Guest writer
NexGen
KRISTIAN HRUAITU
Hruaitu tih thupui hmang hian thuziak tam tak a awm tawh a. Hruaitu ṭha awm dan, rilru put hmang leh hnathawh dan tihte kan chhiar fo tawh awm e. Keima tawk hian khawvel hruaitu (secular leader) leh Kristian hruaitu danglamna hi ka lo ngaihtuah ve ṭhin a. Chester Bernard-a chuan, “Hruaitu nihna (leadership) chu thuneihna nei sang zawkin, a hnuaia mite awm phung tihdanglam theihna leh a thil tum tihlawhtling tura a hmin theihna hi a ni,” a ti a. “Hruaitu chu a zuitute nuna danglamna thlen thei tura thutheihna neitute,” tih pawhin a sawi theih ang chu.
Tin, hruaitu hna hi nihna pek emaw, neih vang emaw a chelh theih a ni a, chungte chu ‘formal leaders’ tih an ni a. Entirnan, Director, Joint Director, Manager hnate hi dan hmanga thuneihna pek an ni. Chutiang zelin, Kohhran, khawtlang leh pawlah pawh upa nihna te, fellowship hrang hranga chairman, leader, office bearers tihte hi a ruat emaw thlan, thuneihnaa thuam an nih anga hruaitu an ni. An kutah thuneihna pek an nih avangin heng hruaitu hnuaia hnathawktute emaw member-te chuan an thute an zawm a, an ngaichang ṭhin a. Sawrkar dan a ni emaw, kohhran/khawtlang ina kalphung an siamte emaw chu dan anga ngaiin an zawm mai ṭhin a ni.
Hetiang hmanga hruaitu nihna chelhtute hi danin thuneihna a pek miau avangin mipuiten an duh emaw duh lo emaw an thu an zawm ṭhin a. Amaherawhchu, mipuiten thinlung taka zah chungin, an thu leh hlate an ngaichang em tih erawh ngaihtuah zui tham tak a ni. Hruaitu ṭhenkhat erawh chu danin thuneihna a pe emaw, pe lo emaw miten zah tak leh chung en takin an hnung an zui ṭhin. Chutiang hruaitute chu ‘informal leaders’ – thuneihna pek ni kher lo pawha midangte nuna danglamna thlen theitute an ni.
Formal leaders-te hian, informal leaders-te ang thoin, an thuneihna neih piah lamah, zah an kai avanga mi dangte nuna danglamna thlen theihna an nei tho a. Informal leaders-te chungnunna erawh chu, anmahni duhthlanna hmang ngeia mipuite rilru sukthlek leh awm dan tihdanglam theihna an nei hi a ni. Hetiang hi a nih avangin, tu pawh mai hi hruaitu kan lo ni thei reng mai. Nu leh pa, u leh nau, ṭhian, NGO member satliah ni chung pawhin hruaitu hna a lo thawh theih tihna a ni. Thuneihna pek ni lo chung pawha hruaitu ṭha nih theih hi thil ṭha tak a ni a; danin thuneihna a pek ni chunga mite duhthlanna leh zahna hlawh tel theitu hruaitu nih phei chu a ropui leh zual a, a thil tihtheihna pawh a nasa leh zual a ni.
Nihna pek hruaitu (formal leader) ni chunga mite rin leh zah phur hruaitu nihna (informal leadership) ken kawh tel theih hi a Kristian Hruaitu zia riauin a hriat a. Nihnain a pek thuneihnain a thuamna aiin, anmahni a awm - ṭhatna te, dikna te, rinawmna te, mi dangte rawngbawlsak a, an nuna danglamna ṭha tluantling thlen duhna thinlung te chuan, anmahni a thuam chak leh zual ang a; an rawngbawlsak, an hnuaia mite leh midangte tan malsawmna leh thlamuanna thlentu an ni thei dawn a ni.
Khawvel hruaitu leh Kristian hruaitu te danglamna chu mipuite rawng an bawlsak dan kawngah, a bik takin lalna an chan danah hian a danglam thui em emin ka hre ve ṭhin a. Khawvel hruaitu chu a nihna a san poh leh a dinhmun a lal em em a, engkim tihsak leh duansak te an ni ṭhin. Kristian hruaitu erawh chu a nihna leh chanvo a san poh leh a inphah hniam a, mahni inphat khawpin mite rawng a bawlsak a ngai a, nawmsak aiin midangte tana insen ral a ṭul zawk ṭhin.
