Guest writer
NexGen
KAN KOVA INNGHAT MAWHPHURHNA
“Josua dam chhung leh upaho Josua khuma damte, Lalpan Israel-te tana thil ropui tak a tih zawng zawng hmu ṭhintute dam chhung chuan mipuiten Lalpa rawng an bawl ṭhin a .…… Tin, chung chhuan zawng zawngte pawh chu an thlahtute hnen lamah an kal khawm zo ta a, chu mite hnuah chuan Lalpa leh Israel-te tana a thiltihte pawh hre lo chhuan dang an lo awm ta a.” (Roreltute 2:7,10)
Israel-te, Josua hova Lalpan ram a pek, Kanaan-ah an inbengbela, hma thlir eng tak nei tura ngaih an nih laiin an chanchin hi a lungchhiatthlak hle a ni. An chhehvela awm hnamte pathian an bia a, Lalpa an ti thinur a. Lalpa kut chu an chungah a chhe lamin a tla zel a, hmelmate an hneh thei lova, mangan namenin an mangang ta lova ni. Hetiang dinhmuna an awm nachhan Bible-in min hrilh chu, Pathian ṭih lo chhuan dang an lo awm tak vang a ni.
Pathian ṭihna hi Lalpa leh a thiltihte hriatna aṭanga lo awm a ni a, khawvel kalphungah amahin a rawn zi chhuak ngawt thei lo va. Buh thar turin buh chi tuh a ngai ang bawkin Pathian ṭih chhuan thar din turin Pathian hriatna dik tuh a ngai a. Pathian ṭihna tel lo chuan mi ten ngaia an neih fo hmuingilna a bova, finna leh sual huatna an tlachham a, pawnlam leh chhunglam hmelma hneh turin chakna an nei lo a ni. Tuna kan ram dinhmun lungawithlak loh tak en hian, harsatna kan tawh chhan hi thil tam tak awm mahse, a bul berah chuan Pathian ṭihna kan tlakchham vang a tih loh theih loh a ni.
Lalpa ṭihna chu a faia, sual kalsan duhna a keng tel a, naupang enkawlna atan phei chuan a aia ṭha hmanrua a awm lo. Thuhriltu pakhat chuan, “Abrahama’n a fapa Isaaka a hlan dawn khan Pathian ṭihna hruiin a phuar a,” a ti a. Pathian ṭih chhuan thar din a ṭulzia a lang a, tuna chhuan awm mek te kova innghat mawhphurhna sanzia pawh a lang chiang viau a ni.
Mizote hi a hnam ang pawha naupang ngaihhlut nachang hre lutuk lo kan ni ṭhin in a lang a. Kan ṭawngkam tual leng leh kan chhawnchhaih dan aṭang hian a lang thei a. “Naupangin vawt an hre lo,” tih te, “Uite rim in nam,” tih te, “Chala chil in hnawm tir” te leh sa tui an chuh loh nana “Dawihzepna” tih ching kan ni a. Tunah erawh chuan thil awmdan a lo inthlak chho ve zel a, fa sunte hnem nan, “Naupang leh haite te chu an awm leh zel a lawm,” tih ṭawngkam pawh hman a ni ngai tawh lem lo niin a lang.
Chhuan thar - naupangte leh ṭhalaite hi nakin lawka kan kohhran, ram leh khawtlang hruaitu tur te an ni tih kan hrethiam chhova, a lawmawm hle a. Amaherawhchu, “Nakin” tih thumal hian “Tuna” kaihhruai an ngaihna leh zirtir an ngaihna hi min hmuh hmaih tir fo ṭhin in a hriat. Nakina kan hruaitu tur te hi tunah lo chher a, lo thuam an ngai a ni. Chhuan tharte hi nakina hruaitu tur te mai ni lovin mipui mimir tur te an ni tel tih hriain - kan kalphung thlak ngai awm te an mahni kaltlang hian kan thlak thei tih kan hriat thar leh a ṭul hle a ni.
Naupangte hi taksa, rilru leh thlarauvah mamawh nei an ni tih kan hria a, kan ngaih pawimawh dan pawh kan ziah dan indawt ang hi a ni mai awm e. Taksa leh rilru mamawh kan ngai pawimawh em em a, khawvel intlansiakna ah an hnufum bik ang tih hlauvin kan phak tawka sikul ṭha ah, puk leh bat huamin kan inkaltir a, mithiam ngei te enkawlna hnuaiah kan dah ṭhin a ni. Chutih lai chuan, he khawvel piah lama an chatuan nun thlenga nghawng pha, an thlarau nun enkawlna kawngah erawh chuan kan la duh tui tawk lo em em a. Tun dinhmunah Mizoram Kohhran zingah naupang enkawlna lama thiamna bik nei rawngbawltu, hun puma chhawr kan la awm lo niin a lang a, naupang zinga rawngbawl tura inserh hrang rawngbawltu rawih tur pawh kan la van hle a ni. Naupangte zinga rawngbawlna hi mithiam bikte kutah chauh dah tur tihna chu a ni lova; amaherawhchu, naupang pual pastor leh rawngbawltu te kaihhruaina hnuaiah erawh chuan tun ai hian Pathian ṭih chhuan thar din kawngah hma kan sawn hle ang tih a rinawm.
