Guest writer
NexGen
HRUAITU ṬHA TLUANTLING NI TURIN
Hruaitu ṭha hi tun huna khawvelin a mamawh berte zinga mi a ni ngei ang! John Edmund Haggai-a chuan, “Hruaitu ṭha mamawhna hi a nasa hle mai, a chhan chu kan khawvel hian hruaitu ṭha a tlachham tak meuh a ni. Hruaitu ṭha tlakchhamna hian corporation-a President dinhmun aṭangin, state hrang hrang hotu lu dinhmun te, Kohhran Pulpit te, khawtlang hruaitu leh chhungkua thlengin a fan vek a ni,” a lo ti hial a ni.
John C. Maxwell-a chuan, “Hruaitu chu kalna tur kawng hria, chu kawngah chuan amah ngei kal a, mi dangte kawng kawhhmuhtu a ni,” a lo ti a. Amah vek hian, “Hruaitu nihna chu mi rilru hneh theihna (influence) hi a ni, chu bak a awm chuang lo…,” a lo ti bawk a ni. Sociologist-te sawi dan chuan, “Mi rual pawl lo ber pawhin a dam chhungin mi 10,000 nunah nghawng (influence) a nei,” an lo ti a. Chuti a nih chuan, mi zawng zawng hi kan bul hnaia mite tan ‘HRUAITU’ kan ni vek a, mi dangte nun kan nghawng dan leh a nasat dan a inchen lo mai chauh a ni.
John Edmund Haggai-a chuan, “Mite mamawh dik tak hlen chhuah a nih theih nan a, tum nei rana mahni theihna leh chakna hmang a, an tana thil ṭha tluantling ti tura chettir hi hruaitu nihna a ni,” a lo ti a. Hei hian hruaitu ṭha nihna a hrilhfiah ṭha hle a. Hruaitu ṭha tluantling ni tur hian thil pawimawh tam tak a awm a, chumi zinga kan hlamchhiah fo, kan mamawh em em pathum rawn tarlan kan tum dawn a ni.
Nun tlang leh takna nun (Integrity and authenticity) – Nun tlang emaw, thinlung sakhatin a ken tel dikna, rinawmna, thianghlimna leh takna nun hi hruaitu ṭha ni tura pawimawh em em a ni. Indopui Pahnihna thlen laia US President, Eisenhower-a chuan, “Hruaitu nihna atana pawimawh ber chu rinhlelh rual lohva nun tlang hi a ni. A tel lo chuan khelmualah emaw, sipai ṭannaah emaw, hnathawhna hmunah hlawhtlinna tak tak a awm thei lo,” a lo ti a.
General Norman Schwarzkopf, Gulf War 1991-a Collision force Commander pawhin, “Hruaitu nihna hi ralrel thiamna leh nunze dik inchawhpawlh, thawk chak em em a ni a. Pakhat zawk tel lova awm a ngaih chuan ralrel thiamna tel lo hian awm rawh,” a lo ti hial a ni. Hruaitu ṭha tluantling ni turin hmathlir neih, huaisenna, ralrel thiamna etc. aia pawimawh chu nun tlang, thinlung sakhat neih hi a ni. Kristian Hruaitu nunah phei chuan a pawimawh hmasa ber hial awm e. Hruaitu ropui leh lar tak takte pawh nun tlang leh takna nun neih loh avangin an tluchhe ṭhin.
Lal Davida khan Pathian hnenah ‘thinlung sakhat’ puttir turin a dil fo tih Sam 86:11; 78;72 -ah te kan hmu a. Mi nun tlang nih hi mi famkim nihna a ni lo va, a der lo, a tak nihna a ni a; pawn lang maia ṭhatna nen a inletling thawk a ni. Lal Isua khan Pharisaite leh Lehkhaziaktute kha ‘nun lem’ an neih avangin na takin a sawisel ṭhin. Hruaitu ṭha chuan ‘nun lem’ a nei lo va, a nihna angin a lang ngam ṭhin. Chutiang hruaitu chu miten an ring ngam a, a hnung zui an chak ṭhin.
