Guest writer
NexGen
HLAWHTLINNA ATAN TUM BULFUK NEIH
Pathian thu chuan, “Mihringin rem a ruat a, A hlawhtlinna chu LALPA thu thu a ni. Kan awm dan apiang ṭha hlein kan ngai ṭhin a, Mahse, LALPAN kan thiltum a ni a thlir ber. LALPA-a innghatin thil ti la, i thiltum chu a tihlawhtling ngei ang,” (Thuf. 16:1-3) tiin min hrilh.
Thiltum neih chungchangah hian tun hma deuh khan Yale University, Connecticut, USA-a zirlaite zirchianna an nei a. Chuta an thil hmuhchhuah pawimawh tak chu - 3% in tum bulfuk tak an nei a; chu an thiltum chu ziakin an dah thlap bawk. 10% pawhin tum mumal tak an nei a, anni hi chuan a hmaa mite angin an ziak thlip thlep lem lo. A tam zawk 60% chuan chiang taka thiltum lawk nei lovin, a tlachawpin an hmalam hun an thlir a; a dang 27% chuan chutiang ngaihtuahna engmah an nei lo thung.
Kum 20 zet a liam hnu chuan chung mite chu an zawng chhuak leh a, an thil hmuhchhuah chu hei hi a ni. Tum bulfuk tak nei 3% te kha an hlawhtling em em a, chutiang bawkin 10% te pawhin hna ṭha tak an nei vek. Mahse heng 10% te hi chu a hmaa 3% ang em chuan an hlawhtling lo. 60% te kha mi tam ber dinhmun a lo ni a, a remchang apiang thawk, a laihawlah an awm. A dang 27% erawh kha chu an hlawhchham titih deuh vek thung. A sang 3% thil neih hlutzawng leh midang 97% te thil neih hlutzawng belhkhawm a intluk thuak bawk tia zirchhuah a ni.
Mak tak mai chu, tun hnai khan Harvard University, Cambridge, Massachusetts pawhin an zirlaite zingah hetiang hian zirchianna an nei a, Yale University zirlaite zinga an thil hmuhchhuah ang deuh chiah khi an hmuchhuak ve tlat! Tum mumal tak neih leh chumi tihlawhtling tura beih chu a va lo pawimawh em! Mihring tak pawhin a pawimawh em em rualin, Pathian thu in min zirtir dan pawh a ni. Kan thupui hi kawng thum lekin i lo sawi zau dawn teh ang.
Zirlaite tan tum mumal neih
A hmasa berah chuan zirlaite chungchangah lo tarlang ila. Kan nu leh pate hunlaia lehkha zir tura an infuihna thu lar tak chu, “Lehkha zir rawh, lehkha i thiam loh chuan hlo i thlo ang; kut hna i thawk ang,” tih kha a ni. A hunlai kha chuan infuihna awm tak pawh a ni reng e. Chutiang a nih avang chuan mitin mai khan kamding nih tumin, kawlawm hmanga eizawng turin theihtawp an chhuah a; an lehkha zir chhan bulpui ber chu sorkar hnathawh kha a ni a, an hlawhtling tlangpui viau reng bawk. Keini thleng pawhin, kum 30 zet liam ta a lehkha kan zir zawh a, sorkar a lut lova, mahni kea ding tura hma ka lak khan kan laina hnaite leh mi tam tak in min zilhna chu, ‘I a lutuk, i dingchhuak lovang. Sorkarah lo chuan innghahna tlak a awm lo,’ tih kha a ni fo. Ka lo a deuh a nih pawhin, tun thleng hi chuan, Pathian khawngaihna a zarah, ka la inchhir lo chu a nih hi!
Fiamthu ti tak deuha, ‘Tunlai hian nihna sang tak tak nei, thiamna leh theihna nei si lo; chhawrtlak mang loh kan awm ta nual mai,’ tih ri hi kan hre fo mai a, fiamthu mah nise, a lungchhiatthlak hle. Thiltum mumal tak kan neih loh avangin thiamna sang tak kan neih hnuah pawh hlawhtlinna rah lawh tur a vang ṭhin a ni. Chuvangin, kan zirlai kan zawh fel hnua a rem rem thawh tur zawng mai lovin, a bul aṭangin thiltum mumal tak neia lehkha kan zir a va hun ta em! Kan tum sang sela, kan tlakna pawh a sang ngei ang. Kut hnathawh thiam tur leh hlawk zawka thawk thei tur pawhin lehkhathiam chu ṭangkai tak a ni. Chuvangin, tum mumal tak leh awmze nei zawkin lehkha i zir ang u.
Kan politician-te min hruai tumna
Politics ah hian kan tui emaw tui lo emaw, kan ngaihsak emaw kan hre lo viau emaw pawh ni sela, mitin mai hi min nghawng a; kan eizawnna, kan nitin khawsak phung, nundan, sakhua leh hriselna thlengin – engkim mai hi a khawih a ni. Chutiang a nih avang chuan politician-te hi an pawimawh em em a, kan aiawh tura kan thlanchhuah te lek phei chu an pawimawh lehzual. Politician-te hian eng ber hi nge politics an khelh chhan le - Pathian rawngbawlna rilru pu a ram leh hnam siamṭhatna nge, mahni pumpui hmachhuanin nge, a theih leh remchang anga mahni insiam lenna hmanrua atan eizawnnaah ngaiin an luhchilh zawk?
