawmpahnih inkar nen a inang reng a ni. Ni khatah darkar riat hi hnathawh dan pangngai a ni tih hria ila, darkar sawm aṭanga sawmpahnih thleng pawh hnathawh hi ngaia kan neih hun chuan, Japan, Taiwan leh Singapore hmingte an sawi rualin Mizoram pawh hi an la sawi ve ngei ang.
- Dr Vanlalsiama Chhangte