SIAM ṬHAT HNA THAWK TURIN KE I PEN ANG U

“HIV kai theihna chance i lo nei ve reng em?” tiin, a inkaichhawn theihna kawng hrang hrang, invenna tel lova mipat-hmeichhiatna hman te, syringe thianghlim lo inhman ṭawm te, nu HIV hrik paiin a naupaiah te leh thisen thianghlim lo dawn te ka sawipui a. Chutiang chu engmah a awm loh thu a sawi hnu chuan, “A nih leh mipat-hmeichhiatna lam hawia khawih i tawk tawh em?” ka han tih chuan, a mittui a rawn dir ta zung zung a.

Hetianga vanduaina avanga HIV kai an awm mek lai hian, ruihna tur sum duh avanga mahni inzuar te, mipat-hmeichhiatna kawnga inthlahdahna avangtein HIV kai kan la pung zel a. India ramah Mizoram hian HIV vei tamna ber state nihna a hauh mek a ni. He kan dinhmun chhhuanawm loh tak hi tihreh tumin Mizoram State Aids Control Society (MSACS) pawhin nasa taka ṭan lain, hma an la mek a ni. Hei lo pawh sawi hreawm tak tak, a sang ber hauhna kan nei tih kan hre vek awm e. Tin, eng emaw lai aṭanga hausa thut te, thil neih leh thawh chhuah inmil lo te avangin kan hnam hmai a bal a ni. Kan ram dinhmun avang hian kan lungngaiin, kan bei a dawng fo ṭhin em le? A chang chuan siam ṭhat theih ni pawhin kan beisei tawh lo hial ṭhin em?

Nehemia hun lai khan Israelte kha Persia lal awp behna hnuaiah an awm a; hnam leh sakhaw nun a tlachhe hneh hle a. Mi tam tak Babulon salah an tang a, Jerusalem khawpui chu luah tlak loh khawpin a chhia a. Ram chhungah rorelna dik awm lovin, a nei nung apiang an ding chang a. Pathian nung be lotute nun danin a pawlh sawp hneh hle a ni. Nupa inṭhen an tamin, hnam dang nen an inneih pawlh nasa hle bawk. Nehemia’n chung chanchin lungchhiatthlak takte chu a hriat veleh a ṭhu chawt a, ṭapin, chaw ngheiin, van Pathian hmaah a ṭawngṭai a. Lal Artezerzia phalnain, Jerusalem kulh siam ṭhat hna thawk tur chuan a kal ta a. Tichuan, chu hna ṭha thawk tur chuan mipuite chu chawk thovin, an intichak ta a ni.

Jerusalem din thar leh hna hi thil awlsam tak a ni lo va. Harsatna, dodalna, nuihzatburna te tawk ṭhin mahse, ṭawngṭai tlat chungin anmahni an intichak thar leh ṭhin. Keini pawh, Nehemia hun laia Jerusalem kulh siam ṭha tura an thawk ho ang khan, kan hma zawn ṭheuhva siam ṭhat hna thawhnaah hian kan tel ve thei a ni. “Van Pathian chuan min ti hmuingil ang a: Chutichuan, keini a chhiahhlawhte chu kan tho ang a, kan din ang a,” (Nehemia 2:20) tih a nih ang khan.

HIV inkaichhawnna, MSACS report (April 2024-Dec 2025 nu naupai tel lovin) in a tarlan danin, mipat-hmeichhiatna hman sual aṭanga kai 70.61% (m-1344, f-895), hriau thianghlim lo inhman ṭawm aṭangin 26.87% (m-795, f-57). Hetiang hi kan dinhmun mek a nih avangin, Kohhranhote pawhin nasa taka ṭan lain, HIV leh ruihhlo chungchang inzirtirna uar taka kalpuiin, ruihhlo ti mekte enkawl leh a la ti ve lote ven hna an thawk mek a ni.

Ruihhlo nasa taka kan do lai hian, HIV inkaichhawnna tam ber chu invenna tel lova mipat hmeichhiatna hman a ni tih kan hriat tel a ṭul hle a ni. Mahni inzuar ṭhinte leh mahni anpui kawp ṭhinte chauh hi mipat-hmeichhiat hman aṭanga HIV kai turah kan lo ngai fo ṭhin a. Nimahsela, Kohhran tin hi inzawt ila, Dan Thianghlim a innei nge chumi tlin lova innei tam zawk ṭhin le?

“Ka miten thil pahnih an tisual si: kei, nunna tuikhur hi min kalsan a, Tuikhuah an ker a, Tuikhuah khi tui tling thei lo tur chu,” tih Jeremia 2:13-ah kan hmu a. Mipat-hmeichhiatnaah hlimna zawng a, nula tlangval, kawppui nei lai pawh sawi lo va, kan chakna phuhruk tuma kan hmanhlelhna rah chuan, natna, khawvelin a tihdamna a la hmuh chhuah loh, min veitir nasa hle a ni.

