Guest writer
NexGen
HMEICHHIA
Kristiannain Mizote min luhchilh hma khan, hmeichhiate hi ngaihhlut nachang an lo hre vak lo em ni aw a tih theih a. Pathian thilsiam, mawi leh ṭha tak mai hmingah hian, a dang phuah tur tam tak a awm laiin, eng vangin nge ‘hmeichhia’ tih hi an lo puttir ni ang le? Hei vang hi a ni ngei ang, ‘hmeichhia’ tih aiah ‘Mi-nu’ tih hman zawk rawtnate pawh a awm ṭhin ni. Thil zir tur tam tak zingah, Pathian thilsiam mihringte hi zir chian kan phu hlea hriatna nen, tun ṭumah hian, hmeichhe nihna leh pawimawhna, ka hriatthiam danin sawi kan tum dawn a ni.
Tu nge hmeichhia chu?
Kan hriat lar em em, Charlie Kirk-a khan hmeichhe nihna chungchangah zawhna a siam ṭhin a. Ram changkang a awm, thil hre zawk awm tak takte pawhin, Pathian aṭanga finna an neih loh chuan, chhan dik har an ti ṭhin hle. Awn lam nei a, hmeichhe nihna chu pianpui nihna ni lovin mahni inhriat dan a ni, tituten an hnialna chu dikah ngai mahse, Pathian thutak hretu leh mihring nihnaa chiangte tan chuan thu atthlak a tling ṭhin a ni.
Hmeichhe nihna chu pawn lam lan dan, incheina, pianphung leh taksa ruangam te maiin a siam lo va. Pathianin nu pum chhunga a din laiin, a sex chromosome te, a thluak leh hriatna thazam kal vel dan te, a hormone awm dan tur leh a insem rual dan tur zawng zawng a rel fel a. Hmeichhe nihna hlen chhuak thei ngei turin uluk takin a duang a, a pian hnuah a nihnaah a thu a thlak ngai lo. Pum chhunga a din dan chu a lo pian chhuahpui a; khawvel eng a lo hmuhin, a ṭhan len dan tur leh enkawlna kawngah, nu leh pate hnenah mawhphurhna a pe ve chauh zawk a ni.
Mihringte hian ze hrang hrang kan nei a; theih zawng leh tui zawng te, lawm zawng leh ngaihhlut zawng te kan nei ṭhin. Hengte avanga an pianpui nihna chu an nihna tak ni lo tlata inhriatna nei tam tak an awm ṭhin a. Mahse, minu-mipa nihna (gender) hi ni a inhriatna avanga tihdanglam theih a ni lo. Kan pianpui nihna hi kan duh danin thlak emaw inti mah ila, Pathianin a din tirha hmeichhia emaw, mipa emaw, nih dan tura a ruat chu an hlen chhuak zo chuang lo va, an nihna a ni chuang lo a ni.
Tun ṭuma kan thupui hi hmeichhia a nih avangin, mipa lam chu kan sawi rih dawn lo va. Pathian thu aṭanga hmeichhe nihna i lo en dawn teh ang. Hmeichhia chu Pathian kutchhuak (masterpiece) mawi tak; Ama anpuia a siam a ni. Mipa nakruh aṭangin a siam a, a lo chhuahna mipa (pasal) tan chuan ṭanpuitu ni turin a ruat a ni. Ṭanpuitu (Hebrai ṭawngin ‘Ezer’) chu a hniam zawk emaw, ropui lo zawk tihna a ni lo va, a chhan chu mipa ang bawka Pathian anpui nihna leh hlutna nei a ni. Ṭanpuitu (ezer) chu tifamkimtu (to surround/complete), chak lohna laia tichaktu (divine strength), chhan chhuaktu (rescuer) tihna zawk a ni. Kan Pathian hi a mite ṭanpuitu (ezer) a nihzia Bible -ah vawi tam tak kan hmu a. Chu chuan ‘ṭanpuitu’ nihna awmzia a sawifiah hle awm e.
Hmeichhia chu, mipa ang bawkin, chhan neia Pathian siam, tum nei rana a din a ni. A tirin Pathianin a mihring siam, mipa leh hmeichhia te chu mawhphurhna a pe a. Chungte chu rah tam tak chhuah a, inthlahpung zel a, Ama anpui an nih anga Pathian hmel leh a zia lan chhuahpui chunga khawvel luah khat tur kan ni. Chu mai bakah, a thilsiamte chu thuneihna nena enkawltu ni turin thu a pe bawk a ni (Genesis 1:26-27). Chu chu mihring nihphung leh awm dan tura Pathian thupek, kan “Cultural Mandate” tiin an sawi bawk ṭhin.
He mawhphurhna tihlawhtling tur hian mipa leh hmeichhia te chu, an pahnihin mal a sawm a. Mimal tinah theihna, thiamna leh ze danglam bik (unique qualities) a la awm leh a. Chutah chuan, mipa leh hmeichhe tih theih zawng a inang lo va, hmeichhia ṭheuh ṭheuh pawh, tih theih zawng leh thiam zawng a inang lo thei hle a. Mahni nun ṭheuhva Pathian inpuanna leh, a hruai dan a zir zela a dahna hmun hriat a ṭul hle a; mi dang hriatsaktu neih pawh a pawimawh hle.
Hmeichhia chu nau pai a, fa hring tura duan a ni a. A taksa pawh chutiang tura uluk taka din a ni. Nau pai a, hring a, chawm thei turin a taksa leh thisen zungzam, hormone thlenga Pathianin a lo duan dan, science thiamna aṭanga kan hmuh hian, mihring duhthlanna avanga mipa leh hmeichhe nihna inthlak mai theih a nih lohzia a chiang hle a ni.