Hruaitu nihna leh a hlawhtlinna zir chianna lar tak, Michigan leh Ohio University study-in a hmuh chhuah dan chuan, hna hlen chhuah ngawr ngawr tin zawn ṭhin hruaitu ai chuan mi dangte ngaichang leh hrethiam chunga hruaitu an hlawhtling zawk a, mite rilru pawh an hneh zawk tih a ni. Tin, zir chiangtu dang Fiedler-a chuan, “Hruaitu reng reng hian hruai dan kal hmang (style) bik an nei ṭhin a, mahse, mite hruai hna hlawhtling taka kalpui tur chuan a hruai tur mipuite dawnsawn thiam dan te, a hun leh a hmun a zir te, an mamawh dan te nen a hruai dan style kha a inmil a ngai ṭhin a ni,” a ti.
Hengte hian mahni ngaihdan leh kalphung ngai ngawr ngawr hmangin mi zawng zawng hruai theih an ni lo tih chiang takin a entir a. Pianpui zia leh zeina avanga mi dangte hruai thiam riau an awm thei tih hi mi thiamte ngaihdan a ni a; amaherawhchu, hei hi hruaitu hlawhtling nihna erawh a ni lo. Chhiarkawpah formula pakhat hmangin engkim a chawh chhuah theih loh ang bawkin, hruaitu nihnaah pawh kalphung kawng khat lutuk chu a hlawhtling thei lo tih heng zir chianna aṭang hian a chiang hle bawk.
Kristian hruaitu chuan a beram chawm turte ngaihtuah leh hrechiang chunga rawng a bawl a ngai a. Hnathawh zawh ngawr ngawr tum aiin a mihring hruai turte nena inlaichhinna a dah pawimawh phawt chuan a hruaitu nihnaah a hlawhtlin a rinawm. Isuan a zirtirte ke a silsak khan entir thuk tak a nei a. A inphah hniam theihna leh a inngaihtlawmna a tilang a, Kristian hruaitu tan entawn tur (model) ṭha tak a ni. Khawvel hruaitu leh Kristian hruaitu tiin kan han sawi hrang na a, Mizo Kristian tawh phawt chu eng dinhmunah pawh hruaitu nihna chang sela, hnathawhna lamah a ni emaw, Kohhran leh khawtlangah a ni emaw, Kristian Hruaitu a nihna kha a nihna hmasa ber a ni tur a ni.
Tunlai hian, keimahni zawn ṭheuha hruaitu hna kan chelhna kawngah, Mizo Kristian chanchin atana mawi lo, ngaihthlak hrehawm tak tak - eirukna te, hna thawh ṭhat tawk lohna te, hnaa rinawm lohna te a awm leh fo ṭhin. Hengte hian inenfiah kan ngaihna leh mawhphurhna hlen kawnga hmasawn a hnekin, kan hnungtawlhna a tilang ṭhin hi a pawi em em a ni. A hming chauha Kristian kan nih a, kan hruaitu nihna kawngah ringtu kan nihna hi a lan loh chuan, kan biak Pathian hming kan tihchhiat bakah ring lo mite hnena Chanchin Ṭha hril a harsa telh telh dawn a ni.
Johana 13:14-ah chuan, “Kei Lalpa leh zirtirtu mahin in ke ka sil chuan, nangni pawh in ke in insilsak tur a ni,” tih ziak kan hmu a. Kristian Hruaitu chuan inphah hniam tak chungin, hmangaihna leh inngaihtlawmna nen, midangte a hruai a ngai a. Lal Isua Thupek Hnuhnung tihlawhtling tur hian, Kristian Hruaitute chuan, kan awm dante Chanchin Ṭha nen a inmawi em tih inenfiah fo ila. Khawvel hruaitute ang lo takin, hmanraw tlawm te te, danglamna ropui tak thlen thei si – hmangaihna, inremna, khawngaihna leh thuhnuairawlhna te hmangin, mi dangte hruai hna kan hma zawn ṭheuhah kan tihpuitlin a ngai a ni.
- Dr. Grace Lalkhawngaihi