Mahni anpui kawp pawisak lohna hluar mek hian HIV nasa takin a thehdarh bawk a. “An hmeichhiate meuh pawh an awm dan pianpui chu dan lo anga awm turin an intidanglam si a. Mipate pawh hmeichhe hman dan pangngai bansana hurin, an init a, mipa leh mipa ṭha lo takin an inti a, an sual man hmuh tur chu anmahniah an hmu a,” (Rom1:26&27) tih ang khan. Mahni anpui (same sex) ṭha kan lo ti emaw, kan lo duh a ni mai thei e; nimahsela, thinlunga Pathian duh loh zawng a ni tih kan hriat avanga kan duhna tihpuitlin loh chu kan mawhphurhna a ni dawn law’m ni? Tirhkoh Paula chuan, “…boruak mai hnek lovin mahni ka inhnek zawk ṭhin a,” (1Korinth 9:26) a ti a sin. Hetiang kawnga buaina lo tawk mekte hian, Paula ang hian, he hnam kulh awng thawm ṭha tur hian ke kan pen ve ngam dawn law’m ni?

Ruihhlo bawiha tang, a ngawlvei mek niaa inhria, bansan theih inring tawh lote hian ti zawng hian i inngaihtuah ang u. “Zu, drugs ngawlvei saa piang hi ka lo ni reng em? Nge, ka tihchhin, ka tih tak fo avangin nunphungah ka lo nei a, a tel lovin awm thei tawh lovah ka inngai? Chawlhni tlai khat chu, Tuikhuahtlang Central YMA office bulah khian, mi pakhat kawngsira tlu sawp nuai hi ka tlan pel a. Ka va let leh a, kaihthawha ṭhut ṭhattir tum pahin khawi veng nge a nih ka zawt a. Vawi li vel zet ka zawh hnuin chiang lo deuh hian min chhang a. A ke dah ṭhatsak ka tum lai chuan a awm bawr pawng chu ka hmu a, “Mipa nge i nih hmeichhia?” tiin ka zawt thut a, rang zet hian, “Hmeichhia,” tiin min chhang a.

A rilru fim loh em em lai pawhin a nihna dik tak chu a hai hauh lo. Kan nihna dik tak hi thlak danglam theih a ni lova; nimahsela, kan chin ṭhan, kan nihna ang maia kan pawm tawhte erawh a thlak danglam theih tih kan hriat thar leh a ṭul hle. Bible chuan, Pathian hmangaihna avangin, Isua Krista thihna leh thawhlehnaah chuan, mi fel, Pathian fa kan ni tih min hrilh reng a. Nimahsela, bumtu Diabola chuan, kan chin ṭha lote min entir fovin, mi sual niin min inhriattir tlat ṭhin. Isua meuh pawh kha, a nihna a hriatsak reng chung pawhin, “Pathian fapa i nih chuan …,” tiin zawhna a zawt ngam a ni. Fa kan nihna hi kan chian a, fa tih loh tur kan chin ṭha lo chu bansan tumin, ṭan kan la sauh sauh tur zawk a ni dawn lawm ni?

He Bible thu hi ngaihtuah chiang leh teh ang u. “Tin, Isuan an hnenah, mi hriselte chuan daktawr an ngai lova, mi bawrhsawmte zawkin an ngai a ni. Mi fel takte lam tura lo kal ka ni lova, mi sualte lama simtir tura lo kal ka ni zawk,” (Luka 5:32) a ti a. Keini tisual ṭhinte min simtir tura lo kal a ni tih hi kan ngaihtuah chian a va pawimawh em! Kan tih ṭhin thil ṭha lote (ngawlveina) hi kan sim theihna turin, min simtir theitu chu pan vein, a chhe lai siam ṭhatu kan ni ve thei dawn a ni.

Adama hnenah Pathianin, “A chhia leh a ṭha hriatna thing rah erawh hi chu i ei tur a ni lo, i ei chuan i ei ni la lain i thi ngei tur a ni,” (Genesis 2:17) a tih khan, thing rah ei pawi turzia a hrilh vek a. Nimahsela, thing rah chu ei mi, mit la tak leh mi tifing tura itawm tak a ni tih a hria a, a ei ta tho a ni.

Kohhranhoten nasa takin, ruihhlo leh mipat-hmeichhiatna hman sualin nghawng a neih pawizia kan inzirtir tawh ṭhin a, hre reng chungin kan tlu sual leh ṭhin. Kan hriat tur dik tak kan inhriattir lo a ni thei ang em? Sual lak ata chhandam tawh kan nih chuan, kan nihna leh suala awm hi a inhmeh tawh lo va. Pathian duh loh zawng, sual hi hua a, kalsan tur kan ni zawk a ni tih hi kan inhrilh nawn fo a pawimawh a ni.

Hlemhletna leh kuttling lova sum lakluh avanga lo hausaten hei hi ngaihtuah nawn leh teh ang u. “Mi, kuttling lova lo hausa chu varung, mahni tui ni lote awp keu ang a ni a, a la dam laiin amah an hran san ang a, a tawpah chuan mi a a lo ni mai ang,” (Jeremia 17:11) tih hi. Chuvangin, chhiahkhawntu Zakaia anga, “… tu lakah pawh, thil eng pawh lo hlep ru ila, a leh liin ka rul leh ang,” tia, a chhe lai siam ṭhatu nih ve kan tum thei a ni.

Mahni hma zawn ṭheuhvah, kan ram neih chhun siam ṭha tur hian ṭan la ṭheuh ila. Nehemia hova Jerusalem kulh chhia an siam ṭha leh ang khan, nang leh kei hian, he hnam, kawng hrang hranga sawi chhiata awm mek, dinhmun duhawm lo taka awm hi, kan tung ding leh thei a ni tih i hria ang u.

- Zothanmawii