Guest writer
NexGen
ENG VANGIN NGE NAUPANGTE CHANCHIN ṬHA KAN HRILH ANG?
Naupangte hnenah Chanchin Ṭha kan hrilhna chhan tur chu Pathian Thu anih vang tih hi kan hriat hmasak ber a pawimawh awm e. Naupangte Isua hnena an rawn hruai a, zirtirten an lo hnar kha tunlaia mi tam takin naupangte kan en dan nen a inang hle. Zirtirten an lo hauh chhan ni awma lang chu, Isuan naupangte tana hun a sen kha a uiawm niin an ngai emaw, Isua tan naupangte kha chu an pawimawh tawk lo an ti emaw, a ni mai thei.
Lal Isuan naupangte a lo dawnsawn dan erawh a danglam hle a. Marka 10:14,16-ah chuan, “Nimahsela Isuan chu chu a hmuhin a lungni lo em em a, zirtirteho hnenah chuan, ‘Naupang tête ka hnenah han kaltir ula, hnar suh u; Pathian ram chu hetiang mite ta a ni si a,’ a ti a ... Tin, anmahni chu a lo kuah a, an chungah a kut nghatin mal a sawmsak ta a,” tih kan hmu a. Naupangte chu a ngai pawimawh a, an tan hun sen kha a ui reng reng lo tih a lang chiang hle.
“Thupek ropui” (Matthaia 28:19-20, Marka 16:15) Isuan a pek ṭum khan, “Khawvel zawng zawngah kal ula, thilsiam zawng zawng hnenah chuan Chanchin Ṭha hi hril rawh u,” a ti a. ‘Thilsiam zawng zawng’ a tih zingah hian puitlingte chauh ni lovin naupangte pawh an tel a, an hnena Chanchin Ṭha hril hi kan tih makmawh tih a lang fiah leh bawk a ni.
Khawvela mihring zawng zawng zinga 25% hi kum 15 hnuai lam an ni a (Statista, 7th October, 2025), khawvel hmun ṭhenkhatah phei chuan mipui za zela sawmnga deuhthaw chu naupang an ni an ti. Chutiang chu a nih laiin, kan ram dinhmun en hian naupangte hnena Chanchin Ṭha hrilhna kawnga tha kan thawh hi a la tawk lo deuh niin a lang. Nu leh paten biak ina zirtirtute kuta kan dah ngawt a rem lo va, in lama ṭhahnemngai taka kan chhunzawm a pawimawh hle.
Zirtirten, “Vanramah tu nge ropui ber ang?” (Matthaia 18) tia an zawh khan, Isua chhanna khan anmahni a tiphu zawkin a rinawm. Tu nge ropui ber tih chu sawi tlang mai lovin, naupang tê ang ni lo chu Vanramah luh theih a nih loh thuin a chhang ta zawk a nih kha. He laia Isuan ‘naupang tê ang’ a tih hi naupang tê anga rilru thianghlim, inngaitlawm, sawi ang awih mai, Isua ring a, a thu zawm mai te hi a tihna niin a lang. Pathian rama lut turin naupang ang nih a ngaih chuan, naupangte chu vanrama lut turin an dinhmun a ṭha zawk a ni tih a chiang a. Puitlin hnu aiin naupan laiin Pathian rin leh Pathian tana inhlan a awl zawk ṭhin reng a ni.
Hei vang hian, Kohhran hma lakna leh ṭawngtainaah te hian, ṭhalai leh puitlingte zinga rawngbawlna chauh ni lo, naupang zinga rawngbawlna - heng Sunday school, Naupang Chawhnu Inkhawm, Kristian Naupang Pawl leh adt. pawh kan ngaihsak a, an mamawh dan ang zela sum sen kan huam a pawimawh a ni.
Naupangte Chanchin Ṭha Hrilh chungchanga ngaihdan dik lo awm theite:
1. Naupangte chu an rilru a thianglim a, an sual thei lo:
Naupangte chu 'thinlung thianghlim leh duhawm tak' nei an nih avangin sual ve thei loa ngaihna kan nei ṭhin hi hmelmapa bumna a ni thei. Bible-in engtin nge a sawi? Rom 3:23-ah chuan, “Mi zawng zawngin thil an tisual tawh vek a, Pathian ropuina an chang zo ta lo a ni,” tih kan hmu a. Tin, Rom 3:10-ah chuan, “Tu mah mi fel tak reng an awm lo pakhat mah an awm hauh lo,” tih kan hmu bawk a ni.
Adama tlûk aṭanga tun thlengin, mihringte zingah sual a ram loh avangin, naupangte chu sual saa piang, chhandam ngai an ni tih kan hriat a pawimawh em em a. An naupanna avanga sual nei lo leh sual thei loah ngaih palh a hlauhawm hle (Rom 5:12-21). Naupangte hian an duhthlanna hmangin an naupan tet aṭangin sual an ti ve bawk. Entirnan, dawt sawi dan hi kan zirtir loh pawhin, hremna an pumpelhna turin naupangtê an nih lai pawhin dawt an sawi ve mai ṭhin a ni.
2. Naupangte chu an boral thei lo ang:
Matthaia 18-ah Isuan naupangte chu an boral theihzia leh an boral a hlauhzia a sawi chiang hle. Matthaia 18:14-ah chuan, “Heng mi tête zinga pakhat boral pawh hi, in pa vana mi duh zawng a ni lo ve,” a ti a. Naupangte chu boral thei, chhandam ngai an nih hi hriat nawn fo a ngai a ni. An boral lohna tur kawng kawhhmuh hi kan mawhphurhna tih hre thar zel ang u.
