KAN HNAM TICHHETU SUAL RAL LIAN PATHUM

Mizorama Chanchin Ṭha lo thlen aṭangin kum 131 a liam tawh a, State puitling kan nihna pawh kum 28, February ni 20 hian a lo ni tawh dawn a. Ram leh hnam angin, taksa, rilru leh thlaraua puitling, intodelh, mahni inenkawl thei, Pathian duh dana nung tawh tur kan ni a. In leh lo, lirthei, zirna, incheina leh ei leh inah te mimal leh chhungkua ang tein hma kan sawn nasa hle. Amaherawhchu, heng kan hmasawnnate hian ram leh hnam angin hmasawnna min thlen zo lo va; rilru leh thlarau lamah puitling zia kan la nei lova, ṭan lakna tur kan la ngah hle a ni. Eng nge kan hmasawnna leh puitlinna daltu leh min tichhetu, kan ṭhanmawh bawk chu ni ang? Kan hnam hmelma, kan hmasawnna daltu chu, “sual” kan kuahbet tlat vang hi a ni thei ang em?

‘Sual’ hi a ṭha lo ti vek chungin kan nun, chhungkua leh kan ramah kan khawi ngam lawi si a. Zoram ringtute hian sual hi kan haw tak tak lo em ni le? Sam ziaktu chuan, “Aw, Lalpa hmangaihtute u, sual haw rawh u,” a lo ti a. Sual hi kan hrechiang lovin, kan la inhrilhfiah tawk lo em ni? Sual kan tih pawh a inang lovin, a hun leh hmun a zir te, a titu a zir tein kan ngai sualin kan ngai sual lo ṭhin. Tehfung dik, danglam ngai lo kan neih a ngai a, chu chu Pathian thu – Bible a ni.

Sual chu Pathian thuawih lohna, dan bawhchhiatna, thil ṭha lo leh dik lo keimahni, midangte leh ram ang pawha pawi, chhiatna thlen thei a ni a. Pathian thuin, “Sual man chu thihna a ni,” tih min hrilh a. Sual hi kan sawi nep vang emaw, ‘tunlai zia’ tia hming dang kan vuah vang emaw, mi pawhin an tih ve avang emawin a nihna a danglam lo. Sual tam tak a awm a; tun ṭumah hian, Kristian leh Kristian lo pawh, mihring nun min tichhetu, sual pawi tak tak pathum han tarlan ka duh a ni.

SUM NGAINATNA (HMANGAIHNA) – Sum kan tih hian pawisa chauh ni lo, in leh lo, thil hlu dangte pawh a huam awm e. Sum hi mihring tan a ṭangkai hle a, nitin khawsakna atan pawh kan mamawh, khawvela ‘hmanraw thiltithei ber’ an ti hial a, a tel loa awm chu thil har tak a ni. Chuvang chuan, mi tam takin sum hi an ngainain, an ngaihlu em em a; a tam thei ang ber neih an duh a, a bawihah an insiam hial ṭhin. Sum hmuhna tur a nih chuan dawt sawite, kut tling lova sum lak luhte, thuhretu der nih te, rukruk te, mi tihnat te, mahni thianghlimna hralh leh nunna lak hial pawh an pawisa lo. Chutianga tite chuan ‘sum an pathian’ tihna a ni.

Sum hi amahin a sual lova, Bible chuan, “Sum ngainat hi sual tinreng bul a ni si a; chu chu ṭhenkhatten an awt a, rinna chu an kal bosan a, an mahni leh anmahni lungngaihna tam takin an inchhun tlang ta chuk a,” a ti a. Kan ram leh khawvel huap pawha sualna tam ber hi sum ngaihnatna leh chumi rah vang chu a ni. Jeremia 17:11-ah chuan “Mi, kut tling lova lo hausa chu Varung, mahni tui ni lote awp keu ang an ni a, A la dam laiin amah an hran san ang a, A tawpah chuan mi a a lo ni mai ang,” tih kan hmu a. Sum dik lova lak luh chuan hlet a nei ṭhin a; chuvangin, kan sum lak luh a thianghlim theih nan, dik leh rim taka thawh chhuah chauh la lut ila, kan fate hnenah a ṭhatna leh hlutna i zirtir bawk ang u.

