Guest writer
NexGen
NexGen ; DANGLAMNA THLENTU HRUAITU ṬHA KAN NI ṬHEUH THEI
Tunge hruaitu chu?
Ram leh hnam a lo inthlak danglam nan hian hruaitu an pawimawh em em a, hruaitu kal tlang emaw, hruaitu hmangin emaw a lo danglam ṭhin a ni.
Hruaitu kan tih hian nihna avanga hruaitu - Chief Minister, Minister leh MLA leh pawl leh department hrang hrang hotute chauh hi hruaitu an ni lova, mitin hi hruaitu, pawimawhna inchen lo, kan ram thlak danglam thei vek kan ni. Chu chu he thuziak aṭang hian sawifiah kan tum dawn a ni.
Bible-a Naamana phar, a dam theihna tur an zawn laia an sal hmeichhe naupangin, “Ka pu hi Samari khuaa zawlnei hmaah va kal sela ka va ti em ve aw! A phar hi a lo tidam mai tur a,” (2 Lalte 5:3) a tih zeuh kha an zawm ta a. Sal hmeichhe thu awihin sipai hotu leh Suria lal te, Israel zawlnei te an indawr a, a tawpah chuan Naamana phar a dam mai bakah Pathian dik a rin tak avangin, Pathian a ropui phah a ni. Chuvangin, ‘sal hmeichhe naupang kha hruaitu a ni e,’ an ti a ni. He chanchin aṭang hian lalte leh thuneitute ni lo tan pawh hruaitu a nih theih zia kan hre thei ang. Sal hmeichhe naupang meuh pawh hruaitu, danglamna thlen tu a nih theih chuan keini pawh hi eng dinhmunah pawh ding ila, hruaitu pawimawh tak kan lo ni thei reng a ni.
Hruaitu chu tunge? tih hi hrilhfiah dan tam tak a awm a. John Maxwell-a chuan, ‘Hruaitu nihna chu midangte thil ṭha tihhmuhtu nih mai hi a ni,’ a ti a. ‘Midangte thil ṭha tluantling kawhhmuhtu’ tite pawh an awm bawk. Mithiam te chuan chanvo sang chelh te chauh hi hruaitu an ni hauh lo tih an zir chhuak a. Mahni leh mahni, chhungkua, ṭhianho, khawtlang leh ram hruai thleng pawhin hruaitu nihna hna kan thawk vek thei a lo ni.
Hruaitu chihnih an awm an ti a - nihna chelh avang chauhva hruaitu leh nihna nei lo chung pawha hruaitute. Nihna chelh avanga hruaitu ṭhenkhat chu thuneihna an chelh lai chauhvin mi ten an thu an zawm ṭhin a, nihna an neih loh veleh an awih lo mai ṭhin. Hruaitu ṭhenkhat erawh chu nihna an chelh vang ni lovin anmahnia zahawmna vang zawk in, miten an thu an awihin an zah em em tho ṭhin a ni. Hruaitu ropui inchherchhuan dan hrang hrang John Maxwell-a’n a sawiah chuan, ‘nihna avanga hruaitu hi hruaitu a zawnga dinhmun hniam ber a ni e,’ a ti hial zawk a ni.
Mahni hna ṭheuh ṭha taka kan hlen chhuah hian hruaitu kan ni
Zirtirtu in ṭha taka a zirtir hian kan ram rohlu ber zirlaite an chher a. Lo neitu leh kut hnathawktu ten huan leh thlai ṭha tak an neih a, an thar chhuah chuan buh leh balah kan intodelh thei tihna a lo ni dawn a. Contractor-in kawng siamna tur leh in sakna tur hna a hmuh a, ṭha taka a siam a, a hlep tur dik tak a hlep mai hian fak phu contractor a ni a, ram ruhrel dintu a ni. Officer-in a mawhphurhna ṭha taka a hlen a, hmasawnna tura pawisa dik taka a hman a, thil dik lo ti tur veng a, rinawm taka hna a thawh hian hruaitu pawimawh tak a ni.
Chutiang zelin, Pathian ṭihtu chuan ram roreltu tur mi ṭha, mi chak leh mi dik a zawng tawh zawk ang a, thil sem leh therhlo um lovin rilru fim tak nen ram hruaitu a thlang thei dawn a ni. Nehemia anga, ‘Nimahsela, kei zawngin Pathian ṭihna avangin chutiang chuan ka ti ve lo.’ (Nehemia 5:15) a tih anga ti tlat tute hi kan ram thlak danglam theitu an ni.
Tin, chhungkaw nu leh pa, Pathian ṭihna leh Pathian aṭanga finna hmanga fate leh mahni chhungkua kaihruai a, an fate ram damna thlentute hi ‘Fak hlawh lo chun leh zua – hruaitu ropui’ te an ni tak meuh mai. Kan mawhphurhnaah hruaitu ṭha kan nih ṭheuh chuan kan ram hi chak takin a lo danglam dawn a ni.
Retheihna aṭangin hmuingilna
Ram a hmuingil chhan an chhut hian ram leilung hausa leh tuialhthei ngah te, ram neih zau chauh hi a lo ni hauh lo mai a. A chhunga chengte rilru put hmang a dik a, thiamna leh finna chawi nun a nih a, dikna a lal hian an ram a hausa mai ṭhin a lo ni. Kan ngaihsan em em Switzerland leh Japan ram te hi an ram leilung hausak vang ni lovin, ram dang hausakna an hai luh thiam avang a dingchang an ni zawk.
