Guest writer
NexGen
CHHUAN THARTEN ENG NGE AN ZAWN?
Kum 2020 khan Covid-19 hripui leng avangin khawvel ram zawng zawng inkharkhipna hnuaiah kan awm a. Ram hausa leh rethei, mi lian leh mi te te, inang vekin min hrut rual a. Thil dang zawng aia himna kan ngaih pawimawhzia a rawn lang a. Hetih lai hian America ramah, mi hang pakhat, George Floyd-a chu police kut tuarin a boral hlauh mai a. Lungawi lohna lantirin mipui tam tak an rawn pen chhuak a; American Civil War hnua lungawi lohna lantirna (protest) lian ber leh thil tihchhiat tam ber ṭum a lo thleng ta a ni.
Mi pakhat, George Floyd-a thihnain khati tak maia ngawng a neih thui chhan kha thil tam tak a awmin a rinawm a. Chumi zinga pawimawh tak pakhat chu, mi hang a nihna avanga kha police nunrawnna kha tuar nia hriatna kha a ni. Mi hangte dikna chanvo humhalhtu pawl, Black Lives Matters-ten hma an rawn hruai a, George Floyd-a thusawi hnuhnung ber, “Ka thaw thei lo!” tih chu au hlaah an rawn hmang ta a ni. Himna hi mihringten kan ngaih pawimawh leh kan zawn ber emaw kan tih laiin, kan nihna (identity) hi beiha a awm chuan, a humhalh turin kan nun hial pawh kan thap ngam reng a lo ni.
Chhuan hrang hrang zia zir mite chuan tuna chhuan tharte, a bikin kum 2000 hnu lama piang, ‘Gen Z’ an tihte danglamna tak an sawi pakhat chu an nihna (identity) an zawng nasa hi a ni. Khawthlang lamah Kristianna a dal tulh tulh a, nihna zawng leh nihnaa buai an tam tulh tulh hi ngaihtuah zui tham tak a ni. Nihna buaipui nasate hi nihnaa chiang lo ber berte an ni fo va. Nihna hrang hrang an inbel theih laiin, a enga mah hi anmahni sawifiahtu atan an duh si lo niin a lang.
Ṭhang tharten an nihna an zawn nasat lutuk avangin, an pianpui awm dan pawm mai lovin, mipa nge hmeichhia an nih thlengin an inzawt mek a. Transgender, (hmeichhiaa piang mipa, mipaa piang hmeichhia a insiam) leh non-binary (hmeichhia leh mipa ni lo ve ve, mi laklawh) te pawh an lo awm phah ta a ni. Heti tak maia mahni pianpui awm dan lungawipui lo leh neih inang inkawpte pawh an lo huang tau tak nachhan hi, an nihna tak tak anga an pawm avang leh, “I nihna (identity) tak tak i zahpui tur a ni lo,” ti zawnga inpawmpuina leh infuihna a tam tak vang a tih theih awm e.
Tunlai chhuante buaina hi rual u zawkte tan chuan hriatthiam pawh a har hle awm e. Chhuan thum, chhuan li liam taah khan Mizo mi nawlpuiten dam khawchhuahna bak kan ngaihtuah thleng pha meuh lo. Tunah erawh, pi leh pu te, nu leh pa te zara ‘faisa ring’ chhuan tharte hian, “Nun hian awmzia a nei em?”, “He khawvelah hian engti tura lo piang nge ka nih?” tih zawhnate an inzawt a. Engkim mai hi a awmzia leh a ṭangkaina hre tur chuan eng nge a nih hriat hmasak a ngai ṭhin ang hian, heng zawhnate hi chhang turin an nihna an hriat a ngai reng a ni.
Tim Keller chuan nihna (identity) chu keimahni leh kan hlutna kan inhriat dan, danglam mai mai lo, kan chet chhuah dan thui tak hriltu a ni, a ti a. Kan nihna tak tak chu eng emaw hun laia kan dinhmun leh rilru put hmangah a innghat lo va, a nghetin a pangngai reng tur a ni. Miten min hriat dan leh keimahni inhriat dan pawh a ni tur a ni a, hlutna leh ṭangkaina a nei tur a ni, tiin a lo sawi a ni.
Kan nihna lo insiam dan leh kan zawn dan hi sawi tur tam tak a awm ang a, a awlsam zawngin heti hian sawi ta ila. Hmanah chuan, mi dangten min hriat dan te, kan laka an beiseina kan phak leh phak loh te hian hlu emaw, hlu lo nia kan inhriat dan a hril thui hle a, kan nihna siamtu pawimawh tak a ni ṭhin a. Tun hnaiah erawh chuan, mahni nihna hre turin pawn lam en a ngai lo va, chhungrila kan inhriat dan hi a pawimawh ber tih a ni ve leh thung a. Amaherawhchu, mihringte hi thilsiam kan ni a, kan nihna tak tak kan hriat duh chuan, engkim bul kan chhuina, min Siamtu Pathian hnen lam kan en a ngai a ni.
Bible chuan mihringte hi Pathianin ama anpuiin, hmeichhiaah leh mipaah a siam tih min hrilh a. Pathian chu keimahni anga taksa nei a nih loh avangin, Amah kan anna chu thlarau, chatuan mi kan nihna hi a ni. Mihring hmasa ber Adama khan Pathian aṭang lo chuan a nihna zawnna tur dang a nei lo va, a nihna hmasa ber chu Pathian fa a nihna kha a ni (Luka 3:38).