Sum hian thil tam tak a lei thei a; mahse, khawvela kan ngaihhlut ber ber hmangaihna, rinawmna leh lungawina te hi sumin min pe thei lo va, a lei thei lo a ni. Jean Paul Getty-a chu kum 1957 khan Fortune magazine-in, America rama mi hausa berah puangin, 1966-a Guiness Book of Records-in khawvela mi hausa berah a puang bawk a. Chutiang chu ni mahse, nupui vawi nga ngawt a ṭhen a, “Theih ni se, inneihna hlawhtling tak nei turin ka hausaknate hi lawm takin ka pe ang,” a ti hial a ni. Sumin inneihna hlawhtling a lei thei lo. “Sum tam tak aiin hmingṭhat hi thlan zawk tur a ni,” tih hi Zoram Ringtute hian a taka kan nunpui hun a va nghahhlelhawm em!

MIPAT-HMEICHHIATNA HMANSUALNA – Kan ram hmelma, kan hnam chhiatna nasa tak thlentu chu mipat-hmeichhiatna (sex) hmansualna hi a ni. Nupa inṭhenna thlentu, hmeithai leh fahrah siamtu, natna khirh leh enkawl dam theih loh thehdarhna hmanrua a ni. Sex hi Siamtu Pathianin nupa, mipa leh hmeichhia kara hman tura a duan a ni a. Dik lo taka hman hi Pathian pawisawina a ni a, Sodom leh Gomorra mei leh kata a kan ral chhan pawh kha a ni. Sex dik lova hman chuan inchhirna a thlen a, mahni leh mahni inzahna a tichhe thei a ni. Paula chuan 1 Korinth 6:18-ah, “Inngaih hi tlansan rawh u. Mihring thil tihsual tinreng hi taksa pawn lamah a ni a; mi ngaih hmang erawh chuan ama taksa chungah thil a tisual a ni,” a lo ti hial a ni.

Freddie Mercury, ‘Queen’ lead vocalist kha a zaithiam leh hla phuah thiam avangin a lar em em a. Ngaisangtu a ngah a, a hausa a, khawvel thil a awh leh duh apiang a nei a, a hmei a pain a kawp a. A thih hma, kum 1991-a a interview-ah chuan a nun khawhar thu leh mal ngawih ngawiha a inhriat thu a sawi a. Khawvelah hian engkim nei chungin mi khawhar ber a nih theih a, chu chu khawhar dan hreawm ber a ni. Hlawhtlinna chuan khawvel mite ngaihsanna leh hausakna a pe a; mahse, mihring zawng zawng mamawh, hmangaihna aṭanga inlaichinna ṭha erawh a neihtir thei lo, a ti a ni.

Thufingte 19:23-ah chuan, Lalpa ṭihtute chu ‘lungawi takin an awm ang a,’ thil ṭha lovin a thlakbuak dawn lo tih thu kan hmu a. Pathian tel lo chuan khawvel hausakna, larna, mipat-hmeichhiatna hmanga nawmchenna te hian lungawina a pe lo mai ni lovin, khawharna a thlen zawk a ni. Pathianin sex a siam chhan leh a hman dan tur dik kan fate kan zirtir tur a ni. Thusawm pekah, ‘Uire Suh’ tih kan hmuh angin, uirena a thlen loh nan kan thinlung leh mit kan ven ṭhat a pawimawh a ni.

CHAPONA – Pathianin mi chapo a hua a, inngaitlawmte a chawimawi ṭhin. Mi inngaitlawm bula awm nawmzia leh mi chapo bula awm hreawmzia kan hre ṭheuh awm e. Thufingte chuan, “Chapona chu boralna hmaah a kal a, rilru intivei chu tlukna hmaah,” a lo ti a. Lalpa ṭih chu sual huat a ni a; chapona te, uanthuanna te, ṭawng chaltlai te hi Lalpa huat zawng a ni tih min hrilh bawk a.

