VEIKHAWR ZASARIH

Kan Bible-ah hian chanchin mak tak tak hmuh tur a awm ṭhin a, chu’ng zingah chuan Roreltute 20:15-16 a, Benjamina thlahte zinga indo mi, veikhawr zasarih, thlan ṭhiau, an vaia virvawma samzai tia pawh ṭhelh hlek lote pawh hi a tel awm e. Kan Bible-ah hian veikhawr emaw vei lam hmang thiam tih inziak hi hmun thumah, Roreltute 20:16 (veikhawr zasarih), Roreltute 3:15 (Ehuda) leh 1 Chronicles 12:2 (Benjamin mi Saula chite) kan hmu a. Mi chak leh huaisen chungchang veka ziah a ni a, Benjamin mi an ni zel leh nghal a.

Benjamina, a hming awmzia pawh ‘Kut ding lam fapa’ (Son of the right-hand) thlahte zinga veikhawr battalion khat dawn lo awm hian zir mite ngaihtuahna pawh a lo luah tawh ṭhin a. Veikhawrna hi inthlahchhawn theih a ni a, mahse an thlahtute zingah veikhawr an tam bik em tih erawh hriat a ni lo va. Ṭhenkhat chuan veikhawr an tamna chhan hi indonaa hmelmate laka chan ṭha an chan theihna tura an inzirtir vang niin an ring a. Amaherawhchu, Interlinear Bible chuan vei lam leh ding lam hmang thiam ti lovin, ‘restricted (impeded, bound) of right hand’ a ti a; ding lam hmang thei lo a sawina niin a lang. Chutiang a nih chuan, indo mi an ni a, indona tam tak an lo hma chhawn tawh a. Hliam eng emaw tak an tawrh avangin an kut ding lam chu an hmang thei tawh lo va, an vei lam hman an zir niin a ngaih theih bawk a ni.

Veikhawr an tamna chhan hi eng pawh ni se, Benjamina thlahte hi mi huaisen leh ngaihsanawm tak an niin a lang a. An ding lam an hman theih loh avanga vei lam hman zir leh an nih phei chuan, an chunga harsatna thleng an hmachhawn dan leh a hnam ang pawha an inzirtir dan hi kan tan infuihna tham a tling a ni. Ral aṭanga vei lam hmanga samzai tia pawh vawm ṭhelh lo tura inzir hun chhung rei turzia leh taimak a ngaih turzia chu kan ngaihtuah thiam awm e. Hringnuna harsatna tawk, mahni chanvo tur ni-a ngaih luah pha lo, duhthusam anga awm lote tan chona nasa tak min pe a ni.

Amaherawhchu, Roreltute bung 19-ah chuan, Benjamina thlahte khua, Gibeaa Levia hmei chunga thil thleng rapthlak tak kan hmu a. He thil thleng hian hmun tina awm Israel mite chu a ṭhawng em em a, an zinga hetiang sualna lo awm hi tihbo tumin an thawk chhuak a. Benjamina thlahte erawh chuan thupha chawi an lo tum hauh lo va, an thu ngaithla duh lovin, indo turin an lo inpuahchah ta zawk a. Pathian rawn chungin Israela thlahte chuan an han bei a, an tawh a lo khirh hle ni tur a ni, ṭum thum lai an thawk chhuak a, an hneh thei ta chauh a ni. He indona avang hian Benjamin hnam chu ral mai hlauhawmin a awm a, an unaute bawkin an inthlahpun leh dan tur an ngaihtuahsak a ngai ta a ni.

Heta a lan dan hian, Benjamina thlahte hi Pathian ṭih tak, a dante zawm ṭhin hnam an niin a lang thei lo va. An chakna leh huaisenna te, an inzirtirna te pawh ngaihsanawm hle mahse Pathian aṭanga chhuak ni lovin mihring ṭhahnemngaihna a ang zawk mah a. Anmahni chakna leh theihna an ring tawk hle a, mahse a tawpah chuan an chhiat hlen phah ṭep a ni.

Kan khawvel hi thlirin, Benjamina thlahte ang mai hi nih theihna kawng tam tak a awmin a lang. Technology lama hmasawnna nasa tak avangin social media-ah khawthlang leh khawchhak finna a intawk khawm a. Pathian ring lo, khawvel thila mi hlawhtling tak takten, mimal hmasawnna atan zirtirna ṭha awm tak leh mi chawk phur thei tak tak an rawn duang chhuak a. An thiamna leh finna, an hmel, an zeizia leh mahni an inrintawkna ten mi a hip a, mit la lek lovin kan thlir dauh dauh mai zawng a nih hi!

Heng zirtirtute hian mihringa awm thiltihtheihna, Pathianin a dah hi an hre chiang em em a. Mihring zawng zawngin kan zawn kan nihna dik tak leh nun awmzia te; kan thinlungin a duh em em, midangte ngaihsan hlawh theihna te min kawhhmuh thei angin an rawn inpho lang a. Heng zirtirnate hi a ṭha lo vek tih theih a ni hauh lova; chu bakah khawvelah hian mi taimate tan lawmman hi a awm ve hrim hrim tih pawh kan hriat a ṭha. Amaherawhchu, Pathian thu hrula zirtirna, dik tluantling si lo hi ringtute tlakhawlh a ni tih kan hriat a pawimawh em em a ni.