Loren Cunningham-a Pathian rawngbawl a azin velna Africa ram pakhatah chuan, ‘Engvangin nge kan ram a retheih em em?’ tiin an lo zawt a. An ram retheih chhan a sawi ah chuan sual chi thum (Evil trinity) – Duhamna diklo, eirukna leh thleibik neihna hi niin a sawi. Hetiang hi kan ramah a awm em? Kan hmelhriat ve viau tawh a ni lawm ni? Kan retheih chhan bulpui ber chu heng hi a ni ve mai lo maw? “Ram khat chhungah hian dikna tun din duh tlat, eiru lo leh duham lo 25-30% tal an awm a ngai a; chutiang zat emaw, a aia tam an awm hian ramin hma a sawnin a hmuingil ṭhin a ni,” a ti bawk.
Philipines rama a zinna a taxi driver pakhat nen an titi naah driver chuan an President corrupt zia sawiin vote a lei ṭhin thu te a hrilh a. ‘Engtin nge vote a lei tih i hriat?’ a tih chuan, ‘Kei pawhin pawisa ka dawng a, ka vote alawm,’ a ti a. ‘In ram President chauh nilovin nangmah hi mi corrupt chu i nih chu,’ tiin a chhang. Kan rinawmlohna eng tham mah ni lova kan ngaih te hian, kan ram hi a tichhe nasa hle a lo ni. Vote thlak dawnin hetianga thu tlukna – ‘ka mimal ṭhatna tur nge kan ram ṭhatna tur atan ka thlan?’ tih ngaihtuahna hi ram siam ṭhat bulṭanna a lo ni thei reng mai!
Khawvelah hian ram rethei aṭanga hausa, boral tur a ngaih aṭanga ram ropui tam tak an lo awm tawh a. Kan ram, Mizoram hi chutiang chu kan ni ve thei a ni tih hi i ring tlat ang u! Thil ṭha lo duh aiin thil ṭha duh kan la tam zawk a, chuvangin kan ram hi a ding chhuak mai nilovin a rah chhuak thei a ni. Myles Munroe-a chuan, “Ṭhangtharte tan ram hi i buatsaih sak lo a nih chuan an hnen aṭangin i ruk sak a ni,” a ti a. Hetiang mi hi kan nih palh a hlauhawm hle a ni.
Tunge ropui ber ang?
Tunlai khawvel chauh ni lo, hmanlai aṭang tawhin mihringte hian ropui leh chungnun hi kan chakin kan tum ṭhin a. Ropui inchuhin lal leh lal, ram leh ramte hial pawh an lo indo ṭhin. Mahni ngei pawh inzawt ila, ropui duh lo kan vang khawp ang. Isua zirtirte pawh ropui inchuhna ah hian an lo bang chuang bik hauh lo mai a, an inhnialna chu, ‘Tunge ropui ber ang?’ tih a ni. Isuan he zawhna a chhanna hi a ropui khawp mai. ‘Ropui tum suh u’ a ti lova, ropui dan dik zirtirin, ‘Tu pawhin ropui a duh chuan mi zawng zawng rawngbawltu a ni zawk tur a ni,’ a ti.
Zir mi ṭhenkhatte chuan ‘Mi dang rawngbawltu’ nihna awmzia hi - mi chhiahhlawh, mi aia hnuai, hniam taka awm vek tur tih lam aiin ‘Kan thiamna, theihna, chakna, leh talent kan dawn te hi midang tana hman tur a ni’ tihna lam niin an sawi. Pathianin malsawmna min pekte hi midang tana hman tur tihna a ni. Chutianga kan theihna ṭheuh chu midangin malsawmna an chan theih nan hmang ta ila, hruaitu ropui kan ni mai dawn a lo ni.
Hruaitu ṭha mamawhna
Khawvel hmun dang chauh nilo, kan ram ngeiah pawh hian hruaitu ṭha mamawhna a va sang em! Hruaitu ṭha satliah mai ni lo, Pathian ṭihtu, mahni ropuina atan nilo, Pathian leh ram ṭhatna atana thawktu mamawhna hi a nasa em em a ni. Mahni ṭanghma hai lo, mi zawng zawng ṭhatna zawngtu, insumthei leh dikna tundin duh mi hi kan ramin a zawng mek a ni.
Hruaitu ṭha hi sawrkarah chauh ni lovin, Kohhran, khawtlang leh NGO-ah te kan mamawh vek. Hmathlir nei, dikna tungdingtu, mi huaisen kan ram tidanglamtu tur kan ngai a ni. Chhungkua ah hlei hlei hian hruaitu ṭha hi kan va mamawh em! Kan ṭhalai tam takte kal sual chhan hi chhungkua a hruaitu ṭha tlakchham vang a ni ṭhin. Pathian ṭihna dik taka chhungkua kaihruai thei nu leh pa te hi kan ram mamawh chhanna an ni ngei ang.
A tawp berah chuan kan ram siam ṭha a, tidanglama, hmasawnna thlen tur hian hruaitu ṭha an pawimawh takzet a. Ram hruaitute mai bakah mi zawng zawngin hruaitu kan nihna zawn ṭheuhah mawh kan phur vek bawk a ni. Tin, hruaitu pawimawh kan nihna chhungkuaah bul ṭanin, kan ram danglamna thlentu, hruaitu ṭha kan ni vek thei a ni tih i zir thar ang u.
- Dr. Vanlalsiama Chhangte