Guest writer
NexGen
DÂN ZAWH FAMKIM
“Ngilnei tak leh ṭhahnemngai takin mite i ṭanpui ṭhin anih pawhin, mi tam takin a phenah eng emaw awma ngaiin, an ringhlel ang che; mahse ngilnei leh ṭhahnemngai takin mite ṭanpui zel rawh. Chutiang bawkin, kum tam tak chhunga i thiltih ṭha tak tak kha mit khap kar lekah tihchhiatin a awm thei; mahse thil ṭha tih chhunzawm zel ang che. Midangte chunga i ṭhatna hian naktukah chuan hriat reng a hlawh tawh lo a ni mai thei; mahse bansan chuang suh. Khawvela i cham chhung hian i theihtawp chhuahin nangmah leh midangte tan bei la, chu pawh chu a ṭha tawk kher lo mai thei; mahse i theihtawp chhuah chhunzawm zel ang che. A tawpah chuan midangte ngaihdan leh hmuh dan ni lovin, nangmah leh Pathian inkar a ni a, chu chauh chu a pawimawh ber a ni.”
He thuziak hi hmun pakhatah a lo intar kalh mai a, ngaihtuah a tithuiin kan ni tin khawsak, kan hnathawh leh nun dan thlengin a nghawng niin a hriat theih. Hei hian kan nun ṭheuhah engzat nge sum leh pai ka khawl a, engtiang taka hausa leh thiltithei nge ka nih tih lam aiin eng ang taka ‘hniak hlu’ nge ka hnutchhiah tih min ngaihtuah tir a. Ngaihtuah nasat poh leh a pawimawh telh telh niin a hriat.
Inthlang ram kan ni a, a khat tawkin veng/khaw aiawh, MLA/MP, kohhran leh pawl hrang hrang aiawh thlangin kan hmanhlel hle ṭhin. A inhmang nasa deuhte phei chuan kum khat chhung hian vawi tam tak inthlannaah kan telin, vote pawh kan thlak ṭhin awm e. Kohhran leh tlawmngai pawl hruaitu kan thlan dante han thlir hian, a tlangpui thuin, a thianghlim a, a lungawithlak ṭhin hle. Ram hruaitu tur – MLA leh MP kan thlan dawn erawh hi chuan, kan ṭan lak leh beih dan hian duh thu a sam lohna lai a tam ṭhin hle mai. “Politics chu Pathian aṭanga chhuak a ni,” kan tih mek lai hian politics-ah chuan engkim a leng ni mai hian a lang a. “Engtin nge ram an kaihhruai ang a, ram leh hnam an kalpui ang?” tih lam aiin, kan chhia leh ṭha hriatna pawh hmang hleithei lo khawpin party politics-in min bual â ṭhin. A thim a var pawh thlu lo vin, kan party ṭan lam tan theihtawp kan chhuah ṭhin a ni ber mai. Policy leh principles lam aiin mimal insawichhiatna leh sawiselna, an chanchin kilkhawr leh a chhe lai zawng zawng phawrhin, intihmualpho kan tum ni hian a lang. Vote kan hmuhna tur anih dawn phawt chuan, khawi laiah emaw chuan, sawrkar leh khawtlang phal loh, dan pela chet lak pawh kan hreh ta lo emaw tih hial tur a ni, a pawi ṭhin hle mai. Kohhran leh pawl hrang hrangin ṭhahnemngai taka zirtirna an kalpui hian rah ṭha tak tak chhuah ṭhin mahse, kan duh leh beisei aiin a muang deuh a, ṭhahnemngaih a na ṭhin hle. Dan hnuaiah, khawtlang leh kohhran phal chinah hian kalin, dan zawh famkim thei ila, kan inthlanna boruakte hi a va nuam leh zual dawn em!
Rick Warren-a chuan, “Pathian chuan i hna leh i thil neihte aiin i nungchang a ngai pawimawh zawk. I thil neih zawng zawng chu nangma rualin a tawp ang a, i nungchang leh awm dan erawh chuan CHATUAN a thlenpui ang che,” a lo ti a. Chuvangin, hun tawite atana kan aiawh thlang tura kan chet lak dante hi uluk takin ngaihtuah ila, kan chatuan nun tichhe thei khawpin kan kalsual palh ang tih a hlauhawm hle. Kan hmalaknate hi Pathian thu ang zelin ni sela; anchhia leh lungngaihna min siamtu ni lo vin, kan hlimna leh lawmna tizualtu, malsawmna thlentuah i siam ang u.
Mahnia rorelna hran kan neih ve tawh hnu hian, roreltu lam erawh kan la nei tam lo va, party pahnihah kan kual rei hle mai. Tun ṭumah hian, kalphung thar duhin roreltu thar, beiseina sang tak nen kan thlang a; an laka kan beiseina a san ang bawkin kan thikthu pawh a chhe dawn niin a lang. An ṭhat leh chhiat tak tak hre turin hun a la rei lo lulai em mai a; an tumna erawh chu a ṭhain, a sang khawp mai a. Hei ringawt pawh hi ṭhenkhat tan chuan muttui sawng sawngna khawp a ni. Tun hnaiah hian kan ram chhungah hmasawnna hnathawh lian tak tak a awm a, han hawi vel hian khawi laiah pawh a hnuhma hmuh tur a awm. Chutih lai mek chuan, heng zinga tam takte hi chu kan thing leh mau, ramngaw leh thil dang tichhe thei zawng leh hmasawnna tluantling keng lo ni awm taka ngaih theih a tam mai. Hengte hian sik leh sa inthlak, khaw lum chho zel leh chumi piah lamah chuan kan nunna hnar ber, tui hna a tikang chat mek. Hei hi kan environmentalist leh hetiang lam ngaihventute chuan an vei em em a ni.
