HLAWHTLINNA THURUK – TEHNA DIK

Pa rorum zet mai hi tlangval pakhat hian a hlawhtlinna thuruk a zawt a. Chu pa rorum tak chuan hlim hmel pu tak chungin heti hian a sawi a. “Sava thing ṭanga a fuk hian, chu sava chuan thing ṭangah chuan nge a thlaah zawk rinna a nghah le? Sava tam tak thing ṭanga fu ka hmu tawh ṭhin a, vawiin thlenga ka la hmuh ngai loh chu thing ṭang tliah vanga sava tla hlum hi a ni. Chuvang chuan, thing ṭang ni lovin i thla pharh thei kha lo ring ve tawh ang che,” tiin chu tlangval hnenah chuan a sawi a. Ngaihtuah a va tithui tehlul em!

Hman deuha hlawhtling kan tih leh tunlaia hlawhtling kan tih hi a inang lo ta viau mai a. A thlirtu thlirdan leh ngaihdan a zirin hlawhtlinnate pawh hi a lo inang lo thei hle a ni. Naupang thirsakawr khalh zir tirin, theih tawpa a beih hnuah, tlu miah lova thirsakawr chu a khalh theih chuan a hlawhtling kan ti a. Kan Mizo tlangval ngei, Lianzuala Chhangte chuan, Football intihsiakna sang bera kan neih, Indian Super League no mawi a chawi kan hmuh khan, Mizo ṭhalai zinga hlawhtling berte zingah chhiar a ni ve leh tho mai a.

Hlawhtlinna hi dinhmuna teh tur ni ta se, naupang thirsakawr khalh thiam tir hlawhtlinna leh Lianzuala Chhangte hlawhtlinna chu tehkhin rual a ni kher lo vang. A thlirtu thlirna lam aṭangin teh ve thung ila, naupang nu leh pate tan chuan Lianzuala Chhangte no mawi chawi leh sum leh pai hai luh tam tak ai khan an fapa thirsakawr khalh thiamna kha a buk a rit zawk ngeiin ka ring.

Kan fate’n pawl sawm Second Division-ah an rawn pass ve a, mi bulah tlangaupui em chu ngam lo mah ila hlawhtling kan inti ve hle mai a. Zirlai ṭhenkhat chu, Mizoram pumpuia pakhatna ni thei tura beisei, top 3-a lan phak loh vanga hlawhchham inti em em an awm bawk a. Hlawhtling kan tih leh hlawhchham kan tih inkar hi a zau hle laiin, a kar a lo zim viau zawk tih theih a ni ve leh tho mai.

Hindustan Uniliver Limited (2007 hma lamah chuan Hindustan Liver Limited an ti ṭhin) chuan Chithlum (Confectionary) lam hawia sumdawnna bul an rawn ṭan lai khan, Mizoramah an aiawhin kan lo sumdawnsak ve a. Bul ṭan tir kan ni bawk a, Aizawl leh a chheh vela zuar thei tur awm dawr kua zawng zawng hi kan luh chhuah deuh vek a ni ber a.

Company lam lung pawh kan si ve thawkhat viau a ni ngei ang, an hotu ber pakhat hi market survey nei turin a rawn zin vang vang a. Hmasawn zel dan turte min sawipui hnuah min hawsan a. Beiseina sang tak nen, tlumtea thlir taka kan lo thlir laiin, kum hnih pawh a ral hmain, kan hlawhtlinpui hle nia kan hriat chu a lo tawk zo hauh lo mai hi a lo ni a. Hindustan Uniliver Limited lam chuan chithlum lam sumdawnna chu tlachhia (bankrupt) -ah puangin an rawn titawp chawpchilh leh ta mai a. Kan hlawhtling kan ti dawn nge kan hlawhchham kan ti dawn tih chu a tehtu a zir zelah a chiang mai awm e.

Hlawhtlinna hi a tehfung a pawimawh em avangin kan tehna a fuh loh vang maia beidawnna thlen thei a lo tam dawn khawp mai. Tumna neih ringawt pawh ṭhenkhat tan chuan hlawhtlinna nasa tak a tling reng tawh a. Kan tu leh fate zing thawhna chang pawh hre mumal tawh lo, mahni remchan ang anga hringnun hmang mekte nuna harsatna lo thleng mek hi, hrethiam tura beng nei chuan hre rawh se, tia tlangaupui tham a tling ta.

Zan khaw tairek thlengin BGMI, Mobile Legends, Roblox, Minecraft, FIFA adt. an khel a. Ṭhiante bulah an thlen san tawhzia hrilh hlan an nghakhlel a, an khawvel aṭanga thlir chuan an hlawhtling a ni mai lo va, an nun hlimna petu a nih miau avangin lungngaihna chirhdupah an tang thei tih reng an ngaihtuah phak lo va. A lehlamah eizawnna tling khawpa intihsiaknate a lo awm ve leh zel bawk si! Sum leh pai a lo luan luh chinah ngat phei chuan nu leh paten nun hlohna leh chhungkaw kehchhiatna bul a ni thei tih an pawm phal lo va. A tawpah eng nge thleng ṭhin tih chu sawi ngai lovin a tuartu chhungkua kan ni mek tih kan hai awm lo ve.

