Guest writer
NexGen
TIAM THU HLEN
Sap ṭawnga ‘Commitment’ hi Mizo ṭawng chuan ‘inpekna’ emaw, ‘intiamna’ tiin kan sawi mai ṭhin a. A thu awmze ril tak hi a phawk chhuak zo lo deuha hriatna ka nei ve khanglang ṭhin a. ‘Commitment’ chu kan ngaih pawimawh em em, harsatna leh chona tam tak karah pawh tihlawhtling a, hlen chhuak ngei tura hun, tha leh ngaihtuahna sen kan inhuamna leh thinlung intiamna a ni tiin a sawi theih ang.
Kristian, Kohhran mite chuan dam chhunga hlen ngei tur thutiam kan nei ṭhin a. Chung zinga ṭhenkhat chu- kan pianthar ni-a Lal Isua ring a, a tana nung tura intiamna te, kan nupui/pasalte dam chhunga hmangaih leh enkawl tura intiamna te leh Baptisma chan emaw, nau hlanna emawa, kan fate Isua rinna kawng leh thutaka kaihruai tura nu leh paten thu kan intiamna te hi an ni a. Heng bakah pawh hian kan dam chhungin thu kan tiam fo va, hnathawk tur emaw, Pathian rawngbawl tur emaw a intiamna te, zirna leh training hlen chhuak tura intiamna te, khawtlang leh ram tana rinawm taka thawk tura intiamna te pawh a ni thei ang.
Pathian thu chuan, “Thu tiam a, hlen si loh ai chuan tiam loh law law i tan a ṭha zawk,” a ti a. Chutih laiin, mi tam tak chu kan thutiamah kan ding lo fo ṭhin tih kan rama nupa inṭhen tam tak awm te, rulh loh leiba tam tak te, hma lakna tihpuitlin loh te leh rah chhuah lem lo ringtu tam tak kan awmte hian a tilang awm e.
THU TIAM KHER ṬULNA A AWM EM?
Thu tiam tel lo chuan, harsatna a lo awmin kan thil tumte thleng lova kan pelhe mai a hlauhawm a. Tum tawh hlen tum tlatna, tum ruhna hian harsatna leh chona a lo awm pawhin chakna thar min pe ṭhin a ni. ‘Commitment’ hi Pathian ze pawimawh tak a ni a, mihringte ama tana kan inpekna aiin Pathian keimahni tana a inpekna hi a thuk zawk a, a thutiamah a ding nghet bawk ṭhin. “Keini rinawmin awm lo mah ila, Amah chu a rinawm si a,” tih a ni a; Pathian hi rinawm leh rin tlak, tum hlen ngei ṭhin a ni tlat a ni. Isua pawhin a tum tawh chu tihlawhtling ngei turin, thi khawp hialin thu a zawm a nih kha! Keini ringtu, a zuitute hian Amah entawnin, tihlawhting tura kan intiam tawh chu hlen ngei kan tum tur a ni. Chu tum ruhna leh inpekna chu, hmelmapa pawhin a tihchhiat theih loh khawp, kulh rinawm leh nghet tak ang a ni. Thinlung intiamna nghet tak hian Setana thlemna lakah min humhim thei a ni.
THU TIAM HLEN TURIN ENGTE NGE PAWIMAWH?
Remchanna ni lovin Duhthlanna
Thu tiam hlen turin remchanna (convenience) aiin duhthlanna (choice) a pawimawh a. Thu kan tiam hian a remchan em avang chauha hlen tura inbeisei tur kan ni lo va, harsatna hmunah pawh duhthlanna dik hmang a, thutlukna ṭha siam a, kan thu tiam kan hlen zel a pawimawh.
Mosia tan khan lal ina awm kha a remchang zawkin a nuam zawk; mahse, Hebrai mi nih a, a mite nena tihduhdahna tuar kha a thlang zawk a ni. Mizorama Chanchin Ṭha rawn keng luttute tan khan, Mizoram pilrila rawn kal ai chuan an in nuam taka awm kha a nuamin, a awlsam zawk ngei ang. Amaherawhchu, Pathian hnenah thu an thlung a, a rawng bawl turin an intiam a, harsatna paltlang tur chhiar sen loh karah pawh mi lu la hnam hnena Chanchin Ṭha puang tura an thinlung intiamna an hlen chhuak a. An tawrhchhelna leh inpekna thuk tak avangin Zofate’n malsawmna kan chang a ni. Heng mite chanchin aṭang ringawt pawh hian mi tak tak, duhthlanna ṭha siam a, an thutiam leh an thu tihtluk tawh chu remchang lo leh harsa chung pawha hlen ṭhin mite’n danglamna an siam theihzia kan hmu a ni.
Mi ropui leh tum ruhte chuan an duh lam an thlang a, an kalna tur an siam fel ṭhin. Mi tam tak harsatna chu, kan kal duhna kan hre chiang lo va, duhthlanna pawh kan siam dik thei ṭhin lo a ni. Thutlukna leh thutiam chelh tlat leh hlen thei tura pawimawh em emte chu -
Finna leh Pathian ṭihna: “Finnain in chu sak a ni a,” (Thuf 24:3) tih ziak Bible-ah kan hmu a. Pathian thuin finna a dah sang em em a, engkim ṭobul a lo ni tlat a ni. Chu finna nei tur erawh chuan Pathian ṭihna leh a thu zawm theihna kan neih a pawimawh hle thung. “Lalpa ṭih hi finna bul a ni,” tih ziak kan hmuh ang khan.