3. Naupangte chu chhandam an ni thei lo ang:
Johana 3:16-ah chuan chhandamna chu, ‘tu pawh a hrethiam tan’ tih ni lovin, ‘tu pawh Pathian Fapa mal neih chhun min pek, Isua ringtu tan’ a nih thu kan hmu a. Naupangte aiin tuin nge Isua ring awlsam zawk ang le? Naupangte hi Isua Krista pawmtu niin, ringtu an ni thei a ni. Isua chuan “In inlamleta, naupang tê ang in lo nih loh chuan, vanramah in lut tawp lo vang,” (Matthaia 18:3) tiin, puitling zawkte hi, chhandam nih kan duh chuan, naupang anga awm a, amah ring turin min ti zawk a ni. “Thu dik ka hrilh a che u, Pathian ram chu naupang anga lawm lo apiang; tu mah a chhungah an lut tawp lo vang,” (Marka 10:15 CL) tih kan hmu bawk a ni.
4. Naupangte chuan Krista hriat an mamawh lo:
Thingkung/thlai hi a lo puitlin a, rah a chhuah theihna turin, a zung/chi chu a nun hmasak a ngai a. A la tet viau lai aṭangin lei ṭhaa tuh/chin leh a mamawh chaw- ni leh tui a chawm a ngai a. Chutianga a nun a, a ngheh tawh chuan mawi takin ei tur a lo chhuah mai tawh a ni.
Mihringte hi kan piang phawt a, kan ṭhang ṭhin ang hian thlarau lamah pawh ṭhang tur chuan kan pianthar hmasak a ngai a ni. Chuvang chuan, naupangte hian Isua Krista hriat an mamawh a, amah annaa ṭhang lian turin an piangthar hmasa tur a ni. An pianthar theihna tura Isua kawhhmuh leh, thlarau hruaia an awm theihna tura kaihhruaia Pathian thu a chawm hi anmahni enkawltute mawhphurhna a ni a. Kawng dik kan kawhhmuh loh chuan kawng dik lo an zawh ang a, nunna kawng an zawh loh chuan thihna kawng an zawh dawn tihna a ni.
5. Naupangte chu Krista pawm turin an naupang lutuk:
Pathian nena inlaichinna tak tak neih theih hun hi kum bituk a awm lo va; mahse, Bible chuan naupan lai aṭangin a awn deuh niin a lang. Deuteronomy 6:6-7-ah chuan Pathianin nu leh pate chu, an in chhungah, kum inrual lo tak tak awmnaah, an fate zirtir turin thupek a pe a ni.
Deuteronomy 31:10-13-ah khan Mosia’n Israel-te hnena thu a chah kan hmu a. Pathian ṭih nachang an hriat a, Pathian thu an zawm theih nan, paho te, nuho te leh naupang te chu kum sarihna tawp, Bawkte kut laiin Pathian hmaa inlanin, a dan bu chhiar chhuah chu ngaithla ṭhin turin a ti a Hetah nian paho leh nuho mai ni lovin naupangte pawh tel turin a ti a ni. Tin, Sam 78:3-8-ah hian fate zirtir hi pate mawhphurhna a ni tih a tichiang em em a ni. Hei bakah hian Number 21:9, Isaia 28:9, leh Marka 10:6 te hian mahni thlarau nuna mawhphurhna lak hma lam a kawk vek a ni.
6. Naupangte chuan Krista zui turin thutlukna an siam thei lovang:
Naupangte chuan Isua zuitu nihnain a ken tel zawng zawng hre fiah kim vek lo mahse Isua zui turin thutlukna an siam thei a ni.
7. Naupangte chu Krista tan an nung chhunzawm zel thei lovang:
Naupan laia piangthar tam tak an tlu leh fo ṭhin a; chutiang bawkin puitlin hnua piangtharte pawh an nghet bik vek chuang lo a ni. Kristian nun hmasawnna leh puitlinna chu zirtirna ṭha tak dawn chhunzawm leh Thlarau Thianghlim hnathawhah a innghat a ni. Isua Krista tana nung thei lo tura ngaih ai chuan, Isua tana nung tura chona kan siamsak zawk tur a ni. Tin, thlemna an tawh hun pawhin, thlemna ruala tlan chhuahna kawng awm ṭhin chu an zawh theihna turin, Thlarau Thianghlim aw ngaithlak dan zirtir a, zawm tura kan fuih an ngai a ni.
8. “Ka rawngbawlna a ni lo / ka thiam ve chi a ni lo”:
Ṭhenkhat chuan naupangte hnena Chanchin Ṭha hrilh hi an tih turah an ngai lo va, “Hei hi ka rawngbawlna a ni lo!” emaw, “Ṭawngkam ka thiam lo, ka tih ve chi a ni lo,” an ti ṭhin. Nu leh pa, naupang enkawltu, school leh Sunday school zirtirtu leh Kohhran hruaitu kan nih chuan hei hi kan rawngbawlna a ni tur a ni. Ni tin an lo ṭhan len a, an taksa leh rilrua hma an sawn theih nan ei leh in ṭha te, zirna ṭha te kan pek a ngai ang chiah hian, an thlarau ṭhan lenna tura kaihhruaina pek hi kan mawhphurhna a ni tih anmahni enkawltu leh zirtirtute hian i hre thar leh ang u.
Naupang enkawlna kawngah hian, kan thlen chin aṭanga hmasawn turin, naupangte hnena Chanchin Ṭha hrilh hi kan kova innghat mawhphurhna hlu tak, Pathian thu kan zawmna a ni tih hre chungin, ke i pen sauh sauh ang u.
- Ammie Lalnunpuii