Guest writer
NexGen
APOSTLE PAULA NUN LEH A THLIR DÂN
Bible zir mite tan chuan Apostle Paula hi Kristiante pa zinga ropui ber a ni hial awm e. A nun erawh a tluang tlam lo hle thung a; a hun hmasa lama Kristiante that a, tiduhdahtu chu zirtîr nghet tak lo ni ta a. Dân thiamna lama mi fing tak chu Pathian zahngaihna kawnga kaihruaitu ropui a ni bawk a. Mi maktaduai têlin an ngaihsân ni mah se, hriatthiam harsa pawl tak a ni bawk. Paula hi fak a awlsam a; mahse, amah hrethiam lotu Kristiante zingah pawh an awm ve nawk tho a ni.
Kristiante tiduhdahtu a lo nih dan
Paula tih a nih hmain Saula a ni a, Juda mi thiam tak a ni. Khawpui pakhat, Tarsus khuaah a piang a, Juda mi ram danga awm (diaspora) niin, Roman khua leh tui nihna nei a ni bawk. Hei hian hun lo la kal tura a hna thawhna tur kawng a sial thui hle a ni. Jerusalem khuaa mi fing zînga mi, Rabbi Gamaliel kaihhruaina hnuaia zir chhuak a ni a. Dânin a phut ang hlen thu-ah chuan sawiselbo niin, Pharisai-te zînga mi pawimawh a ni. Mahse, he a nihna tak hi Kristiante tana hlauhawm a nihna chhan a ni lawi si. Kristiante chu Juda-te Pathian dodâl ang leh, Pathian laka rinawm lo anga ngaitu ruh tak a ni bawk. Paula chuan Stephena lunga an den hlum lai pawh a hmu a, a thih chu a rem tih zâwng a ni. Chu mai bâkah, Kristiante chu an in aṭanga rawng taka hnuk chhuakin, tan ina khungtu a ni leh zel a.
Damaska kawnga thil thleng
Chumi hnu chuan, Damaska kawngah a nun chu tihdanglam a lo ni ta a. Kristian kum AD 33–36 velah êngin chhun thluin, tho leh Isua a hmu ta a. Heta thil thleng, ‘Damascus Christophany’ an tih hian a ngaihtuahna a thlak thleng mai lo va, a nun pumpui a tidanglam a ni. A mit a del a, tihvara a awm hnuin, a lo zaidâm a, Saula chu Paula a lo ni ta a. Mi thattu chu Isua zuitu lo ni tawh zawkin, Kristian a nih hmaa a thiamnate chu Isua tan a hmang ta a ni.
Missionary leh kaihruaitu ṭhahnemngai
Paula nunah hian kum tam tak vahvaihna leh mi dangte kaihruaitu nihna ropui tak kan hmu a. Rome lal ram chhunga hmun thumah missionary hna thawkin a kal kual a. Lei leh tuifinriat kânin, mel singkhat lai kein a kal a, harsatna tam tak a tâwk bawk. Tawrhna hrang hrang, vuak te, lunga den te leh tan ina khung te a tuar a. Chuti chung chuan, a thil tumah erawh a chiang hle. Asia Minor leh Greek khawpui pawimawhahte Isua zuitu siamin, kohhran a din a. Mi fing tak, ruahmanna siam thiam tak, mi thlem thiam tak leh kohhran din tûra mi buatsaih thiam tak a ni. Timothea leh Tita te tana zirtîrtu thiam tak a ni a. Isua zirtir sawm leh pahnihte zinga mi, Petera ngei pawh, kawng ṭha kawhhmuh a, dal ngamtu a ni.
Zahngaihna Theology
Paula thuken pawimawh ber chu, a lehkhathawn (epistles) aṭanga kan hmuh, rinna avanga felna (Righteousness by Faith) tih hi a ni. Paula chuan Pathian hmaa felna chu dân zawh kim avanga neih ni lovin, Isua Krista rinna avânga a thlawna dawn a ni tih a sawi a. Rom khuaa mite hnena Paula lehkhathawn chuan he thu pawimawh hi a hrilhfiah chiang hle. Hetiang zahngaihna thu hian, Juda mi nih hmasak phawt ngai lovin, Jentailte tan kohhrana tel theihna kawngka a hawng a, chu chu hmasawnna nasa tak a ni.
