THLER

Kum 1991 daih tawhah khan, kha tih hun laia Aizawl Deputy Commissioner, Pu Lalthanmawia (L) hovin Delhi lam pan turin Tuirial Airfield aṭangin kan thlawk chhuak a. Phaia la awm ngai lo tih takah thil hriat kha kan han nei tlem em em khawp a. Thlawhna chhunga inthlun beh dan leh phelh dan ringawt pawh keini ang duang tan chuan zir tham fe a tling a.

Khang hun lai khan Calcutta (Kolkata) thlawhna ṭum hmun thlen veleh kan zin bungrua va enfiah a, a chhinchhiahna va pawhthler kher kha a la ngai a. Kei, pian tirh ata thlawhtheihnaa la thlawk ve ngai lo ta chuan, bungrua kan va enfiah kha a tawk maiah ka lo ngai pek a. Thlawhna chhung kan ṭhut fel hnuah eng emaw hi an rawn puang nawn sek a. Sap ṭawng thiam loh nen, eng nge an puan hre ta lo chu, ngaihṭhat lohna pawh nei lem lo chuan, ka ṭhutna tura ruahman saah chuan ka lo thuawih ṭhut ve hmiah mai a.

Kan thlawhna chu minute 25 vel laiin a tlai tawh a, a thlawh chhuah mai loh avangin kan chuanpui hnam dangho chu an phun deuh mar mar tawh a. Chutah le, thlawhna ṭum hmuna thawk pahnih hi inbiak hlatna keng ran chungin an lo lut a, keini tlar hnung lama lo ṭhu chuan engtak rawn ti dawn ni maw tiin kan lo thlir ṭhap mai a. A hnung lamah chuan an rawn phei zel a, ka ṭhutna nambar zawn chu an rawn en deuh bik ni hian ka hria a. Pakhat zawk chuan thinrim tih hriat deuh hian ka ticket chu min han dil a, a chhan sawifiah lem lovin, “Min rawn zui rawh,” a ti hmuk a; rilru nuam lo zet chuan kan inzui chhuak ta kha a ni a.

Thlawhna hnuai piah deuhah chuan ka bungrua ngei mai chu an lo dah ṭhat mai a. “Hei hi i ta a ni em?” ti-a min han zawh chuan, “Aw ni e,” tiin ka lo chhang thuai a. A chhinchhiahna pawhthler loh awm chhun chu ka hmuh lai ngei chuan an han pawtthler a, thlawhna chhungah chuan min luh tir ve leh mai bawk a. Thlawhna tlar hma lam aṭanga ka ṭhutna ka pan leh chhung rei ka tihzia mai chu! Sana ban hi a vir lo ni mai hian ka hria a ni.

THLER tih thumal hi a ṭha zawng sawina atan hmanna a vang khawp awm e! Nunna nei lo thil kan sawinaah pawh lehkha puan pawhthler, pawisa thler, puan thler, kekawr kap thler te chu a chhe lam hlir a ni a. Nunna nei lamah pawh chetsualna lam hawiah chal thler, pum thler, mal thler, ban thler tih te hi chu a chhe lam a ni leh vek mai. A fiamthu lam hawi zawng, a ngaihthlak ziaawm deuh lamah pawh, a nui thler duai mai tih te a ni leh mai bawk si. Thil ṭha sawina lam hawi a han hman theih viau pawh niin a lang lem lo tlat a ni.

Thlanmualah mitthi vuia kan kal ṭum pawhin, ko pang zuan kai ka tum chu ka kekawr kap hi ka khup thleng dawn hian a thler ta mai a. Kan bula lo ding tlangvalho nuih za lutuk insum thei lo hmel kha mitthlaah a la cham reng. Thler tih hrim hrim hian a ṭha lam a hawi mawlh lo a ni ang e.

Joela 2:13-ah chuan, “In puan ni lovin in thinlung thler ula, Lalpa in Pathian lam chu hawi rawh u,” tih kan hmu teh hlauh a; thil ṭha inkawhhmuhna lam ni ngeiin a lang. Bible-ah hian hmun tam takah, miin manganna leh lungngaihna nasa tak an tawhin, an puan an pawh thler thu kan hmu ṭhin a. Thuthlung Hlui hunah chuan sual sim entirnan, Pathian hmaa an inphahhniamna tilang turin an puan an pawt thler ṭhin, an ti. Chumiin a entir chu, thuhnuairawlh leh inngaitlawm taka Pathian hmaa intukluhna a ni awm e.

Amaherawhchu, chu pawh chuan, Thuthlung Hlui hunah ngei pawh Pathian lawm a hlawh pha tawh ngang lova, thinlung chhung rila sim tak tak tur chuan, thinlung bawlhlawh thler vek khawpa Pathian hmaa inlan a ngai tihna tluk a ni thei ang. Chu tak chu, thler thumal hmanna, Pathian lawm tlak leh thil ṭha thlen thei awm chhun chu a ni mai awm e. Chutiang taka, thinlung thler khawpa Pathian hmaa inlanna thinlung chuan, Pathian a ti lawm a, ngaihdamna chang tlakah mi a siam a lo ni.