Mahni inthununna (self-control): Naupang hmuh phak loha mobile phone kan dah bo avanga an khawih loh hian mahni inthununna an nei ṭha tihna a ni hauh lo va, lang renga kan dah chunga an khawih loh theihna hi mahni inthununna chu a ni. Chutiang bawkin, puitling zingah pawh, dinhmun leh nihnain a ken tel avanga thil ṭha ti ve hram hram te, remchang hmuh loh avang chauha thil ṭha lova inhnamhnawih lo te hi mahni inthununna a tling lo va. Ṭhian kawmte leh awmna a zira sukthlek dang ve zel mi ni lova, mahni inthunun tlat tura chhungril chakna nei mi kan nih a pawimawh.
“Aih” tih hun hriat leh tihtheihna: Mihring hian thutlukna kan siam a ngaih hunin ‘Aih’ kan tih duh hun a awm ṭhin a; chumi hunah chuan mi hmai zahna avanga ‘Aw’ tih mai hi a ṭha hauh lo a ni. Thutlukna dik leh ṭha kan siam dawn chuan ‘Aih’ kan tih ngam a ngai ṭhin a. Mi dangte hnial hreh avanga engmah sawi lovin, tuilairapin mi tam tak chu an awm fo ṭhin. Hei hi a ṭha ber lo va, Bible vekin, “’A ni chu ni,’ ‘a ni lo’ chu ni lo mai rawh se” a lo ti bawk a, thutlukna fel tak siam ngamna hi a pawimawh em em a ni.
Thinlung Phurna aiin Thutlukna
Thinlunga phurna leh thathona avangin thil tam tak kan ti ṭhin a. Nula leh tlangval inkarah inhmangaihna a lo piang a, phur takin an innei a. Amaherawhchu, thinlung phurna ringawt chuan a daih loh hun a lo awm a. Hetiang hi a nih avangin inneihna thu tiam vawng nung turin taima taka thawh chhunzawm a, thutlukna ṭha leh dik ni tin an siam thar fo a pawimawh a ni. Inneihna chauh lo, zirna, rawngbawlna leh hnathawhna thleng pawhin, a tira phurna a reh hunah pawh, thutiam hlen tura thutlukna kan siam fo a ngai ṭhin a ni.
Thutiam hlen a pawimawh em em lai hian eng ang thu nge kan tiam tih hi kan ngaihtuah chian a ngai a. Thil ṭha lo leh nghawng ṭha lo nei thei turah chuan thu kan tiam lohva, kan tihhlawhtlin theih loh turahte kan tiam loh a pawimawh em em a ni. Isua pawhin thu tiam thuai thuai lo turin min zirtir a ni. Chutih rualin, thu tiam ngam reng reng lo, nun dawihzep nei tur erawh kan ni lo va, kan rin Pathian chuan a tawp thleng min awmpui ang tih rinna nen, thil ṭha turah chuan thu kan tiam ngam a pawimawh hle thung. Kan rinna leh thinlung tumruhna hi kan chanvo liau liau, tuma min chhuhsak theih loh a ni tih kan hriat a pawimawh hle bawk.
Sal tlangval, Daniela chanchin hian chu chu a tichiang hlein ka hre ṭhin. Daniela chu a saltannaah chuan a neih ro hlu leh chanvo ṭha zawng zawng hlihsak ni mah sela, Babulon lal ropui lalna leh thuneihnain a laksak ve theih loh thil hlu a nei a, chu chu a thinlung tumruhna leh intiamna kha a ni. Lal ei leh ina intibawlhhlawh lo tura a thinlung intiamna leh tumruhna nghet tak chuan Pathian thiltihtheihna a khawih che a, mak tak maiin Pathianin dinhmun ṭhaah a hlang kai a nih kha. Pathian thiltihtheihna leh khawngaihna ko chhuak khawpa kan thinlung intiamnaa ding nghet turin ṭan kan la nge ṭan lak hma hauhin kan beidawng ṭhin zawk?
Tiam thu hlen chungchang hi sipaite nunah zir tur tam tak kan hmu ṭhin. ‘The Charge of the Light Brigade,’ -ah chuan tihian a inziak a, “Theirs not to make reply, Theirs not to reason why, Theirs but to do and die” (Chhanna siam tur an ni lo va, a chhan ngaihtuah tur an ni hek lo, thih leh thih tiin an kal mai tur a ni zawk). He thu hian sipaite thuawihna leh an thutiama an nghehzia a tilang awm e. Crimean war lai khan Russia sipaite bei turin British sipaite chu thupek pek sual an ni a. An hmabak chu kovin, huphurhawm hle mahse, thupek chu an awih a, mi tam takin an thih phah a; an ‘commitment’ hi a ropui hle a ni.
Krista sipai, a tana thawk tur leh danglamna thlen tura thupekte kan nih angin, sipai rinawm angin, kan thutiama din ngheh zir zel ila. Mahni thinlung intiamna leh kan ṭawngka chhuakte hlen tum tlat ṭhin hruaitu, nu leh pa, ringtu kan nih chuan, keimahni leh chhuan thar lo awm zel turte tan malsawmna kan ni ngei ang.
“Mi fel, ama remruat thiama awm mi fate chu an nihlawh e.” (Thufingte 20:7)
- Dr Mary Lalengkimi