Inngaihtlawmna (Servant leadership) – Hruaitu nihna hi rawngbawlna, chhiahhlawh nun a ni a. A nuamah emaw, hrehawmah emaw, hlauhawmah pawh mi dangte hma hruaitu nihna a ni. Hruaitu ṭha chuan a hruaia te ṭhatna tur a ngaihtuah a, hruaitu dang a chher chhuak ṭhin.
Ṭhenkhat, mi chunga leng emaw inti, inngaihtlawmna hi hruaitu ṭha zia a ni tih hre lo an awm fo. “Tlukna hmaah chapona a kal ṭhin”, tih leh, “Pathianin mi chapote a hua a, inngaitlawmte chu a chawisang ṭhin,” tih kan hriat reng a pawimawh hle. Hruaitu tam tak an lo tlukchhiat nachhan chu chapona hi a ni. Keini chuan kan nihna leh chanvo kan humhalh a, hmuhsit leh enhniam te kan hlauh laiin, Lal Isua chu amah leh amah intitlawmin, a thilsiam ‘mihringah’ a lo chang a (Philipi 2). A zirtirte ke silin, chhiahhlawh hruaitu nihna kan entawn tur min hnutchhiahsak a ni.
Leadership zirtirtu ropui John Maxwell-a chuan, “Ka nunah hian thil pakhat chauh ti thei ila, ka tih tur chu Isua ka rinna mi dang hnena hrilh hi a ni,” a ti. Pathian ringtu, hruaitute ngaihpawimawh ber tur chu, thil ṭha tluantling, mi dangte Lal Isua hnena hruai hi a ni reng a ni.
Harsatna hmachhawn thiam – Hrehawmna, hlawhchhamna leh tawrhna hi tu pawhin kan chungah thleng lo se kan ti ṭheuh mai; mahse, heng thilte tawng lo hruaitu ropui a awm theih loh. Eng ang mi nge kan nih fiahna ṭha ber chu harsatna leh hlawhchhamna dinhmuna kan din hian a ni. Hruaitu tin hian dodaltu an nei a, mawhphurhna a san poh leh harsatna a tam a, sawiseltu pawh an pung ṭhin. Hetiang karah hian rinna nen nghet taka din a pawimawh hle.
Hruaitu dinhmuna dingten an tawh ngei ngei chu hlawhtlinna leh hlawhchhamna hi a ni a, nun kaihruaituah hman dun thiam a pawimawh. John Maxwell-a chuan mi hlawhtling hrang hrangte hnenah an nuna zirlai pawimawh ber an zir chhuah dan a zawt ṭhin a, hlawhchhamna nen a inzawm zel tih a sawi a ni. Hruaitu ṭha chuan hlawhchham a hlau lo va, a hlutna tihniamtuah a ngai lo. Hlawhchhamna hian tlawmna nun zirtirin, a hma aia tumruhna a pe ṭhin. Chutih rualin, a hlawhtlin changin hlawhchham tawh ṭhin a ni tih a inhrilh a, chu chuan chapona sual lakah a venghim a. Hlawhchhamna leh harsatna te hi mihring nuna zirlaibu leh zirtirtu pawimawh an ni tih a hria a, a hruaiate a hlan chhawng ṭhin.
Hruaitu ṭha ni tura entawn tur
Lal Isuan, “…kei zawng nun an neih nan, tam tak an neih nan lo kal ka ni. Kei beram vengtu ṭha ka ni, beram vengtu ṭhain beramte tan a nun a pe ṭhin,” a lo ti a. Hruaitu ṭha tluantling kan nih theih nan Lal Isua, khawvela hruaitu ṭha berin entawn tur min lo hnutchhiah reng a. Hruaitu ṭha ni tura pawimawh nun tlang leh inngaihtlawmna nen, harsatna kan hmachhawn theih ang zawng zawng hi a lo kal tlang vek tawh a ni.
