MI BÎK NIHNA PATHIANIN MIN SIAM DÂN BIBLE THLÎRNA AṬANGIN

Thuhmahruai

Mihring tu pawh hian danglam bîkna kan nei ṭheuh a. Science lama hmasawnna chuan hriat theih chinah mi pahnih, phîr inang tih lohte chu, DNA inang chiah nei an awm lo tih a finfiah a (Phîr inangte pawh hi an ṭhanlen hnuah, an taksa pianhmang a la danglam hret thei a ni). Chu bakah, mihring kutzia inang chiah nei kan awm lo tih leh kan ruhte hi ruahman lâwka siam tih finfiah a ni bawk. Hêngte hi hmuh chhuah a nih hma daihin, Bible chuan, mi tin hi Pathianin duh taka a siam, a hriat chian leh ngaihhlut em em kan ni tih min hrilh daih tawh a. Bible thlîrna aṭang chuan, DNA, kutzia, leh ruha danglam bîkna hi Pathian remruat lâwk, Siamtu kutchhuak ropuizia leh mi tin mai hi nêp bîk lova siam kan nihzia tifiahtu a ni.

Pathian Chu Mi Tin Nihna Siamtu A Ni

Bible-in fiah taka a tarlan chu, mihringte hi lo awm palh ngawt kan ni lo va; Pathianin, ama anpui a, a duh dan ang taka a siam leh duan kan ni. Genesis 1:27-ah, “Tichuan Pathianin ama anpuiin mihring a siam a, Pathian anpui ngeiin a ni a siam ni; mipaah leh hmeichhiaah a siam a ni,” tih kan hmu a ni.

Pathianin mihringte hi inang vekin min siam lo va. Danglam bîkna nei, thiamna, mizia, leh chhan nei ṭheuhvin min siam zâwk a; xerox copy kan awm lo. Sam 139:13 hian mihring hi Pathian siam a nihzia mawi takin a sawi a, “A ni, ka taksa pêng tin hi i siam a ni; ka nu pum chhûngah min remkhâwm a,” tiin. Kan taksa pêng tin hi Pathian kutchhuak, uluk taka, ruahman lawkna nena siam kan nihna a tarlang a ni. Mi thiamten mihring an zir hian, hêng thil mak tak takte hian Pathian siam kan nihna a tifiah sauh ṭhîn a ni.

DNA : Mi Bîk Nihna Blueprint

DNA (Deoxyribonucleic Acid) hi timûr chhunga nucleus, mihring taksa pêng tina awm, kan pianhmang leh kan nihna siamtu a ni a. Hei hian taksa pêng hrang hrang ṭhanlen zel dan leh a hna thawh dân tur kaihhruaina a keng tel a. Zir mite chuan mihring genome chhungah hian base pair tluklehdingawn thum vel a awm an ring a. Hêng genetic code inrem dân hian mihring pawn lam pianhmang – mit rawng, sam zia, sân zawng leh a dang tam tak a hril ṭhîn a ni. Vawiin thlenga hriat theih chinah, mihring zinga DNA inang chiah neih theihna chance hi a tlêm hle a ni. He danglam bîkna avang hian, DNA hi damdawi lam zirna, thlahtu chhuina, leh hnuchhuina (forensics) atan hman ṭhîn a ni.

Bible thlîrna aṭang chuan DNA hi Pathian ruahmanna ropui tak a ni a. Genetic code ropui leh thûk tak hian Siamtu finna leh kutchhuak ropuizia a tarlang a ni. Jeremia 1:5-ah, “Pum chhûnga ka siam hmâ chein ka hria che a, Chhûl ata i chhuah hma pawhin ka serh hrang che a,” a ti a. He châng hian Pathianin mihring a hriatna chu pian hma aṭanga inṭan a nihzia a tarlang. Hmasawnnain DNA a hmuh chhuah hma daih tawh khan, Pathianin mi tin mai hi thûk tak leh mimal takin a hria tih Bible hian a lo puang tawh a. Mimal tinte hi Pathianin a bîk taka a siam kan ni tih leh, a hriat reng kan ni tih min hriatpuitu chu DNA hi a ni.

Kutzia: Mimal Nihna Chhinchhiahna

Kutzia (fingerprint) hi mihringa danglam bîkna tarlangtu thil ropui leh mak tak a ni bawk. Kutzia hi pian hma aṭangin nu pum chhûngah a insiam ṭan a, tun thlenga hriat theih chinah mi tinah a danglam a, mi zawng zawng huap niin mihring dam chhungin a danglam ngai lo a ni.

Kutzia inrin dân hi a tlangpuiin chi thum a awm a. Chungte chu –

• Whorl

• Loop

• Arch

Hêng a inrin dân hlawm hi mi tam takah a inan rualin, a rin inrem dân leh a fiahna lai tak erawh mi tinah a danglam ṭheuh va. Hei vang hian kutzia chu mimal nihna (identity) finfiahna ber pakhat atan hman a ni a, Aadhar card-ah te, phone lock nan te pawh kan hmang ta a ni. Mihring tluklehdingawn 64 zingah inang pakhat hmuh theihna chance a awm tih a ni chauh va. Hei hian Pathian thilsiam zinga mimal nihna leh danglamna thûk tak a tarlang chiang hle. Lemziaktu thiam takin a lemziah hnuaia a hming a ziak ṭhîn ang hian, kutzia hi mi tin taksaa Pathianin a hming a ziahna a ni, an ti ṭhîn.

