IDOLATRY

Idolatry tih chu milem biakna tihna a ni mai a. Pathian dik lo, mihring kuta siam thil emaw, thil nung leh nung lo te chawimawi a, chibai buk emaw, an hnena thil ngenna leh rinna nghah emaw hi a ni awm e. Milem biak awmze hrang lehah chuan, milem (siam chawp) chauh ni lovin, kan thinlunga Pathian aia kan dah lal zawk, entir nan: sum, hlawhtlinna emaw, ngaihsan em emte pawh a huam thei a. Chungte ngaihsanna chuan anmahni anga awm duhna siamin, kawng dik lo zawhna a thlen mai ṭhin.

Bible zirtirnaah, milem biakna chu duhâmna, Pathian aia sum leh khawvel thil dang dah pawimawh zawkna hi a ni a. Mizoramah sum ngainatna (materialism) hi milem biakna langsar tak leh hnam nun tichhetu anga thlir a nih mek laiin, kan tu leh fate ṭhan lennaah hian, an kuta an hum, an phone-a an hmuh theih hian nasa takin a kaihruai a. Ngaihsan tur dik tak kan kawh hmuh loh chuan chung chuan hremhmunah a hruai mai dawn si a, chumi laka himna tur chu he thuziahin a tum ber chu a ni.

1. Milem biak chu milem siam chauh ni lovin, an hmaa kun leh an rawngbawl tel hi a ni

Exodus 32-ah chuan, Israel miten Arona hnenah pathian siamsak turin an ngen a. Arona chuan rangkachak bawng no a siam a, Israel -hote chuan chu bawng no chu Aigupta ram ata hruai chhuaktu an pathian chu a nih thu an sawi a. Tin, Exodus bung 32:8-ah Israel mite khan chu rangkachak bawng no lem chu an bia a, a hnenah inthawina an hlan bawk tih kan hmu a. Chuvangin, milem biak chungchang kan sawi hian, thil eng emaw, tu emaw lem siam emaw mai hi a ni lo tih hriat hmasak a ngai a. Milem hmaa bawkkhup a, va biak leh a rawngbawlsak kha milem biakna chu a ni.

2. Milem biakna hi itna/duhâmna (covetousness) nen a inzawm tlat

Kolossa 3:5-ah Paula chuan Kolossa khuaa Kohhrante chu an taksa peng sual châkna nei apiangte chu tihlum turin a hrilh a. A châng tawp lamah Paula chuan duhâmna chu milem biakna a ni tih a sawi. Bible hrilhfiahtu pakhat, Dr. David W.Pao-a chuan, “Duhâmna hian he lai hmunah hian sual dang lo tar lan tawhte (inngaihna, bawlhhlawhna, hurna, chakna sual) zawng zawng chhungril thil tum (motive) a tar lang a ni,” tiin a lo sawi a.

‘Sexual immorality’ (inngaihna sual) tih thumal hi Grik ṭawng ‘porneia’ a ni a. Heta ṭang hian ‘porn’ tih thumal pawh hi a lo chhuak a ni. Chuvangin, bawlhhlawhna te, hurna te, leh châkna sual te kan tihte hi an chhungril thil tum (motive) chu a inang vek a, chu chu duhâmna, milem biakna hi a ni, a lo ti a ni.

Mihring hian, chhungrilah eng emaw ber biak duhna hi a nei a, Pathian aiin an chhungril châkna nena inrem thil dang zawk chibai bûk an thlang zawk ṭhin a ni. Paulan Korinth mite lehkha a thawn hun laia pathian an biakte zinga pakhat chu hmeichhe pathian ‘Aphrodite’ (Venus) a ni a. Ani chu hmangaihna leh inthlah punna pathian anga ngaih a ni a; a biak in pawh nawm chenna hmuna hman a ni ṭhin. Chuvangin, chumi laia mite duh zawng tak chu, an kawppuite ni lo, mi dang tam tak nena mipat-hmeichhiatna hman kha a ni. Chuvangin, Korinth khuaa mite khan, an sualna nena inrem tura siam chawp pathian chu an bia a ni.

Mihringin sual tih châkna a nei a, chu châkna chu tipuitlingin, a bawihah a tang a, a lo pathian ta ṭhin a. Chuvangin, milem biaknaah hian duhâmna leh itna hian hmun lian tak a luah a ni.

3. Milem biakna hi tisa hna niin, boralna thlen thei thil a ni

Galatia 5:19-21-ah Paulan tisa thiltihte a rawn tar lang a; chutah chuan milem biakna hi a tel a. Hetiang thil titute chuan Pathian ram an luah dawn lo tih a sawi bawk. Chuvangin, he Bible thu aṭang hian, milem be rengte chuan Pathian ram an chang thei dawn lo va; a awmze dangah chuan, vanram an kai thei dawn lo tihna a ni. “Chutiang thil tih hmangte chuan Pathian ram an chang lo vang,” tih thua “tih hmangte” sawina hi Grik thumal ‘prassonetes’ a ni a, kan chhinchhiah ngei atana ṭha, thumal pawimawh tak a ni. Heng thil ṭha lo “ti mek” emaw, “hmang mek” (practice) emaw sawina a ni. Mi tu pawhin, inchhir miah lova hetiang sualte hi an tih chhunzawm a, sual kawng an zawh reng chuan, vanram an kai thei dawn lo a ni.

