ISUA NAUTE ENKAWL VE TE TAN

Pathian in fanau rochan min pek hmasak ber (nu leh pa hming chawi kan sak) chu a pian hlimin a ṭap ṭha lova, damdawiin kan chhuahsan aṭanga ni 14 ah a rawn duk chhuak vek a, damdawiinah vawi duai lo kan lut a. A natna ber hriat mai a nih loh avangin phaiah min tir liam a. Kan fa hming koh chu rualpuite phak lo a nih thu kan hre mai lova. Fa rualbanlo nei kan lo ni ve ta reng mai.

Kaih ṭhin anih avangin a dam theihna tur nia kan hriat phai damdawiin ṭha kal phak chinah chuan kan hruai kim thawkhat viau. Tih theih tam lo mahse kan thiam leh theih ang tawk chu kan chhuah ve niin ka hria. Chung chuan kan fapa nunah danglamna a thlen thei lova. ṭawngṭai dam thei kan hriat ang ang bula kan hruai bakah min duhsak a min rawn pan vang vang lah bo lo. Khawvelah hian a dam theihna tur nia kan hriat ang chu kan ban zo thawkhat hle. Rualbanlo fa nei te tan aṭangkai beiseiin thiam ang tawkin ka rawn thai ve leh ngawt mai dawn a ni.

1. A hmasa berah chuan Pathian in fanau rochan a pek che dinhmun kha i pawm a ngai: Piantirh ata mitdel kha a mah nge, a nu leh pa nge thil tisual tiin khawtlang in ngaihdan an siam vek. Mahse, Lal Isua chhanna chu a mah emaw, a nu emaw apa emaw in an tisual lo, Pathian hnathawh a chungah alan na tur a nih hi a ti mai. Chuvang chuan Rualbanlo fa kan nei hi Pathian ropuina tur a lo ni reng.

2. Rualbanlo fa neih hi khawvel mithmuhah chuan thil zahthlak tak a nihna chen a awm: Rualbanlo fa enkawl tlaka Pathian in a ngai che kha mawhphurhna ropui bik a ni tih i pawm a ngai. Khawvel alo pianna hmunah hian midang ang bawkin dikna chanvo a nei ve tih hriatpuia, chu chanvo chang thei tura puitu mawhphurhna pek i ni.

3. Mi min hmuhdan/ngaihdan dawn lutuk avanga rualbanlo te dikna leh chanvo rahbeh sak theihna lakah inven tur: Biak inah i fa rualbanlo kha a au emaw, midang tibuai thei anih avangin hruai ṭhulh phah suh. Pathian in duh taka a siam amah fak leh chawimawi tura a duan tho a ni. A phak tawk leh a theih tawka Pathian fak thei tura buatsaih kha i mawhphurhna chanvo a ni.

4. Miin mak tia an thlir avanga thinrim mai theihna lakah inven tur: Khawvelah hian danglamna neia lo piang an nih avangin mi mit la leh mak tih nih an hlawh a. Chu chu lo thinrim phah nan i hman chuan nangmah i inti hrehawm thlawn mai a ni ang. Khawvel in a en rem theihna tur a hmalak kha i mawhphurhna a ni.

5. Mahni inkhawngaihna lakah inveng rawh: Rualbanlo pawh phak lo ruihhlo leh sual avanga mahni nun tikhawlo tam tak an awm ve reng tih hria la. Mahni duh vang reng nilova siamtu duhdan renga siam anihna kha a hlut na thuruk a ni tih i pawm thiam hunah i rilru a hahdam ang.

6. Rualbanlo fa i neih avanga mi zawng zawng hriatthiamna beisei suh: Harsatna hrang hrang vanga dam khawchhuahna tur ngaihtuaha buai tam tak an awm tih hria la. Nasa leh zualin inti paukhauh sauh sauh rawh.

7. Vanduai bik leh chan chhe bika inhriatna lakah inveng rawh: Rualbanlo enkawl thei tur khawpa hriselna leh chakna petu che Lalpa’n a thlahthlam ngai lovang che. Amah i rintlat chuan a hruai zel ang che.

8. Rualbanlo te hian mi hrisel pangngai ang lo takin thil tam takah theih chin an nei: An mahni duhsak luat avanga harsatna siam theihna kawng tam tak a awm tih hriat tur. Mi hrisel pangai umphak tir tum vanga thil pawizawk thleng thei a awm tih hriat a tha. I duhsak lutukna khan i fa rilru leh taksa nasa takin a hliam thei a ni.

9. An phak tawk leh theih tawk hriat sak a ṭha: Engmah ti thei lo leh duat lutuk avanga engmah tih phalsak lohna hian an theihna nasa takin a ti tlahniam tih hriat tur. Thil paihdarh a thiam chuan thil paihdarh pawi lo leh a hlimpui theih tur ngaihtuah mai a finthlak. Chu chuan nasa takin hmasawnna leh hlimna a pe thei a ni.