D.L. Moody-a khan naupang zinga rawngbawlna hlutzia a lo hrechiang hle. Hmun pakhata a rawngbawlna ah chuan, “Mi pakhat leh a phel” an pianthar thu a sawi a. Mi a puitlin hnua a pianthar chuan Pathian hnenah a hun kal tawh te a hlan thei lova, Pathianin a nun phel chauh a chang tawh a. Naupang an pianthar erawh chuan an nun pum Pathianin a la hmang thei a ni.
Chhungkaw dinhmun hrang hrang aṭanga lo chhuak naupangte hi piangthar saa lo piang an awm lo va. Mizorama kohhran ten thlarau bo, kan rila rah, kan tu leh fate enkawlna atana sum leh pai ruahmanna kan neih te hriat tumin ka han inhai a, tun dinhmunah chuan chiang taka sawi a har hle mai. MSSU, Christian Education leh Fellowship Organisation budget chhungah a inphum tlangpui, chu pawh puitling department leh fellowship organisation dangte nena budget inṭawm anih avangin chhut chhuah a harsa rih hle a ni. Sum leh pai, tha leh zung, ngaihtuahna te, chhuan tharte tan hian nasa zawka kan sen ngam a ngai a. Kohhran khata mi thahnemngai te kuta dah ngawt lova hemi lama tuimi, zir bingna nei te pawh kan chhawr a ṭul tawh a. Missionary chawm chhunzawm tu tur kan neih zel theih nan, a chawmtu tur chhuan tharte hi kan ngaihsak a ṭul tawh hle a ni. Mihring thlarau chhandamna tur leh ringtu puitling siamna tura sum leh tha kan hman ral hi - a let sawmthum, sawmruk leh za in a hlawkna kan la tel ngei ang.
Kohhran ngialnghet, hun lo awm leh zel tur pawha dingchang thei siam turin, naupang zinga rawngbawlna kan thlir nawn a ngai tawh takzet a. Kan kohhran rorelna sang berah te hian Naupang Sunday School piah lama naupang rawngbawlna hmasawn dan tur hi ṭum eng zat nge kan khel ve tawh le? Kan kohhran rorelnaah hmun lai lum a chang ve em? Aizawla biak in tam zawk, kohhran mi (naupang chhiar tel lovin) zaa sawmnga atanga sawmruk (50-60%) vel lenna ah hian, biak in khata kan inkhawm chuan kan lung a awi fo ṭhin a. Chutih lai chuan, kan inkaihhruai mek dan hi a ṭhat tawk leh tawk loh hriat nan naupan laia Sunday School kai ṭhin, puitlin hnua mahni duhthlanna a kai ta ngai lo emaw, hming ziak ve ngawr ngawr te hi eng zat nge awm tih hriat tum a hun tawh hle. Ram dangte zir bingna in kan ram dinhmun a tifiah thei si lova, zir zau tur kan ngah hle a ni.
Mizorama pawl lian leh huhang nei nasa, hmun leh hma, mithiam chhawr tur nei tam ber chu kohhran hi a ni a. Pawl chakna thuruk chu a mi leh sate a chhawr thiamna leh a inhnamhnawih tir thiamna ah thui tak a innghat a ni. Kohhran hian heng a hmanraw neih hlu tak te hi chhuan tharte hnuh hnaih nan leh Lal Isua ram zauhna hmanrua atan hei aia hlawk zawk hian hmang thei sela a duhawm hle a ni.
Nu leh pa ten phone leh computer hmaa ṭhu ngawt lova an fate tih tur an zawn lai hian, Kohhran hall leh Sunday School hall kar tluan maia ruak hei huai te hi Pathian Thu zirna (Bible Study), thiamthil zirna (Hobby Club), lehkhabu ṭha chhiarhona (Book club), naupang harsa zawk te zirna lama chhawmdawlna (Tuition) leh upa te inpawl hlimna hmun atan a awhawmin, hman ṭangkai a hun tawh hle a ni. Hun puma rawngbawltute enkawlna hnuaiah chhuan tharte leh chhuan liam mai tur te tan inpawlhona hmun him ni thei sela, kohhran leh khawtlang tan malsawmna nasa tak a ni ngei ang.
Naupangte hi chher loh thil hlu an ni a, theihna nasa tak an mahni ah hian a inphum ru a. Hei hi mimal ang mai nilovin khawtlang leh kohhran ang pawha herh hawn dan kan ngaihtuah a ngai a. Kei - helama thiamna leh zir bingna nei lo hian mithiam zawkte cho chhuak turin, a ṭulna a nasat em avangin ka rawn au chhuahpui ve tawp mai a ni. Pathian ṭihna nei lo chhuan thar dintute kan ni ang tih hi kan hlauh ber lo ni se la. Kan kova innghat mawhphurhnaah ṭhangharh ila; tichuan, Mizoram hma thlir hi a eng zel anga, chhuan tharte hunah meuh chuan ringlo mite hmuhsit leh nuihzat kan ni tawh bik lo vang.
Juliet C.K Lian