Mihringte hi Pathianin mipaah leh hmeichhiaah min siam avangin, hmeichhia leh mipa nihna hi kan nihna pawimawh tak pakhat a ni tih kan inzirtir thar a ṭul hle. He kan nihna hi Pathianin kan taksaah hian nghet takin a lo bilh lut tel reng a. Mihringte hian, dan pangngaiah chuan, kan timur (cell) tinah, hmeichhia nge mipa kan nih hriat theihna, XX emaw, XY sex chromosome kan nei vek a. Miin a pianpui awm dan duh lovin a dang thlang teh mahse, a taksaa timur trillion (huau - pakhat hnunga bial sawm pahnih) 30-40 velin a nihna tak tak chu chiang takin an tarlang reng tho a ni.
Mahni pianpui awm dan pawm lote zingah mahni anpui inkawp tam tak an awm a. Mahni anpui inkawpten, leilung danah, chi an thlah theih loh avangin, Pathianin chi tam tak thlaha lo pung tura min tih kha an tihlawhtling thei lo a ni. Chuvangin, Pathianin hmeichhia leh mipa a siam dan ang lova awm tlat hi, hmelmapa bumna, Pathian thil tum ṭhelhna a ni tih kan hriat chian a ngai tak zet a ni.
Bawhchhiatna avangin Pathianin min pek nihna kan hloh a, nihna dang zawng reng rengin kan vakvai a. Amaherawhchu, Pathianin min thlauthla mai lovin min hmangaihna chu fak tlakin a rawn lantir a. Mi sual, a hmelma kan nih laiin a Fapa mal neih chhun, amah nena nihna inṭawm chu kan tan a rawn tir a. C.S Lewis-a chuan, “Mihring fate hi Pathian fate kan lo nih theih nan Pathian Fapa chu mihringah a rawn chang a ni,” a lo ti a.
Lal Isua khan Pathian anga awm a, Pathian tluka awm chu thlahlel thei lovin, a nihna zawng zawng a rawn inbun ruak a. Pathian fa kan lo nih leh theihna turin, thi thei lo Pathian chuan thi thei mihring nihna a rawn inbel a, ‘Mihring Fapa’ tih a lo ni ta a ni. Kalvari tlanga nihna inthlaktlengna (identity exchange) ropui lutuk hi kan hre fiah lovang tih a va hlauhawm em! Stephena lunga an den hlum dawn a, van inhawnga a han hmuh ang khan, Pathian Fapa hi, nangmah leh keimah avangin, chatuanin ‘Mihring Fapa’ a nih phah ta a ni. Heti kauva kan nihna kan neih let leh theihna tura Lal Isua inpekna ropui hi kan hnar phal dawn em ni?
Lal Isua ringtute chu Pathian fa kan lo ni ta a. Chu nihna chanvo chuan mawhphurhna a rawn keng tel a, a tihlawhtling turin nihna dangte pawh pek kan ni. Lal Isua kha Pathian Fapa ni mahse, ‘Mihring Fapa’ a ni tel bawk a. Tin, a lo pian chhan tihlawhtling tura a nihna chu, ‘Krista (Hriakthiha)’ tih a ni. Kan dinhmun leh mawhphurhna te avangin nihna hrang hrang kan inbel a ngai ṭhin a. Amaherawhchu, heng zawng zawngte hi, kan nihna bul ber, Pathian fa kan nihna hian a khaikhawm vek a pawimawh em em a ni.
Mahni nihnaa chian lohna hi bum leh thlem thluka awm theihna awlsam ber a ni a. Eden huanah khan, a chhia leh a ṭha hriatna thing rah ei turin, “Pathian ang in lo ni dawn,” tih hmangin Evi leh Adama te kha thlem thlukin an awm a. Pathian anpuia siam ni sa rengte khan, an nihnaa an chian loh vang a ni ngei ang, Pathian an tumna an la neih cheu avangin bawhchhiatna a lo thleng ta a ni. Pathian aṭang chhuak ni lo nihna kan zawn hi sual a ni. Adama hnuhnung zawk, Lal Isua erawh chu, “Pathian Fapa i nih chuan …,” tia, a nihna zawna vawi thum lai thlema a awm khan, a nihna a hai lo va, bumin a awm ve lo a ni.
Kan ramah ṭhalai tam tak, an nihna leh chanvo hre lovin, ruihtheihthil leh nawpsipbawlna hmangin bumin an awm mek. Tuin nge an nihna tak tak hi hriattir ang le? Van khua leh tui, Isua Krista roluahpuitu, Krista aia palai an nihna hi hre fiah se la, an nun hi an khawhral mai mai duh hauh lovang le! Khawvel intlansiaknaah, chak taka fate kan tlanpui lai hian, an zawn ber hi kan ngaihthah ang tih a hlauhawm hle. Khawvel thilah an hming chherin, hlawhtling mah sela, an nihna an hriat loh chuan, engtik lai pawhin bumin an awm thei reng a ni. Chhuan tharten Pathian fa an nihna an hriat a; Pathian ṭih a, thutaka an awm hma loh chuan tha kan thlah loh a pawimawh hle a ni.
- Juliet C.K. Lian