A Thu Hnutchhiahte – Inhnialna Titamtu
Paula zirtirna chungchangah hian inhnialna tam tak a awm thei a. “Bawihte u, Krista thu zâwm angin ṭih dêk leh khûra thinlung sakhat vuain, tisaa in hotute thu zâwm rawh u,” tih thu leh hmeichhiate chungchânga a thusawi chuan tûnlai mi tam tak zingah inhnialna a awmtir a. Mahse, zir mi tam tak chuan heng thu hi chu a hun lai mila (cultural context) thlir thiam a pawimawh an ti a. A nihna takah chuan, Paula ngeiin, Krista-ah, “Juda mi a awm theih loh va, Grik mi pawh a awm theih hek loh; bâwih a awm theih loh va, bâwih lo pawh a awm theih hek loh; chutah chuan mipa leh hmeichhia pawh a awm theih loh; Krista Isuaah chuan in zain pumkhat in ni si a,” tiin a ziak a ni.
Paula hi mi pakhat ve mai a ni ngawt lo a, a hun leh kan hun atâna danglamna thlentu, Isua zuitu ropui tak a ni. A nun, tiduhdahtu aṭanga chhandamna changtu a nihna hian, Pathian Thlarau Thianghlimin mi tin chhandamna a pek theih dan a tarlang. Kristian tam tak chuan Paula hi an ngaisang a; mahse, an hrethiam lo. An fak a; mahse, ngainat harsa an ti bawk. Mahse, hei hi a ropuina tak chu a ni – a chakna leh a chhelna, a thiamna leh a inngaihtlâwmna, a huaina leh a hmangaihna te hi. Heng thil inphuarkhawmte hian mihring a nihna a tilang a, Kristiante ban phak pa a nihna a tarlang a ni.
Hetiang mihring hi Pathianin engtin nge a hman duh? Paula nuna lang chiang em em chu a taksa chakna leh thiamna te ni lovin, Pathian kaihhruaina avangin mi pakhatin thil ropui tak a tithei tih hi a ni. Hei hi thlarau lama thuneihna dik tak chu a ni – kan chak lohnaah Pathian chakna a famkim thei a ni, tih hi.
Tun laia Kristian tam zawk chuan Paula an zir a, an ngaihtuah a; mahse, a thuken pawimawh ber chu, “Chanchin Ṭha chu Isua Krista a ni a, Amah ringtu apiangte chu chhandamin an awm ang,” tih hi a ni. Paula hian a thusawi ngaithlatu leh a lehkhathawn chhiartu zawng zawngte hnênah hetiang hian a sawi, “Rinna avânga khawngaihnaa chhandam in ni; chu chu in thawh chhuah a ni lo, Pathian thilpêk a ni,” (Ephesi 2:8). Paula ngei pawh hi thilthlâwnpêk ropui, mihring thiamna emaw, chakna emawa neih theih loh dawngtu a ni.
Paula thuziak hi vawiin thlengin kan la ngaihtuah a, kan la zir ho a, a chuai tawh ngai dawn lo a ni. Hetiang hi a nih chhan chu amah Paula a ropui vang ni lovin, amah tirtu Isua Krista chu a ropui em vang zawk a ni. Paula chanchin hi mi fel chanchin a ni lo va, Pathian zahngaihna avanga chhandamna dawngtute zawng zawng chanchin a ni. Paula thuziak zinga hriat hlawh em em ṭhenkhatte chu -
Philippi 4:13 – “Mi tichaktuah chuan engkim ka ti thei a ni.”
Philippi 4:11 – “Ka tlâkchham thu sawi zawng ka ni lo ve; kei zawng eng ang pawhin awm mah ila, lungawi zêl ka chîng tawh si a.”
Galatia 2:20 – “Krista hnênah khenbehin ka awm ta; nimahsela, ka nung a ni; keimah erawh chu ka ni tawh lo, Krista chu keimahah a nung zâwk a ni…”
Philippi 4:6 – “Engah mah mangang suh u; engkimah ṭawngṭai leh dîlin, lâwmthu hril tel zêlin, in duhnate chu Pathian hnênah hriattîrin awm zâwk rawh se.”
Rom 8:28 – “Tin, Pathian hmangaihtu, ama ruat anga a kohvate tân chuan, an ṭhatna tûrin engkimin a thawhsak hlawm ṭhîn tih kan hria.”
- R. Lalbiakzuala