I CHENPUITEN AN THLAHLEL CHE EM?

Hmanni chu kan ṭhiannu pakhat hian tihian a sawi a, “Pa berin in chhung a uap lum ni chuan, sawi tam ngai lovin in chhung inrelbawlna te hi a fel thlup mai zel a, a awm ni chu a hahdamthlak ṭhin hle a ni,” a ti a. Pakhat thung chuan, “Keini chu pa ber ina a awm ni chuan kan chhung buai a ni ringawt zel. In lam hna a thawh ni phei chuan kan phek buai a; thawk lova a awm ni lahin naupang a tirh loh leh a khak reng avangin an ning em em bawk a. Chhunah chuan hnaah buai nileng se, lo haw hma lem lo mahse pawi kan ti vak lo,” tiin, fiamthu titak deuhin a sawi ve bawk a. Chhungkuaa pa ber ni ve ve si, an nupui fanauten an thlakhlelh dan a inang lo hle a, ngaihtuahna an tithui dun hle a ni. “Eng ang nu emaw, pa nge kan nih a, kan chenpuite hian min thlahlel em?” tih hi mahni kan inzawh fo a pawimawh hle dawn niin a lang.

Mizote hi thil intih hmuh ching hnam kan ni a. Mimal nun bakah khawtlang anga kan nun honaah te, chhungkua kan inrelbawl dan leh mipa leh hmeichhe dinhmun kan hmuh leh ngaihruat dan thlengin kan intihhmuh a. Mi nawlpui tih dan anga ti ve mai zel ṭhin kan nih avangin thil ṭha tam tak kan intihhmuh rualin, a ṭha lo tam tak pawh kan hmer tel zel lo thei lo va. Thil ṭha lo leh fel hlel, thlak danglam ngai ni-a kan hriat leh kan thlak danglam theih reng te pawh, mi nawlpui tih dan a nih loh avanga thlak hrehna kan nei tlat ṭhinte hi a pawi em em a ni. Chung zingah chuan, in chhung khura nupa leh fate nena kan inbiak dan leh kan ṭawngkam kan uluk ṭhin lohte hian, nghawng nei lem lova kan ngaih laiin, rah ṭha aiin rah ṭha lo a chhuah fo zawk a. Kan nun kan uluk a, kan ṭawngkam hmanah te kan fimkhur a ṭul hle a ni.

Hnam changkang apiangin awm dan mawi te, ṭawngkam mawi te hi an ngai pawimawh a; chhungkua aṭangin an inzirtir nasa em em a ni. Naupang te ber thlengin an mimal nun (privacy) leh hun te pawh an inzahsak thiam em em ṭhin. Nupa inkara thu inhmuh fuh loh chang leh thil pawimawh sawi a ngaih chang pawhin fate laka inthiarfihlim mai nachang an hre fo a. Zilh emaw thunun ngaia an fate an awm chang pawhin, mi zawng zawng awm laia hauh emaw zilh ai chuan, a hranpain, an unaute leh mi dang awm loh hunah, thununna chu an lek kawh zawk ṭhin a ni.

Kan rama chhungkuaa nu leh pate dinhmun kan ngaihtuah dan tlangpui kan thlir chuan, mipa awmnaah chuan, pa ber chu hna thawka eizawngtu niin, nuin fate enkawlna chu a bul tum tlangpui thung a. Inṭanpui tawn chang awm tho mahse, naupangte chu nu kuta dah an ni deuh zel a. Chhungkaw hrang hrangin inrelbawl dan hran kan nei vek a, mahse kan pawm tlan dan leh thil nihphung tura kan ngaihdanah chuan, fa enkawl leh thunun thleng hian hmeichhe chan a dah a ni ṭhin. Nu ber chuan in chhung sekrek khawih pahin naupang thununna thlengin a lek kawh mai zel a. In chhunga pain ro a rel mumal lohna leh a awm chang pawha nupui fanaute tana pa ṭihbaiawm tak, mi dangte hmaa nupuite hauh ching a nih ngat phei chuan, naupangte thinlungah hliam (trauma) nasa tak a lo inkhawlkhawm chho ṭhin a. An naupan laiin an nunah lang nghal lo mahse, an lo tleirawl a, an puitlin hnuah a nghawng nasa takin a lang ṭhin a ni.

Naupangten pa an mamawhzia leh an nuna an pawimawhzia hi zir chianna tam tak a awm tawh a. Zirna ṭhenkhatin a hmuh chhuah dan chuan, naupang, pa emaw, pa anga en theih (father figure) emaw nei lova seiliante nunah beidawnna leh rilru lama harsatna a hluar bik a, ruih theih thil ti an tam bawk a ni. Nu tam tak, vanduaina avanga pa tel lova fanau ṭha tak taka enkawl, ngaihsanawm tak tak an awm ṭhin. Hetiang nute hian fak an phu em em a, pa ai an awh tel a, an harsatna tawn pawh a ṭhahnem reng a ni. Dan pangngaiah chuan, fanaute hi hmeichhia leh mipa kara piang an ni a; anmahni enkawlna kawnga mawhphurtu pawh nu leh pate an ni. Nute hian pa tel lo vin, naupang tisa mamawh pe-in, tuam hlawm thei viau mahse, mihring puitling an lo nih theihna tur chuan, pa emaw, thisen zawmpui kher lo pawh, pa anga an en theih an mamawh a ni. Naupang taksa, rilru leh thlarau mamawh phuhru tur hian nuin, hmeichhia a nihna angin tih tur a nei a, pa pawhin mipa a nihna angin tih tur a nei a, ṭanho a ngai hle a ni. Fanau enkawlna kawnga pate pawimawhna hi sawi vek sen a ni lo va; pa emaw, pa anga en tur nei lo naupang tam tak hmuh chang hian ngaihtuahna a kal thui duh hle a ni.

