KAN RAMAH BEISEINA A AWM

Kan ram nuam tak mai, Mizoram hi sawi dan hrang hrang a awm a; ram nuam leh thlamuanthlak tak a nih laiin, ram rethei leh kilkhawr ber ang pawhin sawi a ni ṭhin bawk. Ram hmasawn lo tak kan nih theih laiin ram beiseiawm ber pawl zinga mi kan nih theih dan a awm bawk a. Eng zawng pawhin sawi ṭhin mah ila, kan ram neih ve chhun hi a ṭhat leh a nawm em em chhan a awm. Chungte chu –

1. Kan ram neih chhun a ni- Khawvelah ram nei lo hnam tam tak, mihring tam em em an awm laiin keini chuan ram ṭha tak kan nei a, hei lo ram dang kan nei lo.

2. Remna leh muanna kan nei: Khawvel hmun danga indona leh inrem lohna hrang hrang a awm laiin inrem takin kan awm rih a. Kum eng emaw chen chu mipuite thlamuang takin kan awm ta a; hei hi a hlu em em a, lawmthu sawina tham a ni.

3. Kristian ram kan ni: Mi tam ber hi Isua Krista ringtu kan nih avangin, famkim lo mah ila, kan nunah ringtu kan nihna a lang a. An sawi ṭhin angin, zu ruite pawhin Pastor-te an la zah em em a, a tam zawkin Pathian kan la hria a ni.

4. Ei leh bar kan tlachham lo: Khawpui leh thingtlang lamah pawh kan ei leh in hi a inang tlangpui tawh khawp mai a; mi tin, kan phak tawkah, tlachham kan tam lo niin a lang a. YMA leh Kohhran kan nei a, tlachham kan awm chuan inlawm ṭhin, inṭanpui tawn ṭhin hnam kan ni.

5. Mihring kan hlim: Mizote hi hlim thei tak mai kan ni a, India rama state hlim ber kan ni an tih pawh hi a dik thawkhat a ni. Bhutan ram hian, an inteh nan sum leh pai ni lovin mipuite hlim zawng an hmang, an ti a. Chutianga teh chuan kan ram hi ram hlim tak kan ni tih a hriat a ni.

Amaherawhchu, kan ram hian hmasawnna tur kan nei a. Ṭhatna tam tak nei mah ila, chhungrilah nget anga min eitu a tam em em a. Kan hmelmapa hian a theihtawp chhuahin kan ram leh a chhunga cheng mipuite tihchhiat a tum nasa em em a ni. Kan ramah hian, mimal leh chhungkua angin hma kan sawn nasa em em a; mahse, a huhova thawh kawngah hian hma kan la sawn nasa tawk lo niin a lang. Hmasawnna ruhrel din kawngah sawrkar hma lakna a la duh khawp awm loh hle a, company lian kan ram tiropui thei kan la nei mang lo va. Inkalpawhna kawng ṭha te, zirna ṭha te, kawlphetha hnianghnar te leh ram danga hralh chhuah theih tur thil kan la nei mang lo hi kan mu tan a la ni rih niin a lang.

Hman deuha Thailand kan zinin, khualzinte tana tlawh tur hrang hrang an siamte kan tlawh a. Mimal anga siam theih loh, company leh sawrkar ang chauha siam theih thil lian tham tam takte avangin an ram khi tlawh tham a lo ni tih a lang a ni. Kan ram pawh hi he lama hma kan sawn phawt chuan, ram ṭha leh changkang tak kan ni thei. Chutiang tur chuan beiseina a awm a, beiseiawm a nih chhante in sawi dawn teh ang.

1. Pathian hriatna ram a ni: Pathian hre ram chu an hmuingil ṭhin a, Bible thu zawm ram chu an ropui ṭhin. Pathian pawhin a thu kan zawm chuan malsawmna min tiam tlat a ni. Kan ramah Pathian ṭih mi, kohhran bel tlat, ram vei mi kan la tam em em a; chuvangin, beisei a la sang em em a ni. Intih tunlaina, Pathian tel lova awm thei nia inhriatna hi kan ram tan a pawizia hriain zirtirna ṭha kan inpek zel a ngai a. Pathian nei ram leh hnam kan nih chhung chuan kan ram hma lam a eng ang. Tin, Kohhran ṭha tak kan nei a, thil ṭha kan inzirtir tam tak hian rah ṭha a la chhuah ngei dawn a ni.

2. Ram leh Hnam vei kan tam: He article hi i chhiar a nih chuan ram leh hnam vei zinga mi i ni ngei ang. Kan ramah hian upa lam mai ni lovin, ṭhalaiten kan ram ṭhatna tur leh hmasawnna tur hi kan vei em em a. Ram hmasawn leh changkang kan nih ve hun hi nghakhlel takin kan thlir a; sawrkar pawh kan thlak tawp tawp thei a ni. Ka hmelhriat pakhat chuan, "Nau pawh a vei nge nge chuan neih hun a awm ṭhin," a ti a; vei kan tam na na na chuan vei chhuah hun a awm dawn. Heng ram veitute hian, kan ram tan kan tih theih ṭheuh tih kan inhuam a, kawng siam kan inhuam a, hnatlan kan inhuam a. Tin, ram hmasawnna tura lo pen chhuak vision ṭha nei hruaitu zui pawh kan inhuam a ni.