Mipa leh hmeichhe inneihnaah Pathianin chi thlah Amah ngaihsak mi a zawng a ni tih a thuah kan hmu a. Vanduaina avangin mi tam takin fa hrin kawngah harsatna an tawk a; mahse, chi thlah malsawmna hian rila rah fa nei lote a kal kan chuang lo. Hmu thiamte chuan thlarau lamah fa tam tak an hring a, chi thlah Pathian ngaihsak an lo nih theih nan Pathian ṭihna chi an tuh ṭhin a ni. Fanau enkawl puitling tawh nu tam tak, an tih tur tizo tawh anga inngai, thil danga rilru pekna tur zawng an awm fo ṭhin. Mahse, Pathian ṭih chhuan an lo awm theihna tura mawhphurhna hi dam chhung hna a ni tih kan hriat a pawimawh hle a ni.
Hmeichhia chu, pasal fanau a neih hma hauh pawha Pathianin nihna leh mawhphurhna a pek hi hmuh hmaih a awl hle. Chu chu Ama anpui a nihna anga Pathian zia leh nihna lan chhuahtir hi a ni. Finna leh hriatna nei (intellectual being) a ni a; ngaihtuah thiamna (critical thinking) te, themthiamna (creativity) te, mi dang nena inlaichinna neih theihna (relationship) te bakah, Pathian ropui tak zia, zir zawh sen rual loh chu amahah inphum sain a awm a ni. Chung ropuinate chu khawvel hmasawnna leh zirna kal tlangin hai chhuah mek a ni hi a lawmawm tak zet a. Hengte hi mahni nawmsakna, chak zawng leh duh zawng tih nan ni lo va, Pathianin a din chhan ang a, a pasal ṭanpuitu tur a nihna leh, Pathian ṭihna nena fanau enkawl mawhphurhna a hlen chhuahna kawnga tisawttu a nih zawk theih nan, a hman ṭangkai a, insiam rem theihna a neih pawh a pawimawh hle.
Tunlai khawvel inthlak danglam mekah, hmeichhe tih tur leh mawhphurhna te pawh a lo danglam ve zel a. In lam hna thawk a, chhungpuinu nih ṭulpui (stay at home mom) te zingah mahni inngaihnepna (low self-esteem) a hluar hle tih zir chianna aṭanga hriat a ni a. Eizawnga pawn lama hnathawk a chhuak (working mothers) te zingah pawh, hna leh chhungkaw mawhphurhnain a pawh tawn avanga hlim tawk lo, khawi ve veah mah induh khawp lo an tam hle bawk. Hmeichhiate hi, eizawnna atan hna kan thawk emaw, thawk lo emaw, kan hlutna siamtu chu Pathian fa kan nihna hi a ni a. Pathian thil tum tihhlawhtlinna tura pawimawhna nei kan ni tih kan inpawm hmasak a pawimawh hle. Pathian ṭihtu hmeichhia chu Bible-in a dah chungnung hle a, lunghlu ai pawhin a hlu a ni, a ti. Chu Pathian ṭihna chuan a ṭul anga insiam rem theihna leh finna min pe ngei ang.
Nu leh paten kan fanute zirna kawng kan zawhpui nasat em em laiin, pasal fanau an neihin, dinhmun khirh tak takah an awm fo tih kan hriatpui a pawimawh hle a. Zirna leh thiamna bakah hmeichhia an nih anga an mawhphurhna te kan zirtir fo a ṭul a. Chuvangin, kan fapate hi eizawnna ngelnghet leh sum deh chhuah theihna mai piah lamah, an nupuite thawhpui thiam tur leh thuneihna lekkawh mai lo va, chhungkua hruai thei tura Pathian ṭihna leh a thutaka kan enkawl a pawimawh hle.
Hmeichhe lu chu mipa a ni a, mipa lu chu Krista a ni. Krista lu a nei tlat mipa chuan, a hmangaihna leh a hruaina avangin a nupui chu, amah aṭanga siam, a nakruh aṭanga din a nih ang takin, hmeichhe ṭhaah a siam thei a. Pathian ngaihsakna leh ṭihna chi tuh turin, nu chauh emaw, pa chauh ni lovin, nupa leh chhungkaw ṭanrualna leh thawhhona ṭha a pawimawh hle a ni. Tu mah ṭha sa leh famkim sa kan awm lo va, inngaidam tawn a, hmangaihna nena intichak tawn a, hmasawn tura kan inpuih tawn hian Pathian malsawmna a awm a, thil ṭha a thleng ṭhin a ni.
Rawngbawltu pakhat chuan, “Chhungkuaah mi chak an awm a ngai ṭhin,” a ti a. Hmeichhiate hi chutiang chu an ni duh chawk a. An chakna erawh, thil dang ni lovin, hmangaihna nasa tak nena an ṭawngṭaina kal tlanga Pathian thinlung khawih chetu an nih theihna zawk hi a ni. St. Augustine-a chuan, “Ṭawngṭai tlat ṭhin nu min pe ula, khawvel ka lo chhandam ang,” a ti hial a ni.
Kan thlahtu Evi chuan, Pathian thu pek a zawm loh avangin chhuan lo awm zel turah chhiatna leh anchhia a hnutchhiah a. Keini erawh chuan, Pathian ṭihna nen, kan pasal fanaute thutaka an awm theihna tur a, harsatna karah pawh, ṭawngṭaina nena ṭan kan lak zel chuan, kan hmeichhiatna hi kan thlah lo awm zel turte tan chhiatna thlentu ni lovin, malsawmna thlentu, min siamtu leh dintu Pathian lawmna thlentu a ni ngei ang.
- Dr Mary Lalengkimi