Kan nau pakhat MA zirlai chu, MZU lama an zirtirtuten ‘Parents Meet’ an rawn ko mauh mai a. Mi dang kal remchang thei an awm loh avangin ka zuk tel ve a. An hotuten min lo chah chu, “In fate hi zirna lamah lo fuih/nawr deuh teh u,” tih a ni tlat mai. He Article ka ziah lai mek pawh hian ka rilru hrehawm lutuk kha a lo tho chhuak leh thei hial a ni.

Master Degree neite chu zirna zawng zawng zir zo tia kan ngaihsan ṭhin zia te, hna zawng zawng an duh apiang dil thei anga kan lo hriat ṭhin te, mi in han kal nikhuaa an hming ziakna hnung lama MA tih lo chuang kuau mai kan han hmuh ruala zahna thinlunga lo luang lut zut zut ṭhin te ka ngaihtuah hian ka lai a na a, ka mittui ka dang zo lo a ni.

Kan ram hian hlawhtlinna hi kan ban phak loh turah kan dah ta mai nite hian a hriat deuh rum rum ṭhin. MA val rual ni mai turte chu nu leh pa nawr kal lohva inhai chhuak zo lovah kan ngai tawh a. Master degree mai a tawk zo tawh lo va, Ph.D., Doctorate nih phawt loh chuan hlawhtlinna awmin kan hre lo va. Chutiang degree nei an awm fer fur karah chuan, hnain min zawng hmu zo lo nge, hna kan zawng hmu zo lo tih pawh ngaihtuah thiam a har ta ṭalh mai. Heng degree-te hi kan sawi hnawng a ni lo va, hlawhtlinna hi a tehna a dik a pawimawhzia kan sawifiahna mai a ni.

Kan kawt kaia vai muṭia (coolie) ṭhu tlar dulte chu, eng ngati nge an khuaah hna an thawh mai loh tih ka zawt a. Mizoramah sum leh hna thawh tur a tam em a lawm an ti a. Ni khata an hlawh zat ka zawh ṭum chuan, an sawi ṭha duh vak lo chungin, “₹2,000 in hlawh phak em?” ka ti a, nui chungin an lu an bu nghauh nghauh duh chauh a. Kan officer ṭhenkhatte hlawh ang zat chu thla khatah an hum haw reng hi a lo ni a.

An faten eng nge an zir tiin ka zawt zui leh a, engineer zir te, law zir te an awm nawk mai. Mi in hnuai kil khawr, kudam (godown) atana kan hman ṭhat duh loh, hnawng cherh churhah kumpui lingletin an inkhung a. Taksa hrisel nana insawi zawi tura kan thawh hmain hna an thawk ṭan der tawh a. Kawla ni chhuak chhiarin an hmanhlel a. Bible-in, “I hmaia thlan tui luang zawih zawihin chaw i ei tawh ang,” tih hi an dampui dik bawk a. Kum tluanin hnathawh ni an chhiar hmaih lo thei nia. An hlawhtling mang e kan ti dawn em?

Hlawhtlinna hi dinhmun aṭanga teh loh theih loh ṭum chu awm bawk mahse, a hlutna chhût nana kan hman vek chuan kan hlawhchham sa tih hi kan pawm ngam a ṭul hle mai. Nausen kal zir tawh vek kan ni a, mahnia ke kan pen chhuah theih hmasak berah khan hlawhtlinna hmel kan lo hmu ṭheuh tawh a. A AW B kan zir a, thumal pakhat kan hlawm khawm thiam hmasak ber khan hlawhtlinna kan lo nei tawh bawk a. Tu mah reng reng hi hlawhtling lo kan awm lo zawk a lo ni reng a. A tehna a dik phawt chuan beidawng tur khawpin tumah hi hlawhchham kan awm hauh lo zawk a lo ni.

Kan fanu kum sarih mi lek pawhin, a vawi khat nan a ha hmai min phawitir a. Chhung inkhawm kan neih dawnah chhungte hmuh loh hlauin a ṭhen ṭha reng mai a. Hlawhtling hi a va han inti hliah hliah tak! Hlawhtlinna tehna dik a khai a, a buk a rit nalh mai a ni. Hlawhtlinna hi nihnaah te, thiamnaah te leh mi chungah te kan nghat nasa lutuk a, kan hlawhchham leh mai ṭhin zawk a lo ni. I fukna thing ṭangah khan hlawhtlinna a awm lo tih i hriat a, i thla zarah rinna i nghah hunah hlawhtlinna thuruk–tehna dik chu i hmu dawn a lo ni.

- Lalnunsiama Khalthang