Chhungkua hi zirna in hmasa ber an ti fo ṭhin a, chu chu hnial rual lohvin kan pawm thei vek awm e. Chutiang bawka pawimawh chu, chhungkua hi kan rawngbawlna (ministry) pawimawh leh hmasa ber a ni, tih hi a ni. Chumi a nih si chuan, chhungkuaa hotu ber, pa awmna chhungkuaah chuan, pa chu hruaitu (leader) ni ngei tura ngaih a ni a. Pa chuan chhungkaw tan ei a zawn a, an tisa mamawh pe tura hna a thawh piah lamah thlarau nunah pawh kaihruaitu ber a nih a pawimawh dawn hle tihna a ni. Nu kaihhruaina chhungkuaah pawh, hmeithai leh fahrahte ngaihsaktu Pa, Pathian chu chhungkhat nu berin a biak ngun leh a innghahna ber a nih fan a ṭul hle awm e.

Mipa chu chhungkaw lu a ni a, mipa lu erawh, a nupui emaw, kohhran emaw, khawtlang emaw, a nu leh pa emaw pawh ni lovin, Krista a ni. Hei hi thudik, kan hma chhawn leh kan ngaihtuahho atana pawimawh em em chu a ni. Tin, hmeichhia pawhin pasalte zia hrechiang a, thuneihna pek thiam kawngah te, fanau enkawlnaa huang teltir thiam kawngah te, an pianken zahawmna humhim leh zahsak kawngah te zir tur an neih apiang inzir zel theihna thinlung (teachable heart) an neih a pawimawhin a ṭul tak zet a ni. Hmeichhe ṭhenkhat, pasalte tana thlakhlehawm loh, phunnawi reng mai pawh an ṭhahnem viau tawh awm e. Pasalte zah thiam lo, mi zinga pasalte hnial zat zat ngam hmuh tur an awm leh ṭhin. Mipate hian, thil dang tam tak karah, an laka zahna (respect) lantir hi an mamawh ṭhin a ni tihte hi nuho zinga kan inzirtir fo pawh a ngai a ni.

Kan ram leh hnam damna tur hian a ler aṭang chauha bei lo va, chhungkua kan din hma hauh aṭang leh fanau kan neih hma ngei aṭanga rilru kan lo inbuatsaih hi thil pawimawh berte zinga mi a ni awm e. Kan fate thutaka an awm theihna turin keimahni ngei hi thutak a kan awm hmasak a pawimawh ang chiahin, kan kuta awm, kan ro, kan fate tana thlakhlelhawm, innghahna tlak leh ngaihsanawm nih kan tum theuh a ngai a ni. Chu chu kan rawngbawlna awm reng a ni si a. Kan ram hian Pathian chu Pa atan nei a, Amah ṭih tlat a, chhungkua hi an rawngbawlna hmasa ber a ni tih hrechiang em emtu, nu leh pa a mamawh tak zet a. “Kan chenpuiten min thlahlel em?” tih hi kan inzawhna leh inen fiahna atan hmang ila. Kan nupui emaw, pasal leh fanau ten keimahni leh kan chhungkua aia khawvel thilte an thlakhlelh zawk hma ngei hian chhungkaw thlakhlelhawm neih ngei i tum ang u.

Kan Pathian, min Siamtu leh engkima min hre chiangtu ngei chuan, a Lehkhabu Thianghlim a kan nun dan tur min pekte hi ngaihtuahna tharin chhiar fo ila. Rom 12:2-3 a ringtuten Kristaa nun thara kan nun dan tur min kawhhmuhte hi a va hlu em! Rawngbawlna kawng hrang hrangah kan ṭhahnem thei lo a ni mai thei. Missionary ni turin ram dangah kan chhuak ve lo a ni mai thei, mahse in chhung khur a kan nun dan hi kan rawngbawlna pawimawh ber chu a ni thei zawk tih hi i theihnghilh lovang u. Kan kuta fanau enkawl tur nei kan nih ngat phei chuan, chu aia rawngbawlna pawimawh chu kan tan a awm chuang dawn em ni?

“Chutichuan, unaute u, Pathian khawngaihna avang hian, inthawina nung leh, thianghlim leh, Pathian lawm tlak ni turin, in taksa chu inhlanah ka ngen a che u; chu chu in rawngbawlna awm reng a ni. He khawvel dan ang hian awm suh ula; Pathian duh zawng, a ṭha leh, lawm tlak leh, ṭhat famkim chu in hriat fiah theih nan, in rilru a thara awmin lo danglam zawk tawh rawh u.” (Rom 12:2,3)

- Dr Evelyn VL Hmangaihzuali