I KÛT ANG U!

THUHMA

Mizo hnam anga kan kût ropui ber, ‘Chapchàr Kût’ kan hman ni atana Mizoram Sawrkarin a ruat chu kan lo thleng leh dawn ta reng mai a, a lawmawm hle mai. Tun hmain, a hman dan chungchangah harsatna namen lo a lo awm tawh ṭhin a. Chumi avang chuan, kum sawmthum chuang zet chu hlamchhiaha a awm hnuin, kum 1973 aṭang khan hman ṭan leh a ni a. Tun thleng hian khaihlak hauh lovin kan lo hmang thei ta a ni. Chutiang taka kan hnam ni pawimawh, hnam hmel lanna hun, hnamzia min ngaihsantirtu hi i lo bihchiang leh teh ang u.

CHAPCHÀR KÛT

Chapchàr Kût hi lo vah zawh awllen laiin hman ṭhin a ni a. Mizote kût zinga an hman uar ber leh hman hun chhung pawh rei ber a ni. Chutia lo vah zawh, vahchap pho ro/char lai huna hman a nih avang chuan ‘Chapchàr Kût’ tih a ni ta a. Hman lai Mizo pi leh pute hun lai khan, ziaka thil dah a la awm thlip thlep loh avangin a lo chhuah dan tak hi sawi dan a inang lo nual a. Sawi dan hrang hrang aṭanga inang tlang deuh erawh chu, chapchar awllên laiin pasalṭhaho an ramchhuak a, an hlawhchham hlauh mai a. Chutia hlawhchhama haw leh mai chu an zakin, an inthlahrung em em mai a. An khuate chuan an lo khawngaih em em a, hun danga an ramchhuak hawng ang bawkin ran talhin, hah zu an zuk a. Ni danga an ramchhuak ai mahin an hlim ta zawk a, an chai mup mup mai a. A kum lehah pawh, a hun ngai velah bawk chuan, zu leh sa nen an chai leh a; tichuan, ‘Chapchàr Kût’ hi a lo chhuak ta a ni, an ti.

Mizo pi pute kha chuan Chapchàr Kût hi, ni thum aṭanga ni sarih vel an hmang tlangpui ṭhin a. Chapchàr Kût a lo thlen dawn chuan kût thlengtu tur, ‘Kût Pa’ an ruat a, a tlangpui thuin an lal a ni ṭhin. He hun lo thleng tur hi an ur lawk nasa thei hle a; zute an lo sa lawk a. Lo vat zo tawhin la vat zo ve lote an vah zawhpui a, Zawlbukah tlangval leh paho chu an chai mup mup a, a khaw titi berah an hmang ṭhin. Kût a lo thlen dawn chuan, mi tinin kut sa tur an zawng a. A ṭhen sa kah tur zawngin an ramchhuak a, a ṭhenin, thei rah ilo tlân leh awh theih chi lampang sa man tumin thang an kam a, ṭhenkhat lui lam sa zawng lah bo lo. Mi tin chu kut hmang tur chuan an inpuahchah nasa ṭhin hle.

Chapchàr Kût hman ṭan ni chawhma lam chu intihfai nan an hmang a, inbual faiin an thawmhnaw neih ang ang an tifai vek a. Tlaiah chuan, an thawmhnaw neih ṭhat ber ber nen ‘Kawtchhuah Lung Dawhah’, thleng leh bêlin, buhchang rum, sa leh artui hmin sa an keng khawm a. Hlim takin an inbarh hawng hawng ṭhin a, chu chu ‘Chhawnghnawt’ an ti a ni. Hemi zan hian nula leh tlangval, nu leh pate chu an chai mup mup ṭhin. An ni hman hrang hrang hi ‘Zupui ​​ni’, ‘Zu Ṭhin ​​Ni’ leh ‘Ṭhin Leh Ni’ tiin an vuah a ni. A ni tawp ber chu ‘Ei Puar Ni’ an ti a, he mi ni hian tumah ram kal tur a ni lo va, a khaw nawtin, mi zawng zawngin an lawm ṭhin a ni.

KOHHRAN LEH CHAPCHÀR KÛT

Mizoramah Kristianna a lo luh khan, Mizo culture hlui thil tam tak chu khap leh tihbo a ni a. Chungte chu, a bik takin, sakhaw hlui biak laia kan hnamin sakhaw thila kan lo hman ṭhinte leh a kaihhnawih, kût te, khawvel zai leh lam te, zu hmun hlimna te a ni. Amaherawhchu, ṭhangthar zingah kût, zai leh lam hlui chi hrang hrang, a bik takin Chapchàr Kût chin thar duhna a lo awm a, chu chuan Kohhran mite rilru a tibuai hle. Chuvangin, Mizoram Synod chuan kum 1963 khan Presbytery tinte ngaihdan lain, Chapchàr Kût din thar lehna chungchangah hetiang hian ngaihdan a siam a; “Pipu nun hlui kan duh tawh lohte chawk thar leh thei ziaa din thar leh chu Kristiante tih tur a ni lo ve kan ti,” tiin. Mahse, culture hlui chin thar duhna chuan Kohhran mite zingah ngaih dan inang lo a siam zel avangin kum 1975, 1978, 1984 leh 1992 Synod-ah te ngaihtuah leh a ni.