Political party-te chuan an inzawrhna atan inthlan dawnah Party Manifesto uluk takin an siam a, an tih tur leh ram leh hnam hmasawnna atana an thil ruahmante an tarlang ṭhin. Chutiang taka pawimawh, Political Party tan chuan Bible ang hiala pawimawh ni tura kan lo ngaih lai chuan, hman deuh tawh khan MPF Headquarters chuan Party hrang hrang Office-ah kalin inthlan hnuhnunga an Party Manifesto an dil khawm a; mah se hmu zo lo an awm nual mai. Chu mai a ni lo, Politician lar tak pakhat chuan, ‘Party Manifesto te chu kan inziah ṭhat siak mai mai a lawm,’ a ti e an ti. Chutiangte a nih phei chuan a beidawnthlak awm mang e.
Kan Political Party-te hian ram leh hnam anga dingchhuak ve tur leh ei leh bar a hnianghnar turin engtinnge min hruai an tum? Retheihna umbo tur leh hriselna ṭha zawk kan neih theihna tur te, zirna ṭha nei tur leh hmasawnna ngelnghet a awm theihna turte hian engtinnge ruahmanna an siam? Kan ṭhalaite khawvel chawikang a, khawvel dangte el pha tur hian eng ang ruahmanna nge an neih? Hriat chakawm tak tak a va tam em! Min hruaina turin tum bulfuk tak nei lo hian, sem policy leh inthlan dawna mi rethei leh harsate vote hmanga inlei tlin ringawt an tum zawk em ni?
State kan nih aṭanga kum 35 zet hnuah pawh hian, min hruai leh min kalpui tum dan hi chiang taka hriat fuh a har khawp mai, kan la arkhawthim dai deuh niin a lang. Kan ram leh hnam khaichhuak tur te, ṭhalaite tana khawvel ṭha siam tur leh hmasawnna ngelnghet nei tur te, ei leh bara intodelh tur leh hmasawnna ruhrel ṭha nei ve tur a kan ram hruaitute tum bulfuk tak hi hriat a chakawmin, chutiang a ruahmanna ṭha leh tum mumal tak nei hruaitu, zui tur chu mipui hian kan duhin kan mamawh ber zinga mi a ni.
Kan chhungkua hian thiltum bik kan nei em?
Mizoram chu Pathian zawn chhuah ram, Chanchin ṭha avanga tun dinhmun thleng thei kan ni. Chumi azarah chuan chhung tinte pawh hma kan sawnin, kan dinhmun a va ṭha chho ta em! Mahse kan nun dan, khawsak dan leh inrelbawl dan en chian hian Krista Chanchin ṭha nena inmawi lo hmuh leh hriat tur a tam hle mai. Kristiante tih awm loh tak tak kan ti a, Kristian awmdan tur leh nundan turin kan nung bawk si lo. Kristian chhungkua a piang leh a hming maia Kristian hi kan tam ta lutuk em ni? Hetiang vang hian em ni kan eng hi miten an hmuh theih loha kan zinga ringlo mi awmten Kristian nih an chak ve theih tlat loh? Zawhna a va tam em! Pathian thu anga kan chhungkua kaihruai a, tisa leh thlarau a hmasawn turin eng ang thiltum leh ruahmanna nge kan neih?
William Carey-a chuan, “Pathian tan thil ropui tak tih tum la, Pathian hnen aṭangin thil ropui tak beisei rawh,” a ti a; John Edmund Haggai pawhin, “Thil ropui tak, Pathian tel lova hlawhchham ngei ngeina tur tih tum ṭhin ang che,” a lo ti ve bawk. Kan khawsak phung pangngai leh midangte ruala tlan ve mai leh Kohhran kalphung pangngai leh chetvelnaa buai vel hi kan duhtawk mai ang tih a hlauhawm hle mai. Lal Isua thupek hnuhnung, ‘Ram tinah kal ula... Chanchin ṭha hi hril rawh u,’ tih lai thleng pha si lo hian Marthi-i ang maiin hah takin, a behbawmah chauh der theih a ni.
He khawvel mawina leh damchhung ropuina lem te hi kan lo thlahlel lutuk palh ang e. Kan hmalakna dang thlauhthla chuang lovin, thlarau bo man tur leh midangte ringtu a siam turin, ramthim leh ramthar lam kan hawi nasat lehzual hi a ngai hle. Kan tu leh fate eizawnna kawng kan dap pui pawhin, sum leh pai piah lamah rawngbawlna lam hawi leh chatuan nun thleng pha tur ruahmanna siampui a va tul em! Pathian hriatpuinaa tum bulfuk tak kan neih chuan a hlawhtling ngei ang tih ring ngam ila.
Chanchin ṭha hril hi thupui bera kan neih ngat chuan kan chhungkua leh Kohhran mai bakah, ram leh hnam hian hmasawnna – tisa leh thlarauah nasa takin kan seng ngei ang. ‘A ram leh a felna chu zawng hmasa zawk rawh u; tichuan, chung zawng zawng chu a pek belhchhah ang che u,’ tih thutiam kha i hre reng ang u.
- Dr. Lalbiakmawia Ngente