Eng zirtirna pawh, a lai luma mihring dah a, keimahnia ngaihtuahna min sawrbingtirtu lakah hian kan fimkhur a ṭul a. Evi buma a awm ṭum a, hmelmapain Pathian thu aia ama it zawng leh chak zawng lama a rilru a hruai kawi dan kha hre reng ila, he thang hi kan hmuh thiam a ngai hle mai. Keimahni theihna avang chauhva hmasawn kan nih chuan, Benjamina thlahte angin keimahni chakna leh theihnaah kan innghat ang a, kan chhiatpui leh si ang tih a hlauhawm a ni.

2 Timothea 3-ah chuan ni hnuhnunga hun khirh tak a lo awm dawn thu kan hmu a. Helaia, “Mi, mahni inhmangaihtu te, tangka ngainatu te, intivei te, chapo te, Pathian sawichhetu te, nu leh pa thu awih lo te … insum thei lo te … Pathian hmangaih aia mahni lawmna mai hmangaih zawktu te an ni dawn si,” a tihte ang hi khawvelah an rawn inlar mek a. ‘Influencer (midangte tihhmuhtu)’ intiin, social media kaltlangin an rilru sukthlek leh khawvel thlir dan kan fate an zirtir ve mek tih kan ngaihtuah ngai em le?

Hmanah chuan mi ropui leh entawn tlak te, mi nawlpui aia chungnung zawkten hriat leh chawimawi an hlawh ṭhin. Tunah erawh chuan, kan theihna leh ngaihdan fahrah te te pawh khawvel hriata inpho chhuahna hmanrua kan kutah kan hum ta vek mai. Fiamthua min lo hawlh phur emaw kan ngaihdan lo ṭawmpui tawk an lo awm ve zel bawk a; a maksak leh a atthlak apiangin thlirtu an ngah emaw tih tur a ni tawh a ni.

Kan thlir rawn, khawthlang ramah chuan mawhphurhna tel lova mahni dikna chanvo chauh hmu lian em em te, neih inang inkawp te, minu emaw mipa emaw nihna inpawm lova nihna thlak danglam te, minu leh mipa ni kawp intiten zam hauh lovin an ngaihdan an puang zar a. Naupang dikna chanvo humhalh duh intiten, naupang school lut ṭante hnenah, “Minu nge mipa i nih chu nangma thlan tur a ni,” tiin an hrilh mek a; “Naupang mipat-hmeichhiatna hmantir phal loh hi an dikna chanvo rah behsakna a ni,” ti pawlte pawh an awm tawh an tih chu!

An khawtlang nunin sakhua tih bik neih lohna (secularism) lam a nger tlat a, Pathian ring lo leh a awm pawh ring lo an pung tial tial a. Mihringin Pathian a rin loh hian, harsatna lian tak a lo awm ṭhin a; engmah ring lo mi ni lovin, chu aia chhe zawk, thil engkim ring thei mi an lo ni ta ṭhin a ni (Gilbert K. Chesterton). Ernest Becker-an, “Mihring hian a tetna hi, thil awmze nei ni-a a hriat sang ber hmanga a sawifiah loh chuan, a tuar zo lo,” a lo tih ang khan, an nunin awmzia a neih theih nan, Pathian tel lo sakhuana, hre reng chungin emaw an hriat loh laiin an insiam tho tho ṭhin a ni. Sik leh sa chungchanga beihpui thlakna (climatism), chi leh chi inthliarna (racism) leh minu leh mipa inthliarna chungchanga inhnialna (gender issues) te hi Pathian ring lo, mi fingte sakhua a ni ber tawh ti-a sawite pawh an awm a ni.

Heng thilte hi ni hnuhnunga lo thleng tur a ni reng a ni kan ti mai dawn em ni? “Thil ṭha lo chu thil ṭha tia, thil ṭha chu thil ṭha lo ti … ṭhintute chu an chung a pik e!” tih Isaia 5:20-ah kan hmu a. Lal Isua pawhin, a chanchin chu an ziak ang ngeiin thleng dawn mahse, Juda Iskariota, ‘a thlentirtu’, “Mihring chung chu a pik e! Chu mihring chu piang suh sela a tan a ṭha zawk ang,” tiin a lo sawi bawk a ni.

Tunlai thil awmzia kan sawite bakah zirtirna dang tam takin kan fate a run mek lai hian, engtin nge hma kan lak ang le? Chung pikna lo thleng tur hi, ngawi rengin kan nghak mai dawn em ni? Chhuan veikhawr, thiamna leh theihna sang tak tak nei; Pathian aia mahni theihna ring, a petu duh loh zawng tihna atana anmahni mimal dikna chanvo hmang ṭhin, kan ram leh hnam chunga chung pikna thuah hnih thlentirtu tur kan chher chhuak ang tih a hlauhawm hle mai. Chhuan thar, taksa, rilru leh thlarauva puitling kan din theih nan, kan fate hnenah Kristianna nena inmil, kan hnamzia leh nunphung zirtir ila, Pathian ṭihna hi kan ralthuam a ni tih i hre thar ang u.

- Juliet C. K. Lian