PATHIAN ṬIH – KAN RAM MAMAWH

A.W Tozer-a chuan, “Miin Lalpa ṭihna a neih tawh loh chuan, a dante bawhchhiat hrehna a nei tawh ngai lo. Lalpa ṭihna a awm loh chuan a sawhkhawk hlauhnain sual a khap dai zo lo,” a lo ti a. He thu hian ngaihtuahna a tithui hle mai. Kan ramah ngei pawh ruihhlo a inchiu emaw, sex hman sual avanga HIV/AIDS kai hlau lo an tam tawh, tia an sawi ṭhinte hi thil awm thei a lo ni dawn a ni.

Khawvel ram zau zawk leh Mizoram-ah ngei pawh, a kum telin sualna a pung a; tualthahna rapthlak tak tak, tun hmaa kan hriat ngai lohte kan hre fo ta mai. Pathianin a duh loh leh phal loh, mipat-hmeichhiatna hmang sual te, sum ngaina leh kut tling lova sum la lut ṭhin te, mi chapo te, ruihhlo bawiha tang te an pung zel si a. Kristian ram ni siin sual hi kan haw tawk lo em ni, engati nge sual a pun zel? Sual a pun zel loh nan eng nge kan mamawh a, eng nge kan tih ang? Lalpa ṭih chu sual huat hi a ni a … LALPA ṭihnain miin sual a kalsan ṭhin, tih Bible-ah kan hmu a. Pathian ṭihna hian eng angin nge kan nun a kaihhruai le?

Jim Bakker-a chu kum 1970-80 chhova America rama Televangelist (TV kaltlanga Pathian thu sawi) lar leh hlawhtling ber pawla ngaih a ni a. Mahse, kum 1987 khan mipat-hmeichhiatna kawnga hmingchhiatna avangin a ban a ngai a. Kum hnih hnuah sum kaihhnawiha inbumna avangin man a ni a, a nupui nen an inṭhen bawk a ni.

Engtin nge Pathian rawngbawltu hetianga a awm theih? Lung ina a awm laiin Pathian rawngbawltu pakhatin, “Jim, engtik aṭang khan nge Isua i hmangaihna i bansan?” tiin a zawt a. Ani chuan, “Isua ka hmangaihna ka bansan lo … Pathian ka ṭih lo a ni,” tiin a chhang a ni. Pathian hmangaih inti si a Pathian ṭih lo a awm theih dawn reng a lo ni!

Oswald Chambers-a chuan, “Pathian hmangaihna thu kan hril laia kan theihnghilh hauh loh tur chu, Bible hian Pathian hmangaihna ringawt ni lovin, Pathian thianghlimna meialh nasa tak, chumi lai taka a hmangaihna awm a tarlang a ni tih hi,” a lo ti a.

Pathian hmangaihna, zahngaihna leh ngaihdamna chauh inzirtir a, a thianghlimna, dikna, sual huatna leh thil sual titute hrem ṭhin a nihna inzirtir tel loh hian ringtu nunah sual ngaihzamna leh pawi tih lohna, sual huat lohna a thlen thei a ni. Pathian lawm zawnga rawng kan bawl theih dan Hebrai 12:28-a kan hmuh chu, “Zah leh ṭih dek chungin,” tih a ni.

Mihring zawng zawng, mipa leh hmeichhia, naupang leh puitling pawhin, thil eng emaw hlauh kan nei ṭheuh mai. Hlauhna hi chi hnih a awm thei a – hlauhna ṭha (constructive fear) leh hlauhna ṭha lo (destructive fear). Hlauhna ṭha chuan kan tana thil hlauhawm leh ṭha lo lo thleng thei lakah insaseng emaw, inveng turin min pui ṭhin a. Hlauhna ṭha lo erawh chuan eng thil emaw, a nihna aia hlauh uchuakna (phobia) emaw, hlauh avanga chechang ngam lovin min siam thei a ni.

Hlauhna hian kan nunah, a ṭha zawngin emaw, a ṭha lo zawngin nghawng a nei ṭhin. Chuvangin, hlauh tur dik kan hlauh a pawimawh hle a ni. Lal Isuan hlauh tur dik min hrilh a, “Taksa tihlum a, thlarau tihlum thei lotute chu hlau suh ula; Gehenna-a thlarau leh taksa tiboral theitu chu hlau zawk rawh u,” min ti a. Hlauh tur dik chu Pathian a ni. Hmuh theih loh Pathian aiin hmuh theih mihring mitmei kan veng a, hlauh loh tur kan hlau zawk ṭhin. Pathian rawngbawltu ropui tak takte hian Pathian ṭih leh hlauh tur dik hlauh hi an lo ngai pawimawh hle a ni.

“Pathian chungchanga thil mak deuh mai chu, Pathian i ṭih chuan engmah hlauh i nei tawh lo va; amaherawhchu, Pathian i ṭih loh chuan engkim i hlau thung a ni,” Oswald Chambers-a vekin a lo ti a. Hei hi mahni inen fiah nan a pawimawh hle mai. Hlauh kan la ngah viau a nih chuan ṭih tur dik kan ṭih lo tihna a ni thei a ni.

‘Hlau’ leh ‘ṭih’ tihte hi awmze inang tak, a hmanna pawh danglam em em lo niin a lang a. Rilruah chuan thil ṭha lo, hlauhawm leh rapawm, chhiatna emaw, tawrhna emaw thlen thei thil lam niin kan ngai a. Amaherawhchu, hman pawlh theih a nih rualin, kan hlauh hi kan ṭih vek chuang lo tih erawh kan hriat a pawimawh hle.