Chapona hian mahni inhmu lianin midang min hmuh hniamtir a; chu chu Pathian thu kalh, a laka helna thlentirtu a ni. Chapona hian inlaichinna hlu tak a tichhe ṭhin a, pawl, chhungkua, ṭhian leh nupa inkarah inngaihdam theih lohna leh inṭhenna hial a thlen ṭhin a ni. Pathian rawngbawltute zinga Setana hmanraw hman thiam tak a ni a; chuvangin, chapona lakah hian kan inven a, sual lian tak a nihzia hi kan inzirtir a ngai hle a ni.

Kan fate kan zirtirnaah, Pathian thuin sual a tih, ti lo tura kan duh kan hrilh chian a, keini pawh entawn tlaka kan nun a ngai hle. Sual - dawt sawi, thil ruk, nungchang ṭha lo, nu leh pate zah loh te hi en liam mai lovin, an sim ngei theihna turin kan zilhhau tur a ni. Nu leh pa ṭhenkhat, heng thil ngaihmawh nachang hre lo; mahse, motor, in leh hmunhma bal ngaimawh em em si a awm theih. Pathian thu leh keimahni thu kan thliar hran thiam a pawimawh. Keimahni duh dan an zawm lohnaah chuan ngaihhnathiamna kan lantir a nih pawhin Pathianin sual a tihte hi kan ngaizam tur a ni lo. Heng sual te tak te anga kan ngaihte kan ngaihzam hian kan khawi ngam a, zung a kai thuk telh telh a, sual lian zawk tihnaah a lo tlak ṭhin a ni.

SUAL DO DAN – Mimal, chhungkua leh ram anga min tichhetu sualte kan hriat chian a, kan tih loh a; heng sual bawiha an luh loh nana fate kan zirtir a, kan kaihruai a, kan ven a pawimawh hle. A pawi tawh hnua insiam ṭhat tum chu a sawt mawhin, a hautak a; a rah hmuh tur a tlem bawk. Invenna hi sual do dan ṭha tak a ni. A dawtah chuan, zung a kaih ngeh a, hlet a chhuah tam hmaa kan hriat chhuah a, tihmih thuai tum hi a ni.

Sual do dan ṭha ber erawh chu “Pathian ṭih” a ni. Pathian ṭihnain miin sual a huain, a tlansan ṭhin. Pathian ṭihtu chu kawng engkimah a rinawm a, a derin a nung ve ngai lo. Pathian ṭihna tel lo chuan kan ram hi kan siam ṭha dawn lo. Mizoram Kristiante zingah ‘Dr. Jekyll and Mr. Hyde’ anga hmai hnih nei kan tam hlein a lang. Kan Kristianna hi kawrah hmang mai lova Lalpa kan ṭih a, kan danglam ngam a, nun tlang kan neih a ngai a ni.

Hmelma pa hmanraw neih ṭhat pathum – Sum ngaihnatna, mipat-hmeichhiatna hmansualna leh chapona te hi Pathian huat zawng sual a ni tih kan inzirtir a, kan huat a, kan do ngam phawt chuan Lalpan Mizoram hi min tidamin, min siam ṭha ang a; ram hmasawn leh ropui, Krista lalna ram kan la ni dawn a ni. Martin Luther King-an, “Thimin thimna a um bo thei lo ang bawkin sual hian sualna a um bo thei lo; ṭhatna chauhin a um bo thei a ni,” a tih angin, kan ram leh hnam hmelma, sualna, kan ṭhanmawh bawk hi sualna vek emaw, mihring theihna a hneh theih a ni lo. Pathian ṭihna dik tak chauhin kan hneh thei dawn a ni.

Lalpan Mizoram malsawm rawh se!

- Dr Lalmalsawmi Hmar