Thla hlui maia Assembly Session an neihah khan lo lawm ve veng vengna ka nei a. Hmasawnna hnathawh reng reng chu dan ang thlapin kalpui a nih tur chu uar takin kan ram hruaitute hnen aṭangin kan ngaithla a, a lawmawm hle. Phalna lak ngai – Environmental Clearance, Forest Clearance etc. tel lo chuan hnathawh anih dawn loh thu han hriat hian eng emaw chen chu thaw a tiveng huai mai. Dan zawh famkim lova hma lak a nih hian harsatna hrang hrang a thleng thei a. Hmasawnnain a tawrh mai bakah environment chhiatna nasa tak a thlen ṭhin. Chumi piah lamah chuan, dan ang taka zangnadawmna latu turte pawhin an chanpual la thei lovin leh an chanvo chelh pha lovin an tuar fo ṭhin bawk. Kolasib District huam chhunga ram neitute pawhin an ram tihchhiat avanga zangnadawmna an lak theih loh avangin an harsatna chingfel turin theihtawpin hma an rawn la anih kha!
Ram roreltute an ni emaw, hmasawnna hnathawktute an ni emaw, mi tin mai hian dan leh hrai kan ngaih pawimawh loh a, dan kan zawm famkim loh chuan harsatna hrang hrang hian min umzui reng dawn niin a lang. Tunah hian hmasawnna ruhrel thawh mai tur lian pui pui – rel kawng, National Highway, kawlphetha siam chhuah leh hmachhawp dang tam tak a awm mek. Hengte hi dan zawh famkim thlapin, chak tak leh a nih tur ang takin hmalak ni se, kan ram leh hnam tan hian hmasawnna ṭha leh pawimawh tak a ni ngei ang. Dan leh hrai kan zawm ṭhat loh erawh chuan buaina thlentu, lungawi lohna hring chhuaktu an ni mai ang tih a hlauhawm hle. Beiseina sang tak nen i lo thlir phawt mai ang u.
Mihringte hian kan hun tawp dawnah, kan thil ngaih pawimawh leh thurochhiah te ziakin emaw, thuin emaw, kan tu leh fate kan hrilh ṭhin. Kan ngaih pawimawh ang ngeiin anni pawhin uluk taka zawm tumin, an lo ngai pawimawh ve bawk. Lal Isua pawh khan he khawvel a chhuahsan dawn khan thu pawimawh tak mai a zirtirte hnenah a chah a. “Lei leh vana thuneihna zawng zawng ka hnenah pek a ni tawh. Chutichuan kal ula, hnam tina mi zirtirahte siam ula, Pa leh Fapa leh Thlarau Thianghlim hmingah chuan baptist ula, thu ka pek zawng zawng che u pawm turin zirtir rawh u. Tin, ngai teh u, kei kumkhuain, khawvel tawp thleng pawhin, in hnenah ka awm zel ang,” tiin. He thu pawimawh em em mai hi Sap ṭawngin ‘The Great Commission’ tih hial a ni. Rawngbawltu tam tak chuan hei hi Kristiante rinna laimu leh a pawimawh lai ber, Chanchin Ṭha hril tura ringtu zawng zawngte hnena Lal Isua thupek niin an ngai.
Keiniho zingah hian Kristian nih duh tawk mai, Chanchin Ṭha hril chu kan tih tur a ngai lo tam tak a awm theih awm e. “Chu’ngte chu pastor, kohhran upa leh thuhriltute tih tur a lawm,” tih hi kan ngaihdan tlang lawn ber pawh a ni. Mahse, Lal Isua thupek hi a zuitute tan a nih avangin, Lal Isua ringtu leh zuitu kan nih chuan kan bang thei bik hauh lo, kan tih ngei tur a ni. “Thu ka sawi thiam lo, Pathian thu pawh ka hre lo; ka ti ve ngai lo…,” tiin Mosia ang khan chhuanlam hrang hrang kan ngah mai. “I ṭawngka chhuak aiin i nungchangin thu a sawi ring zawk,” an lo tih ṭhin ang khan, Pathian thu hi sawi mai ni lovin nunpui tur, kan eizawnna, hnathawhna leh ni tin nuna seng luh tur a ni. Chutiang tak chuan kan thil tehna pawh hi midangte ngaihdan leh tihdan lam ni lo vin, Pathian thu aṭangin ni sela. Nehemia ang khan, “Kei zawngin Pathian ṭihna avangin chutiang chuan ka ti ve lo,” ti ngam khawpin kan nun hi Pathian thuin min kaihruai se. Pathianin min kaihhruaina kawng hi huaisen taka kan zawh phawt chuan, midangte tan malsawmna thlentu niin, kan nun aṭanga hmangaihna chhuak chu kan chenpuite leh kan vela mite tan malsawmna thlentu a ni ngei ang. Chu hmangaihna ngei chu dan zawh famkimna chu a ni.
- Dr. Lalbiakmawia Ngente