10. An hriatthiam ang tawk a biangbiak thiam a ṭha: A zawng zawng kan ti thei lo anih pawhin a pawimawh chin tala anmahni nena kan inbiak theih dan kawng zir thiam hram hram a pawimawh. Rualbanlo te hian anmahni phak tawk theuhin mi nena inbiak pawh theih dan an nei vek tih hriat hi thil pawimawh tawp a ni.

11. Thianghlim tura kaihhruai a pawimawh: Tam tak chuan an chettlat dan leh awm duh danin a zir loh avanga ṭawp deuh zawk a awm tir pawisa lo an awm ṭhin. Thianglim leh thianghlim lo thliar hrang thei zawk chuan a awmna hmun leh chettlatna hmun enkawl fai sak mai kha thianghlim tura kaihhruai dan ṭha ber a ni.

12. Chetsual theihna lakah venhim an ṭul: Mahni inveng thei lo leh a pawi chin thliar thiam lo an nih avangin, an intihnat theihna tur bungrua leh hmanrua te dah bo tur a ni. An tana him tawk tur thliar sak a hmantir mai hi a him fo.

13. An hmuh tur leh ngaihthlak tur thlitfim sak tur a ni: ṭhenkhat chuan an duh zawng apiang entir leh ngaihthlak tir mai an ching fo ṭhin. Chu chuan nun duhawm lo zawk a neih tir thei. Kan fapa pawh Pathian hla chauh lo chu ngaihthlak kan phal lova. Zai a ngaihthlak duh chu Pathian hla chauh a ni.

14. Rualbanlo an nih vang ngawta engmah ngaihtuah thei lova ngaih loh tur: An duh leh phak tawkah chuan an harsatna hmanga mi nawr kal an thiam ve hle tih hriatthiam a ṭha. Khawngaih lova hmangaih tur tih hi Rualbanlote tan a rohlu ber a ni hial awm e.

15. Khawhar lova siam hram hram a pawimawh: Rualbanlo an nih avanga ngaihthah hi nunrawnna thiltih pawi ber a ni thei hial awm e. Engtik lai pawha ngaihsak thei tumah kan awm hauh lova. Mahse kan ngaihsak a ni tih lan tir fo hi an tana malsawmna nih theihna awlsam ber a ni.

16. Fa dangte pawh an mahni tlukin an pawimawh tih theihnghilh ngai suh: Tam tak chuan rualbanlo an nih avanga kan rilru za a za pek mai kan duh ṭhin. Fa dang te pawh amah ang bawk a min mamawh tu anni tih theihnghilh loh tur. Kan fa dang te hauh leh hrawk phah nana kan hmang a nih lek phei chuan chhuanlam ṭha lo takah kan hmang tihna a ni.

17. Pahnihna nih tir thiam fo a pawimawh: Ngaihthah chuang silova a unau dangte dah pawimawh hmasak ve fo hi thil pawimawh tak a ni. Chu chuan an inkar khi thei lakah a chhanhim thei dawn ani.

18. Rualbanlo enkawltu i nih chuan an tan doctor ṭha ber i ni tih hre rawh: Doctor-te an thiam lo tihna a ni lova, doctor-te hriat loh hriat i neih vang zawk a ni. Kan fapa pawh lang chhuak si lova kaih ṭhin a ni tih kan hria a. Kolkata Hospital ICU-a kan awm laiin doctor hnenah a kaih ruk thu kan hrilh a. An khawl enna ah engmah a lang chhuak si lova, damdawi pek ngai lo an ti a. Huaisen takin damdawi pek a ngaih thu kan sawi a, tlem a tlemah kan inchhan hman lo ṭhelh a ni.

19. Rualbanlo fa neih vanga nun tihhlim remchang lova hriatna hi sual hnathawh a ni thei tih hriat a ṭul fo: Kan fapa kan enkawl tak tak lai chuan thildang kan ngaihtuah thei lova. Kan khawvel chu kan fapa kha ni maiah kan ngai a. Kan doctor thilsawi ka hriat reng chu, “chhuak harh ula thil tui ṭha ṭha ei ula, rei lo te pawh in nun va tihlim rawh u” a ti. A hunlai chuan kan hrethiam lo hle. Mahse a lo ṭul khawp mai kan fa rualbanlo tan hlei hlei khan a ṭul a lo ni. Kan dam ṭha lova rilru fim kan put loh reng khan kan fa kan hmangaih tan rah ṭha lo zawk a thlen thei a lo ni reng.

20. Mahni in engkim kan ti thei lo tih hriat a ṭul fo: Midang thiam leh ṭha zawk an nih chang te a awm ṭhin, an kuta in nghah thiam a ṭul hun a awm chawk. Chumi piah lamah chuan Pathian engkim ti thei kan nei tih theihnghilh loh tur a ni. A kutah engkim kawl tir hun a awm. Kan ta an ni lova, min enkawl hawh tir ani tih kan hriat rualin, kan kuta an awm chhung chuan theihtawp kan chhuah ang a, kan kut ata a neitu Pathian hnen a hlan let angaih hunah pawh lungawi thlak taka kan hlan let theih nan hmangaih taka enkawl hi mihring tih theih sang ber a ni tih i hre thar ang u.

- Lalnunsiama Khalthang