Kum 1992 Synod thurel bawh zuiin, Synod Executive Committee chuan hetiang hian thuchah a chhuah a. “Mizo Culture hlui – Kut, Chawngchen, Chai, Zai, Lam leh Zu hmun hlimnate hi hmanlai nun hluia kir leh duh vang emaw, nawm chenna atan emawa chin thar duhna chu Pathian ring lo, khawvel mite rilru a ni a, chutiang lakah chuan ringtute chu an inthiarfihlim tur a ni. Mizo hman culture hlui humhalh duhna chu puipun ni leh hun pawimawh entirna maia hman a nih a, a entirtute nun a hruai sual loh chuan Kohhran tan ngaih pawimawh tham a ni lo. Zu leh sa leh nuam chenna nena inkawp erawh chu Kohhran mite tan telna chi a ni lovang.

Culture hlui thil tih thar leh thu-ah hian chipchiar taka bihthliah chin siam a harsa a. Nawmchenna leh zahmawh lam rawng kai thei te, ṭawngkam bawlhhlawh leh mawi lo, mi rilru tina thei te chu Krista Chanchin Ṭha nen a inmil lo va, Pathian ringtute chuan kan tih ve atana mawi chin thliar thiam a ṭha ang … Mizo culture hlui thil tih thar leh thuah hian khua leh Kohhran mal dinhmun a inan vek loh avangin hmun tinah inang ṭhapa kal remchan lohna pawh a awm thei ang a. Chuvangin, a chunga kan tarlan takte khi ngun taka bih chungin, tualchhung Kohhranten fimkhur taka kalpui tum ṭheuh ni se a ṭha ang,” tiin.

ṬHANGTHARTE MILIN

Tun laia Mizoten Chapchàr Kût kan hman dan hi chu hmân laia an hman dan nen kha chuan a inang tawh lo hle. Chapchàr Kût kan hman dan hian kan khawtlang leh Kohhranah nghawng thui tak a neih ṭhin avangin Kohhran mipuite rilru sûkthlêk hriatna atan questionnaire buatsaih niin, mipui ngaihdan zir chian a ni. Aizawl khawpui leh thingtláng khaw ṭhenkhatah zawhna 170 sem chhuah niin, 141 (83%) hmuh lêt a ni. Hei hian Mizo Kristian pumpui dinhmun chu a pho chhuak pha kher lo vang a, mahse mipui vantlang leh Kohhran mite dinhmun tlángpui chu a phawrh chhuak pha ngei tura ngaih a ni.

Zawhna chhángtu mi 141 zingah hian Kohhran Committee member 45 leh mipui vantlang/

Kohhrana chanvo nei leh nei lo 96 an awm a; zawhna leh chhanna pathum chauh hi lo tarlang ila.

Q.1. Mizo Kristiante leh Chapchàr Kût hman hi a inrem em?

Inrem e - 50 (35%)

Inrem lo - 22 (16%)

Inremtír dân a awm - 69 (49%)

Q.2 Mizo Kristianten Chapchàr Kût hman ve hi ṭha i ti em?

Ṭha ti - 101 (72%)

Ṭha ti lo - 26 (18%),

Ngaihdân nei lo - 13 (9%)

Chháng lo - 01 (0.7%)

Q.3 Chapchàr Kût kan hman mék dân hi Kristianna nên inremin i hria em?

Aw, inrem ka ti - 125 (88%)

Inrem lo - 11 (8%),

Ngaihdân nei lo - 04 (3%)

Chháng lo - 01 (0.7%)

Mizo Kristiante leh Chapchàr Kût hman hi a inrema ngaitu mi 50 chauh an nih laia hman ve ṭha titu mi 101 lai an tling pha daih mai hian, inremtír dân awma ngaitu mi 69 zínga a tam zâwkin Chapchàr Kût hman chu ṭha an ti tho tih a tilang. A chung lama Synod thuchhuah hnuhnûng ber leh zawhna chhángtute chhânna aṭangin Chapchàr Kût hi thil sual hmuhin kan hmu ta vak lo tih a hriat theih. Rev. Dr. H. Lalrinthanga’n Mizo Kût chungcháng a zirnaa a thukhârna pakhatah chuan, “Chapchàr Kût hi kan hnam ro humhalhna atana hman anihzia kan hmu tawh a; chuvangin, Chapchàr Kût lawmna a tel ve hi inthlahrunna tur a awm lo kan ti thei ang,” a ti a. Kristianna nen inmil taka her rem leh hman dan kan thiam phei chuan ringtu insawhnghehna, ram leh hnam inpumkhatna siamtu ṭha takah kan hmang thei ngeiin a rinawm.

Pathian ṭih chhuan thar din tura theihtawpa ke kan pen mek lai hian, ṭhangtharte bakah khualzinte hip thei tur, kan hnam leh sakhuana nen inmil taka Chapchàr Kût hman dan ruahman thiam ila. Nagaland-in an hnam nunphung tarlanna leh khualzinte hipna atana ‘Hornbill Festival’ an hmang ang hian Chapchàr Kût hi a hman ve theih a ni. Kût phuahchawp ang reng tak tak, hmun hrang hranga kan hman ṭhinte hi kuah khawmin, kalphung thar – ṭha leh rin tlak zawk chher chhuak turin ngaihtuahna seng ila.

A tlangkawmna atan chuan, “I sakhua a him loh chuan i hnam a him lova; i hnam a him loh chuan i ram pawh a him lo tel a ni,” tih hi vawng tlat ila. Kut ni vangthlaah, hlim leh nuam taka hun hman kan duh anih pawhin, kan Kristianna hre reng ila. Kan sakhua, ram leh hnam himna vawng nung chungin, hlimhlawpa ral mai lo va, hmasawnna thlen tum tlat chungin i kût ang u!

- Dr. Lalbiakmawia Ngente