Kelkang harhna Zoram pumin kan ngaihven lai khan, kan rual u zawkten Kohhran hruaitute chu hma hruaituah ṭan tur, an ti a. Rual u zawkte thu zawm loh ngawt chi ni hek suh, motor pahnih khat ṭanin kan han kal ta kha a ni a. Pastor Quarter-ah duhsakna changin kan riak khawm a, fur ruahtui tlak lai a ni bawk nen tha a za zek zawk lo hle leh nghal a. Ka ngaihtuah let hian Kelkang khaw mipuite inpekna ropuizia kha sawi hmaih phal chi-ah ka ngai lo.

Keiniho kha mi sawm rual dawn kan ni a, a lo thleng sate kan han belhchhah bawk nen, kan tuk ṭhuan ei tur te hi kan inpel suau suau a ni ber a. Aizawl pa hausa tam takte hian an tlin ve kherin a rinawm loh a ni. Bialtu Pastor-in hlim em emin, a tua mai pawh kha a lo mikhual thei zel mai te kha, thinlung thler veka Pathian hmaa inlan ṭhin tan lo chuan tih namai a ni awm lo ve. Mihring theihna leh inpekna ringawt chuan a daih zo mawlhin a rinawm loh!

Kan thlen zanah Kelkang harhna chhimtute hriat tur leh an tih dan phung hrang hrangte an han puan zar chuan min mawlh hle mai a. Khaw chhe karah chirh diakah kan han inbingbilet dawn tihte hria ni ila ka kal awm tawp si lo va. A hmun kan thleng tawh si a, patlinga pumpa inhnuhdawh leh thu awm tawh hek suh, kan hma bak ko tak ngaihtuah rauh rauh chungin mut zai kan rel ta kha a ni a.

Tunlai ṭhalai tam takin rilru hah an sawi ang deuh hian, inbingbileh ngai tur khan min mawlh tlat a, zing dar 3 velah pawh a pehhel dan tur ngaihtuahin patling khumah kan let kual kan let kual thei nia. Ka muhil ve chauh ti-ah midang tho hma thawmin min han tiharh zui leh nghal a, mi sual khaihlum turin khaihlumna hmun a pan tur ang mai hian thih hreh tak hian zuk han hreh theih a maw le!

Tuk ṭhuan ei khamah kan han zi mar te te a, kan thlen inah chuan mikhual nula inkhaithli thlerh thlawrh pakhat hi a awm ve a. Keini ho inbingbilet ngai reng reng lo chu a tih dan min han zirtir hmasa te te a. Khatih laia Vaivakawn Pastor Bial vawngtu, Rev. Lalsangbera’n bul a han ṭan chu, insum theih ni hek suh, ṭhutthleng aṭanga tla tawp khawpin patling hi a nuih theih a lo ni. Inring ren rawnin lu chhip lei siin a han insiam rem te te a, a han inbin tur chu a vei tluk loh leh a ding tluk a. A thusawi thiam bakah kha mi ṭuma a inbingbilet kha ka hriat rengna chhan pakhat a ni zui ta reng mai.

A hlimawmna phenah khan thil inphum ru ril tak ka hmuh chhuah tak chu, Zoram pum ang pawha Pathian mi hman em em khan, thinlung thler vekin Lalpa hmaa tlawm a zak lo va, keini ang ak zat hnih lek hmaah pawh inbingbileh a hreh lo a ni. Kan nuih ham ham karah khan ka mittui a lo ko chhuak hman tlat pek a nih chu maw le!

‘Hmun Thianghlim’ (an ti ni tain ka hria) lam pana kan chhuah chhoh lai chuan, ka huphurhna chu reh vek lo mahse, hnar a hlit phawi ang huai ni mai hian ka inhria. Kan senior-te hnung zuiin kan chho dam dam a, a hmun kan han lut chu a pui nawiin chirh diak kai lo a ram pawh an lo awm tawh lo va; mahse, an hmelah khan ka chan ve loh lawmna inphumru ka hmu tel tlat a. Khaw chhia leh vawtin a tibuai lo mai ni lovin, Lalpa hmaa inlan awm reng hian, lungawi takin an tih tur an ti mawlh mawlh vek mai a ni.

Chutia mi chetla ka thlir reng lai chuan, kan Bialtu Pastor leh kan Upa senior ber te chu, engmah pawh sawi lovin an lo inbingbilet ṭan der tawh hi a lo ni a. Chu chuan kei, daikil kara pa rawn tlak loh ber thinlung sak tak chu tui anga nemah an chantir a. Mite hmuha mawi tumna zawng zawng hlip thlain, engtik laiin nge an hnung ka zui pawh ka hre lo, patling kawng vawi thum lai zai tawh chu, nuam ti em em hian ka inbingbilet ve ta a. Pathian hmaa thinlung thler ṭhinte avang hian khawvel hrehawmah hian nun a lo nuam ṭhin a lo ni. Thinlung thler leh thuhnuairawlha inngaitlawm ṭhinte zingah chhiar tel lo ni ve ta che.

- Lalnunsiama Khalthang