HLAN CHHAWNGTU Deuteronomy 34:9 – “Tin, Nuna fapa Josua chu finna thlarauvin a khat a; Mosia chuan a chungah a kut a nghah avangin.”

Pathianin, a duh zawng hre thiam leh tithei tura theihna a pek finna hi, Bible zir miten an hrilhfiahnaah chuan, hriatna satliah mai ni lovin, Pathianin mawhphurhna bik, roreltu dinhmun emaw, atana a ruatten thil an hriat thiamna tura thinlung tihenna a ni. Israel-te hruaitu leh rorelsaktu atana mawhphurhna lian tak chang tura ruat a nih avangin Josua pawh he finna hian thuam a ni (Ex. 28:3; Is 11:2; Eph 1:17). Chutiang finna thlarauva Josua a khah theihna chhan chu Mosian a chunga a kut a nghah vang a ni ti ila a dik viau awm e. Mosia’n mawhphurhna pawimawh tak hlan chhawng tura Josua chunga a kut a nghat hi a urhsunin, awmze thuk tak a nei a ni (Num 27:18-23) an ti.

Mosia chu zawlnei ropui, puithiam leh roreltu nih fawm, Pathian mi thlan, mi bik a ni a. Ani anga hmai chhan meuhva Pathianin a biak pawh zawlnei tumah an awm zui lo a lawm, kan lo ti a ni mai thei a. Amaherawhchu, mimal tinte hi Pathian thlan, a duh taka a siam, keimahni ang reng reng tumah awm lo tura a duan bik, a duh ang hnam ni tura a din, a duh chhungkuaa a dah kan ni a. Kan ang chhunga kan thlahte kaihruai a, an chunga kut nghat tura a ruat kan ni tih hi kan hriat a pawimawh hle a ni. Mosia hian Josua hi a kaihruai mai ni lovin, a aiawh turin a chher puitling a; aman a neih ngei finna thlarau a rochun tir tih kan hmu a, keini hian kan thlahte eng nge kan rochun tir ve ang le?

Nu leh pate hian chhungkua kan din a, fanau ro chan malsawmna kan chan hian, kan tu leh fate rochun tur kan ngaihtuah ṭheuhin a rinawm. Kan thlahten an rochun tur atan in leh lo ṭha kan din a, an intun nunna tur eizawnna kawng ngaihtuahsakin kan buai hle pawh a ni thei. Amaherawhchu, kan thlahte rochun tur atan hian khawvel ro, kan thihsan mai tur chauh hi kan duh tawk tur a ni lo va; engto bera neih leh ngaih pawimawh hmasak ber tur pawh a ni lo tih hi he article hmang hian inngaihtuah thar leh ila a duhawm hle.

Pathianin chhungkua a din chhan tihhlawhtlinna atana pawimawh tak mai chu Pathian kan rinna leh malsawmna te, kan thlah ‘chhuan tharte’ hnena hlan chhawn hi a ni. Kan thlahten malsawmna nge anchhia an dawn dawn tih hi keimahni chungah a innghah avangin a hlan chhawng tur naupang enkawltu, nu leh pa, pi leh pute kan pawimawh em em a ni. Chhungkua hi ‘transmitter of value system’ an ti a, chhungkua hi ngaihhlut zawng inhlan chhawnna a ni tihna a ni mai awm e. Entirnan, chhung inkhawm ni tin nei ṭhin kan nih chuan, kan faten nupui pasal an neih hnuah pawh an chhunzawm ve zel mai dawn a. Inkhawm ngai pawimawh lo leh a ṭulna pawh hre lo kan nih chuan, kan tu leh fate chu inkhawm ngaihsak lo an lo ni ve mai dawn a ni. Designer/branded thuamhnaw ngaisang chi kan nih chuan, kan faten chutiang chu ngaisangin, inbel an tum zel mai dawn tihna a ni ber awm e.

Deuteronomy bung 6-ah chuan Pathianin Israel mite hnena, a chhiahhlawh Mosia hmanga thu a hrilh kan hmu a. “Tin, luah tura in va kaina rama in zawm tur leh nangni leh in fapate leh in tupaten Lalpa in Pathian chu in ṭiha, in dam chhung zawnga a dan zawng zawng leh a thupek ka pek che u hi in zawmna tur leh, in lo chen rei theihna tura Lalpa in Pathianin nangmahni zirtir tura thu min pek, thupek te, dan te, rorel te chu … in fate ṭhahnemngai takin in zirtir ang a, in ina in ṭhut lai te, kawnga in kal lai te, in mut lai te, in thawh hun tein in sawi ṭhin tur a ni,” tiin. Heta ṭanga chiang em em chu, kan tu leh fate hi Pathian duh zawng kan zirtir a, malsawmna chang a, hmuingil tak a rei tak an dam theihna turin keimahnin Pathian kan ṭih a, a dan leh a thupekte kan zawm a, chutianga ti ve tura engtik lai pawha kan hrilh a, kan zirtir a ngai a ni tih hi a ni.