3. Lehkhathiam kan tam: Mizoram hi lehkhathiam tamna ram a ni a; ngaihtuahna thar, ‘new idea, nei thei kan tam tawh a. Heng mite hian, sawrkar hna awm lo mahse, rem an hria a, mahni kea ding turin eizawnna kawng dap an thiam a; hmanlai angin thawh hreh an nei tawh lo va, gas put aṭangin lo neih thlengin an ti tawh a ni. Ram chhung mai ni lovin, ram pawnahte ei zawng tura kal an hreh tawh lo va; an thawh chhuah sa ram chhungah rawn thawnin, ram economy siam ṭhatu an ni mek a ni.

4. Entrepreneurship-ah kan harh ta: Tunah chuan kan ṭhalaiten, hna zawng ringawt tawh lovin, firm leh company an din ta sup sup mai a, hna pe theituahte an ṭang ṭan ta. Mizoramah hian ‘Startup’ tam tak an awm a, hengte hi company niin, thil thar an ti a; mi mamawh siamin, ram dangahte pawh an thawn chhuak ṭan tawh a ni. South Korea leh Singapore te ropuina thuruk, company ṭha an neih avanga an ram economy ṭhang duang tak ang hi kan ni thei a. Kan ram tan thil thar chhuah siam chhuak a, thawn chhuak theitu, ram dang sum kan rama rawn luan luhtir theitute chu entrepreneur-te an nih avangin, theihtawpin sawrkar pawhin heng mite hi a puihbawm a, an lo pun deuh deuh a ngai a ni.

5. Mipuiin thil ṭha kan duh: Mipuite hi Pathian thua chhum hmin deuh vek kan nih avangin thil ṭha kan duh a, eirukna kan hua a, kan ngaihsan zawng pawh kan thlak nasa em em tawh a ni. Kan ram hruaitute kan thlir a, khawtlang tana an tih theih loh chu hnatlang leh pawisa thawh khawm pawhin tih kan duh mai zel a. Hmasawnna kan duh em em a, kan tih theihah chuan hma pawh kan sawn reng a ni. Pathian leh Kohhran kan hmangaih a, Pathian hnena thilpekah Mizote kan la ṭha em em a ni.

Chu mai a la ni lo va, 'Ṭanpui ngaite ṭanpui' tih thupuia nei pawl, YMA, ram pum huapa nei hnam kan ni a. Ram leh hnam humhalh duh tlat, khawtlang tana duty ngat ngat, ram ṭhatna tur a nih chuan pun khawm hreh lo, zai chunga 'protest' ṭhin hnam kan ni a; hnam changkang tak zia kan nei a ni. Eirukna, zu leh ruihtheih thil, hur sualna, duhamna leh sualna dangte do ṭhin hnam kan ni a; hengte hi kan hnualsuat zel dawn a ni.

6. Pathian ṭih chhuan thar an lo awm dawn: 'Generation' thar, ṭhang tharten an neih tura kan beisei ber chu Pathian ṭihna dik tak a ni. Pathian ṭihna nei lo leh Bible thu zawm lo ram tam tak an lo ding chhuak tawh a; nimahsela, chhungril lamah an nget a, an lo keh chhe leh mai ṭhin.

South Korea ram pawh khi, indona avanga dinhmun chhe tak aṭanga rei lo tea khawvela ram changkang ber pawl an lo nih theihna chhan chu Pathian an auh nasat em vang a ni. An ramah khawvela kohhran lian ber leh khawvel hriat tham ṭawngṭaina tlang ropui tak te pawh a awm a; missionary tir chhuak hnem ber pawl an ni bawk a ni. A ṭha lama hming thangin, ropuina, hausakna leh hmuingilna an neih hnuin, tun hnaia ngaihsan leh hriat an hlawhna erawh chu khawvel lam thilah a ni ṭan ta tlat mai. Engtin nge an awm zel dawn kan hre lo va; mahse, an politics pawh a chhe em em tawh a, an President ṭang lai ngei pawh man a ni hial mai. Pathian ṭih lohna hian chhiatna a thlen ṭhin avangin, kan ramah hian, Pathian ṭih tak chunga hmasawnna rawn thlentu tur, chhuan thar, kan neih a ngai a ni.

Hmunin a daih loh avanga tlem te chauh kan rawn tar lan aṭang pawh hian kan ramah beiseina a la awmzia a chiang hle awm e. Hrang hluite an liam a, ṭhang tharte kutah ram hi a awm chhoh zel avangin, ‘Pathian ṭih chhuan thar’ din turin, chhungkaw tinin ṭan la ila. Pathian ṭihna kan tu leh fateah tuhin, hruaitu ṭha ni turin chher ila. Anmahni ei chhe theite lakah veng himin, an tana kan hun leh tha, sum leh pai sente hi hmasawnna atana inpeipunna angah ngai ngam ila. Tichuan, kan ram hi Pathian ṭih ram, ram intodelh leh changkang kan lo ni ang a; India ram mai bakah khawvel tan eng kan lo ni thei dawn a ni.

- Dr Vanlalsiama Chhangte