Pathian ṭih awmzia hi a zauvin a thuk em em a, hrethiam tur chuan zir tur pawh a tam hle a ni. Kan hlauh zawng bulah chuan kan awm ngam lo va, huat chang pawh kan nei a. Pathian ṭih kan tih erawh chu, Pathian ropuina te, a hmangaihna te, a thianghlimna te leh a nihna dang te hriat avanga zah tak chung si a, amah hlata awm duh lohna a ni.

‘Kristiana Vanram Kawng Zawh,’ ziaktu, mi ropui, John Bunyan-a hian Pathian ṭih hlutna leh pawimawhna a hmu chiang hle. “Lalpa ṭihna hi a (Pathian) ro, thil hlu duhawm bik, a hmangaih tak takte hnena a pek a ni,” tiin a sawi a. Amah ang tak hian Pathian ṭih hlutzia hi hre chiang ila chuan kan ṭih lo phalin a rinawm loh a ni. Kristian tam tak hian Pathian ṭih hlutna hi kan hre tawk chiah em le?

Kan faten nun kawng sual an zawh loh nan nu leh paten kan thiam leh phak tawkin kan zirtirin kan kaihruai ṭhin. William Penn-a chuan, “Naupangte u, Pathian ṭih rawh u. Chumi awmzia chu sual pumpelh turin in rilruah Pathian zahna thianghlim tak nei ula, thil ṭha pawmna leh tih duhna nei tlat rawh u,” a lo ti a.

Sam 119:9&11-ah chuan, “Tleirawlin engtin nge a awm dan a tihthianghlim ang? I thu ang zela a awm dan veng ṭhain … I chunga thil ka tihsual loh nan i thu chu ka thinlungah ka khawl khawm a,” tih kan hmu a. Kan faten humsual an daih loh nan Pathian thu kan vawntir a pawimawh hle. Pathian thu anga an awm dan an ven ṭhat chuan, sual bawiha an tan avanga nu leh pate ṭah leh rumna hi kan pumpelh thei dawn a ni.

Pathian ṭih ni tin nuna a pawimawhna leh ṭhatna:

1. Finna bul a ni – Tu mahin mi a nih kan duh lo. Finna zawngin kan fate pawh sum tam tak sengin school leh college/university ṭhaah te kan kaltir a. Mahse, khawvel finna chuan chatuan nunna neih theihna tura finna an mamawh a pe thei lo. Pathian ṭihna aṭanga chhuak finna chu chung lam aṭanga chhuak finna niin, finna tluantling, chatuan daih a ni.

2. Sual huatna leh kalsan theihna – Sual kan hua a nih pawhin Pathian ṭihna tel lo chuan ‘a ṭha lo, ka duh lo, ka ning tawh,’ ti chung rengin kan kalsan thei ṭhin lo. Pathian ṭihtu chuan rei lo te nawmna leh hlawkna ai chuan Pathian ṭihna avangin sual an huain, an kalsan thei ṭhin a ni.

3. Pathian thuawihna – Pathian ṭihna tel lo chuan Pathian thuawih hi a har ṭhin. Pathian ṭihtu erawh chuan an tawrhna leh channa tur pawh ni mah se, Pathian thuawih an thlang zawk ṭhin.

4. Danglam ngamna – Mi tih ang tih theih loh, mi neih ang neih loh leh rual pawl loh hlauhna khawvelah hian, Pathian ṭihtu chu, miten nuihzatin, tuar dawn mahse, an danglam ngam ṭhin.

5. Pathian ṭih lawmman – Pathian ṭih hi thupek lawmman keng tel a ni. Pathian ṭih hi a thlawn dawn lo. Pathian ṭihnaah hian mihring mamawh zawng zawng a awm a ni. “Inngaihtlawmna leh LALPA ṭih man chu sum te, chawimawina te, nunna te a ni,” (Thuf.22:4).

Ram hmasawn leh intodelh nih kan duh a. Tuna ram changkang kan tih, Kristian ram ṭhin, Europe te, Britain te leh America rama state ṭhenkhat te chuan an hmasawnna chu Pathian hlattirtu, Pathian an mamawhzia theihnghilhtirtuah an hmang mek a ni. Hei hi eng vang nge kan tih chuan Pathian ṭihna an nei lo a ni. Kan ram leh hnam siam ṭha tur hian Pathian ṭih hi kan mamawh tak zet a ni.

Ram leh hnam anga kan hmasawnna hi Pathian ṭihna nen ni se. Deuteronomy 6:1-3-ah chuan Pathian ṭih a, A thupekte awih chu hmuingilna leh nasa taka punna a ni tih kan hmu. Pathian ṭih hi kan ram mamawh ber a ni.

Pathian ṭihtu chuan Pathian thinlung ang a ṭawmpui a; a duh zawng, a huat zawng, a ngaihpawimawh leh a ngaihpawimawh loh te a ṭawmpui a. Sual a hua a, sual a kalsan ngam a, channa leh tuarna hmunah pawh Pathian thu a awih ṭhin. Chuvangin, Pathian ṭihna avanga sual kan huat a, kan kalsan chuan, kan chhungkua, kan khawtlang leh kan ramah sualin hmun a chang tlem telh telh ang a, Lal Isuan hmun a chang tam telh telh dawn a ni. Kan tu leh fate, chhuan thar lo awm zel turte Pathian ṭih dan kan zirtir chuan kan ram leh hnam hi a damin, siam ṭhatin a awm leh dawn a ni.

Lalpan Mizoram malsawm rawh se.

- Dr Lalmalsawmi Hmar