Ruh Inrem Dân: Chhul Chhûnga Mipa leh Hmeichhia Siam Hrangtu Pathian Kutchhuak

Mihringa mimal danglamna bîkna hi DNA leh kutziaah chauh ni lovin, kan ruh (skeletal structure) inrem leh insiam dânah thleng hian a lang chhuak a ni. Pathian hian, nu pum chhûng aṭang rêngin, kan taksain hna a thawh dan tur milin, hmeichhia leh mipate hi min lo duang hrang diam tawh a ni. Hmeichhia leh mipa ruh insiam dan a danglam a; mi thiamte chuan mihring ruh aṭang hian hmeichhia nge mipa a nih an finfiah thei a. Hei hi forensic science-ah pawh hnuchhuina ṭangkai tak a ni.

Bible thlîrna aṭang chuan, chhul chhûnga ruh inrem dân danglam bîk hi lo awm palh a ni lo. Sam ziaktu chuan, “A rûka siama ka awm a, Lei hmun hnuaihnung bera mawi taka siama ka awm lai khân, Ka ruhrêl chu i lakah thupin a awm lo,” a lo ti a (Sam 139:15). He chânga ‘ruhrêl’ (framework/bones) tih hian nu pum chhûnga fîmkhur taka taksa inrem dân a kawk a. Hmeichhiate hi, thil ropui tak – fa hring thei turin, chhûl chhunga an awm laiin, Pathianin khel ruh mawi tak a lo dinsak a; mipate pawh mipa an nih anga an thawh theihna turin, thiam takin a lo phiar zâwk a ni.

Mihring Hlutna leh Danglam Bîk Nihna

DNA, kutzia leh ruhrêl danglamna hian mihring hlutna thûk takin a tilang a. Miten tling leh ṭha tawk lo angin min ngai mahse, keimah ang hi tu mah Pathianin a siam lo va. Mi dangten min tehnaah ka hlutna a innghat lo va, Pathianin duh taka a siam, a hran hlaka a design ka ni tih inhriatna hian Pathian hmangaih theihna, a laka lungawina leh a thiltihtheihnaa innghah theihna min siam a ni.

Thlâkthleng theih kan ni lo: Mi tin hian nihna – taksa siam dan, thiamna leh theihna bîk kan neih ṭheuh avangin, mihring hi thlâkthleng theih rual kan ni lo. Tu man mi dang nun, thil tawn, thiamna, tui zâwng, theihna, hmelhmang leh Pathian kohna hi an ṭawmpui thei lo.

Mi tin hian dam chhan kan nei ṭheuh: DNA leh kutzia inang lo hian mi tin hi Pathianin chhan bîk neiin min siam tih a tarlang a. Tuna kan thlen chin, kan chawr chhuahna leh kan dinhmun hi kan duhthusam ni lo mahse, Pathian ruahmanna chhûng veka awm kan ni a, tu mah tihpalh thila lo piang kan awm lo.

Pathianin kan hming a hria: Isaia 43:1-ah chuan: “Hlau suh u, ka tlan tawh che u hi; in hmingah ka ko che u a, ka ta in ni asin,” tih kan hmu. Pathian leh mihring inzawmna hi mimal inkara inlaichinna a ni. Kan mi hriat leh ngaih pawimawhte an hminga kan ko thei ang hian, kan hming nen lam min hria a ni.

Pathianin thil tê ber thlengin min hriatpui: Matthaia 10:30-ah chuan: “In samzaite lam pawh hi chhiar vek a ni asin,” tiin, keimahnia thil tê ber thlenga Pathianin min hriatpui thu Lal Isuan a sawi a. Kan samzai thlenga chhiar vektu hian kan duh zâwng, kan lungngaihna leh natna te a hre chiang em em dâwn tih a hriat mai a ni.

Pathianin mi tin chiang takin min hria: Thudik, thlamuanthlak ber pakhat chu, Pathianin mi tin mai hi chiang taka min hriat ṭheuhna hi a ni. Ani chuan a hria:

• Kan chakna leh chak lohna te,

• Kan ngaihtuahna, lâwmna leh kan rûm te,

• Kan hun kal tawhte, tûna kan nihna, leh kan hma lam hun te,

• Kan DNA leh kan taksa inrem dân te,

• Kan kutzia leh kan mize danglam bîk te.

Sam 139:1–2 chuan, “Aw LALPA, nangin ngun takin mi en chhuak a, mi hre ta. Nangin ka ṭhut leh ka din hi i hre ṭhin a, Ka ngaihtuahna hi hla tak aṭang pawhin i hre thiam ṭhin,” a lo ti a. Pathian hian mi tin mai hi mimal takin min hria a ni. He hriatna hi keimahni duan emaw, Artificial Intelligence (AI) hmanga hriatna a ni lo va, Pathian fa kan nihna vang zawk a ni.

Tlangkawmna:

DNA, ruh inrem dân leh kutzia danglam vek mai hi, mi bîk kan ni tih finfiahna ropui tak a ni. Mi tin hi danglam taka, hlutna leh chhan neia siam kan nihna fiah takin an tarlang a. Hlauhawm leh mak taka, ruahmanna fel tak nêna siam, a kutchhuak (masterpiece) kan ni tih hriatna hian, Pathian ropuina leh finna thûkzia a tarlang a ni. Chutiang taka mi bîk ni tura ropui taka min siamtu chuan, kan natna, lungngaihna leh hrehawmnaah min hawisan ngai lo va, Pain a fate hi min enkawl a thlahthlam dawn lo tih i hre reng ang u. Amah nêna leng dun tur leh a hnêna innghat turin min duh zawk a ni. “Lalpa, nangmahni tlantu, chhûl aṭanga nangmahni dintu chuan heti hian a ti: ‘Kei hi Lalpa, thil zawng zawng siamtu, mahni chauhva vân kai pharhtu … ka ni; tunge ka hnenah awm?’” (Isaia 44:24).

- Ammie Lalnunpuii