4. Milem biakna hian mihringte thlarau lam hriatna a tichawmawlh ṭhin

Milem biak hian nghawng pawi tak a neih rualin, mi tam takin pawi an tih loh chhan chu sual leh thlarau hriatna lamah mi a tihchawmawlh (desensitized) ṭhin vang a ni.

Sam ziaktu chuan Sam 115: 4-8 ah hian Pathian tak betute leh milem betute inkar thliar hrangin, thil pawimawh tak mai a sawi a: “Milem siamtute chu an milem siam ang chuan an lo awm ang,” tiin. Mihringte hi kan thil biak (worship) ang hian kan lo chhuak ṭhin a ni.

Miin sum leh pai hi a pathian (idol)-ah a siam chuan, rei lo teah chu thil chauh chu a hmuh leh a hlut ber a lo ni tawh ang. Miin incheina a pathian chuan, Pathian thu aiin incheina a ngai pawimawh ang. Miin mipat-hmeichhiatna, nawm chenna leh damdawi hman sualna a pathian chuan, chu thil addiction/bawih nihna hlauhawm chu a pawisa lo ang a, chutah chuan a tang tawh ang.

Mahse, ringtute tana thu lawmawm tak, 2 Korinth 3:18 a kan hmuh chu, “Chutichuan, keini, hmai khuh lohva awm zawng zawng hian Lalpa ropuina chu kan lantîr a, ropuina aṭanga ropui deuh deuh atân ama anpuia awm tûrin tihdanglam kan ni - chu chu Lalpa tih a ni a, ani chu Thlarau a ni,” tih hi a ni. Pathian hmangaihna hi kan hriatchian chuan, Pathian kan hmangaihna a lo zual ang. Pathian thianghlimna kan zawm a nih chuan, keini pawh kan lo thianghlim ve telh telh thung dawn a ni.

5. Milem biakna hi kan pumpelh tlat tur a ni

1 Korinth 10:13-14-ah chuan, hremna leh thlemna chungchang kan hmu a. A dawt chiahah chuan, “Chuvangin ka duh takte u, milem biak hi tlansan rawh u,” a ti leh a. Heta, “Chuvangin,” tih thumal hian a hmaa kan chhiar tak thil hi ‘ti rawh u’ a tih nena thu inzawm a ni. Thlemna kan hmachhawn lai pawhin, Pathianin kan tawrh zawh loh khawp thlemna min tawrhtir ngai lo va, chhuahna kawng min siamsak zel ṭhin a ni. Kristiante hian milem biaknaa tluk luh kan awlsam tih Paulan a hriat avangin, a hlauhawmna laka kan him nan tlansan turin thu min pe a ni.

Johana lehkhathawn pakhatna bung hnuhnung ber, chang hnuhnung berah pawh, “Naute u, milem lakah inthiarfilhlim rawh u,” tiin min hrilh bawk. Chuvangin, he Bible chang pahnih aṭang hian milem biak hi thlemna ‘common’ tak a ni tih leh fimkhur takin tlansan a ngai tih kan hre thei a ni.

Kan ni tin nunah hian, Pathian aia thil dang biak chak leh dah pawimawh hmasak kan neih ṭhin vangin Pathian lakah kan hla a, sualah kan lo tlu leh mai ṭhin. Chuvangin, Kristian tinte hian kan nunah hian Pathian aia kan biak leh kan dah pawimawh zawk thil a awm em tih kan inen fiah fo a pawimawh a ni.

Pathian thik thu chhiat chhan: Hmangaihna vang

Eng vangin nge kan Pathian thik thu hi a chhiat tlat le? Exodus 20-naah khan Pathianin milem siam leh an hmaa kun a khap chhan chu, “Pathian thikthuchhia,” a nih vang a ni tih kan hmu a. Khawvelah hi chuan thikthuchhiatna hi thil sual angin kan ngai ṭhin a; mahse, Pathian thikthuchhiatna erawh chu hmangaihna aṭanga chhuak a ni.

Pathian tan chuan milem biakna hi mahni inrin tawk loh avanga thikthuchhiatna satliah a ni lo; A mite humhim a duhna leh thil ṭha lo laka venhim a duhna aṭanga lo chhuak, hmangaihna thikthuchhiatna a ni zawk a ni.

Kan faten kan thu an awih lohva, sual kawng an zawh hian nu leh pate thinlung a rum a. Vanramah kan chhawm theih chhun an nih laia hremhmuna an liam chuan, chu aia na chu a awm thei ang em le? Khawvel hian kan fanute hi, nawhchizuar tur leh nawmsip bawlna turin a thlem a; kan fapate a bawl â mek. An mita an hmuh, an ngaihsan tam tak, Hollywood, TikTok, Music, Pop culture te hian kan fate thlarau nun min ngaihtuahpui lo va, an hlutna leh an nihna min ruksak mek a ni. Chuvangin, nu leh pate hian –

- Heng thawm bengchheng aia ring zawkin kan aw kan chhuah ang

- Anmahni kan humhim ang

- An entawn tlakin hma kan hruai ang

Keinin kan hruai loh chuan, Setana hian hremhmun lamah min hruaisak dawn tho. Chuvangin, i nunah Pathian aiin thil dang i dah hmasa a nih chuan, chu thil chuan nangmah mai ni lovin Pathian a tina bawk a ni tih hria la. I idol chu Isua ni se; nang leh i fate, Isua annaah lo ṭhang lian zel turin Lalpan malsawm che u rawh se.

- Ammie Lalnunpuii