Hei hi thil awlai lo tak anihzia chu fa neite hian kan hrechiang tlang viau awm e. Nupaa fa enkawlte tan pawh a harsat em em laiin, nu chauhin emaw, pa chauhin emaw fa enkawlte tan leh mahni hrin loh fa enkawltute tan ngat phei chuan a harsat turzia hi kan hrethiam ṭheuhin a rinawm. Nimahsela, kan thlahte hi an boral loh va, keimahni aṭanga malsawmna an dawn theihna tura kan kova innghat mawhphurhna hi, Pathian rinchhan a hlen chhuak thei turin Pathian hnenah chhelnate pawh dilin, keimahni leh kan chhungkua mai piahah, min ṭawngṭaipui tur Pathian mite pawh belh hreh lo ila, Lalpan min ṭanpui ngei ang tih a rinawm.

Kan faten lehkha an thiam theihna atan theihtawp kan chhuah ang tho hian kan thlahte hnena Pathian rinna hlan chhawng tur hian nu leh paten theihtawp kan chhuah a ṭul hle. Kan fate school an han kal ṭan a, ziak leh chhiar thiam tur ringawt pawha a kawng thuizia leh hlawhtling tura beih a ngaih nasatzia hi tuman kan hai lo. An hlawhtlinnate hmuin, a rah tlan hman vek dawn lo mah ila, an zirna atan kan hun leh tha, sum leh pai sen kan hreh lo va. Tiṭha turin inthlahdah a thiang lo va, puitling taka chhuak tur leh hna ṭha thawk turin thatchhe tan kawng a awm tawh lo a ni ber mai. Chutiang chiah chuan, Pathian thu a fate kaihruai a, rinna hlan chhawng turin ṭhahnemngaih a ngai em em a. Kristian chhungkuaa an lo pian hi a tawk lo va, nausen laia baptisma an chan a tawk hek lo. Ni hnih khat emaw, kum hnih khata zirtir zawh leh inhlan chhawn mai theih a ni lo va; ni tin, eng lai pawha zirtir an ṭul a ni. Lawmman la turin thiamna chu zing, chhun leh zanah kan bei angin, kan boral hnua kan thlahten an lo chhunzawm zel tur, nun tak an neih theih nan zing, chhun leh zanah Pathian thu kan nunpui a, kan zirtir reng a ṭul tak meuh a ni.

Thil inhlan chhawn ṭhelh leh lo hum ṭhelh pawizia chu kum 2008 Beijing Olympic-a American Olympian-te chunga thil thleng khan a hrilhfiah chiang hle a ni. American Women Relay Race Team kha champion thei tur an ni a; mahse, a tawp berah khan Torri Edwards chuan Lauryn Williams hnenah ‘tiang’(baton) chu a hlan chhawng fuh lo va, a lo man pial avangin a thlauh a, an chak zo ta lo a ni. Tiang leia a tlak laia an team-te hmel a lungngaihna, thinrimna leh pawi tihna inpawlh kha kan hmu vek awm e. Hlan chhawn tur inhlan ṭhelh leh hum ṭhelh chuan lungngaihna, chak lo nihna leh lawmman lak theih lohna a thlen a, bul a ṭan ṭhat leh theih tawh loh a ni.

Vawiina fanau enkawltute hian, min thlahtute aṭangin thil ṭha tam tak kan rochunte chhawm nung zel ila. Chutih rual chuan, kan thlahtute aṭangin zia leh nungchang ṭha lote kan lo chhawm tel thei a. Mahni ṭheuh inen chiangin, ze ṭha lo, kan thlahten an chhawm zel tura kan duh lohte chu, Pathian rinchhanin, a tihtawp theih a ni tih hi ringhlel hauh lo ang u. Lal Isua Krista Kraws thisen thiltih theihna chuan tlen fai theih loh a nei lo va, Pathian chakna leh thiltih theihnain chutiang ze ṭha lote chu keimahniah lo tawp rawh se.

2 Timothea 1:5-ah khan Tirhkoh Paula’n Timothea te chhungkua, chhuan thum chungchang a sawi kan hmu a. “Rinna tak tak nangmaha awm chu ka hre reng si a, chu rinna chu atirin i pi Loisii-ah chuan a awm a, i nu Euniki-ah chuan a awm bawk a ...,” a tih aṭang pawh hian Pathian rinna hi kan thlahteah hlan chhawngtu kan ni thei tih a lang a. Billy Graham nupui Ruth Graham pawhin, a nu leh pate chungchang heti hian a sawi a, “Kum 1916-ah khan Medical Missionary ni turin ka nu leh pate chuan Shanghai, China an thleng a. Chu hmunah chuan kum 25 awmin, harsatna leh hrehawm tam tak - indona, hripui leng leh ṭam kara kan awm chung khan, ni tin kan inah Pathian faka zai ho leh ṭawngṭai an ṭhulh lo va. Pathian thu leh rinna kha min zirtir ringawt lo va, an nunpui avangin chu rinna chu ka tan chhawm a awlsam ta hle a ni,” a ti.

Mosia kha, ama neih ang finna thlarau Josua hnena hlan chhawngtu a nih ang khan, fanau enkawltute hi kan thlahtea Pathian rinna hlan chhawngtu tur kan ni. Kan fanaute chunga kut nghata he mawhphurhna hi kan hlen chhuah theih nan leh, anni chu Pathian duh zawng hrethiam a, ti ṭhintu an lo nih a; an hnua chhuan lo awm leh turte hnena Pathian rinna hlan chhawngtu an lo nih ve zel theih nan Lalpan min ṭanpui ṭheuh rawh se.

- Ammie Lalnunpuii