Miten Lal Isua kha, mi dik tak, tihtak zeta Pathian kawng thu zirtir ṭhin a, pawisak chuan tumah nei lo (Matt. 22:16) a ni tih an hria. Lal Isua khan ‘a lema nun’ a haw em em a, Pharisaite leh lehkhaziaktute pawh kha ‘thlan hnawih var ang’ tiin, na taka a hauh thu kan hmu. Tin, Lal Isua khan, Matt.11:28-a Amah a insawinaah, “… thuhnuairawlh leh rilrua inngaitlawm ka nih hi ...,” a lo ti a. Lal Isua inngaihtlawmna rilru, Philipi bung hniha kan hmuh hi hruaitute tana entawn tur ropui tak a ni.
Lal Isua khan harsatna leh tawrhna tawp, dawta hekna, krawsa thihna hial a tuar a. Krawsa khenbeh a nih lai khan mi dangte tan malsawmna leh ngaihdamna thu a la sawi thei a ni. Amah zui duhte chu, mahni hrehawm pawisa lova ni tin mahni kraws puia zui turin min ti a ni (Luka 9:23).
Hruaitute entawn tur Lal Isua nuna hruaitu nihna thuruk pathum
Pakhatna – Mi dangte harsatna sukiang turin an mamawh a nei tih a inhria. Mi tin hian ṭangkaina kan nei vek a, tute emaw mamawh phuhruktu kan ni thei vek a ni.
Pahnihna – Lal Isua kha a zawrh tur (product), a thu kenah a chiang. Khawvel chhandam tura lo kal a ni a, dik takin a puang chhuak a ni. Hruaitu chu a thu kenah a chian a ngai a, chu chu dik taka a zawrh pawh a ṭul a ni.
Pathumna – Lal Isuan khan hahchawlh hun a insiam ṭhin. Pathianin ni ruk chhungin khawvel a siam a, a ni sarih niah a chawl a. Lal Isua pawh khan rawngbawlna a kalpui laiin fianrialah hun a hman fo thu kan hmu. Mihring hi hna thawk reng tura siam kan ni lo va, hrisel leh hlim tak a, hlawk zawka kan thawh theih nan te, Pathian pawl a, thlarau chaw kan lak nan te chawlh hah dam kan mamawh a ni.
Hruaitu nihna ka hriatthiam ve dan
Hruaitu nihna hi chanvo ṭha, vohbik dinhmun a nih rualin mawhphurhna keng tel a ni a. Hruaitu ṭha chuan a mawhphurhna hlen chhuah ngei a tum ṭhin. Hruaitu chuan a tih tur a hrechiang a, hrehawm leh harsaah pawh, hma a hruai ṭhin. Lal Isua en chungin, mi dang a hruai hmain amah a inthunun a, a inhruai hmasa ṭhin. A hruaiate tih tur a hrilh a, a zirtir a, thawk tam berah a ṭang a, an thiam hnuah, a dawtah a kaipui zel a. Takna nun nen mi dangte entawn tlakin a mawhphurhna a hlen a; chauh chang awm mahse, mi dangte thil ṭha zawk kawhhmuhtu a ni thei chu a lawmna a ni.
Lal Isuan a tana a insen so nasatzia hriain, mahni inseng so lovin mi dang tan malsawmna thlentu hruaitu a nih theih loh tih a hria a. Tin, Pathian ropui, ṭha chungnung ber neitu a nih avangin, a thil tih apiang, ṭha thei ang bera tih a tum ṭhin a ni.
Mi zawng zawng hi kan awmna hmun ṭheuhvah hruaitu kan ni a, mi dang nunah nghawng kan nei vek a. A chhe lam ni lova a ṭha lama nghawng kan neih theih nan Lal Isua nun kan entawn a pawimawh hle. Nun tlang, takna nun, inngaihtlawmna leh tawrhchhelna nei a, ṭawngṭaina nen kan ṭan tlat chuan, hruaitu ṭha tluantling, chhungkua leh ram tan malsawmna kan ni thei dawn a ni.
Lalpan Mizoram malsawm rawh se!
- Dr Lalmalsawmi Hmar