THANGFENPA BAWP

Kohhran in ṭawngṭai rammut a buatsaihah Pavalai rual te nen mi 30 chuang zet zawt Sinners Friend (Pu K. Lianthanga) hmunah kan lut chho a. A hmun hma hi ka vawikhat kalna anih avangin a boruak a thengthaw nuam in a lo ngaw khup mai a. Aizawl daifemah chutiang taka inkulh theihna hmun nuam zuaha a lo la awm chuan ka rilru a tilawm hle nghe nghe a ni. Kan hriat phak chinah ringawt pawh hemi hmun aṭang hian rawngbawltu ṭha tak tak an lo chhuak tawh a. Thlarau bo tam tak in he hmun aṭang hian chhanchhuahna an lo chang tawh ṭhin a. A hmun hma te tlawm hle mahse kan ram rohlu te zing a telh tur chi niin ka hria.

Kan thlen tirh phat aṭangin ramsa leh sava hram hriattur a tam hle mai a. Aizawl a piang leh seilian tam takin kan hriat ngai loh thereng hram ri te chuan lung an tileng ang reng hle nghe nghe a. Thawm hrang hrang kan hriat ngai tawh loh kan ngaihthlak mek lai chuan Thangfenpa hi ralkhatah hian a rawn hram dat dat a. Ngun zawka ka han ngaihthlak chian chuan, kan naupan laia a hram dan benga a ri kan hriat hma hauh pawh a, kan bel em em mai khan beng a rawn fah ta ngei a. ‘Thangfenpa bawp, rul in a chuk… tia kan sawi fiam ṭhin ang lo deuh in, ‘thangfenpa bawp’ tih hi a hram dan tak chu a lo ni reng mai.

Thangfenpa hram ri chuan thil thui tak min ngaihtuah tir a. Kei Thangfenpa hram pawh benga la hre ngai miah lovin a hram ri ka hriat aṭang ringawt pawha Thangfenpa hram a ni tih ka hre thei nghal mai chuan, zirtirna dawn ṭhat hlutzia min ngaihtuah let tir a. Ka naupan laia kan rual u zawk ten Thangfenpa chu hetiang hian a hram an tih ka lo ngaihthlak ṭhin kha, a taka a hram ri ka benga a lo rik rual chiah khan mi min hrilh ngai miah lovin, Thangfenpa a ni tih chu ka beng tih ka hriat chian tluk zet in ka chiang nghal thei a ni.

Kan mutna bul maiah hian Chepa a rawn ngam khawp mai a. Han sawi zui ta zel ila. Chepa hian Mizo nun laimu a lo luah ve hle tih te min ngaihtuah thlen tir zel a. Mizo ṭawng upa hrilhfiahna lam te ka han bih thuak a. Chepa ek pek hnu, Chepa thang awk ang, Chepa ha khat tih te a lo awm a. A hrilhfiahna lam chu chhiartute mawhah dah ṭha ta i la. Mizo zirlaia zawhna tlanglawn leh kan hman lar tak chu ‘A chepa kaiin hrilhfiah rawh’ tih kha a ni ṭhin a. Chutiang zawhna chhang tur chuan a chin chhuak a chhang thei tura zirlai hriat chian a ngai ṭhin. Inbuatsaih ṭhat vak loh ṭum phei chuan phuahchawp a thui fe ziah a ngai a, kan ziah hle hnu pawhin mark kan hmu hnem chuang hlei lo va, a chhan pawh zawhna in a tum kan ṭhelh ṭhin vang a ni.

Thuthlung hlui hunah khan Israel fate hnena Pathian thu lo thleng kan hmuh, vawiin ni thlenga la pawimawh reng, an thlah lo la awm zel turte hnena Pathian thupek inhlan chhawn dan tur leh Pathian an ṭih theihna tura ṭan lak a ngaih zia kha a ni awm e. Deuteronomy 6:5-9 ah chuan, “LALPA in Pathian chu in thinlung zawng zawngin, in rilru zawng zawngin, in chakna zawng zawngin in hmangaih tur a ni. Tin, heng thu, vawiina ka pek che u hi in thinlungah a cham reng ang a; in fate ṭhahnemngai takin in zirtir ang a, in ina in ṭhut lai te, kawnga in kal lai te, in mut lai te, in thawh hun tein in sawi ṭhin tur a ni. Tin, chhinchhiahna atan in banah in zem ang a, in mit leh mit inkara chal hrenna atan a awm bawk tur a ni. Tin, in kawngka biangah te, in kawngkharah te in ziak tur a ni,” tih kan hmu.

Bible a Pathian thu ziak kan hmuh te hi kan ṭhatna tur leh kan himna tura ziak a ni tih kan hai awm lo ve. Amaherawh chu a tam zawk hi chuan zawm kan tum lem hlei lo va. A ṭhat zia pulpit tlanga au pui dum dum te ngei pawh hian kan zawm lem lo chu a ni. Kristian ni lem lo Muslim zawk hian Bible thu ṭhenkhat te hi chu an zawm ṭha phian ang lawi a. Khawvel finna lo ṭhang chho zelah pawh hian Bible thu ang a kan hman chhunzawm thil ṭangkai tak tak hi a lo awm zel a. Pathian thu anga khawvel in a hman ṭangkai tak zingah lawng siamtu ten a len zawng, a dung leh vang atana an hman chhoh tak hi, Nova hnena Pathian in lawng tuk dan tur a hrilh ang zulzui a siam a ni ta zel hi a ni awm e.

Nova hnena Pathian in lawng tuk dan tur a hrilh chu, “Lawng dung lam chu tawng zathum ni sela, a vang lam chu tawng sawmnga a ni sela, a san lam chu tawng sawm thum ni rawh se,” tiin. Chutiang taka lawng tuk chu, tui a lo len a, thlipui leh ruahpui in ni 40 zet a nuai pawh khan, a chhunga awm Nova leh a chhungte mai ni lo, ramsa leh nungcha te dam khawchhuahna atan a him tawk a. Tun hun thleng hian chu formula chu khawvel thiamna lo sang zelah pawh a la hman tlakin a la him tawk reng a ni. Chutiang taka kan tan a ṭha tur inziahna chu a pawimawh zia kan hriata, inhlan chhawng zel thei tura ṭan kan lak nasat leh zual a ṭul ta hle mai.

A chepa kai a inzirtir hi kan ram hian a mamawh ta hle a ni lawm ni? Vairama lehkha kan zirlai a kawng chin zawh ṭum a, hre miah lo pawhin hre awm taka kawng ni miah lo min kawhhmuh chang a thin a rim ṭhin zia te ka ngaihtuah hian, kan tun dinhmun thlir hian chutiang ang mizia chu kan pu ve ṭan ni te hian a hriat theih. Social media kal tlanga kan thil hmuh leh hriat te hi ṭan chhanah kan hmang nasa ta hle mai. A tawpah chuan mualpho thlak takin ngaihdam dilna kan chhuah a ngai leh fo ṭhin. Rintlak leh inghahna tlak kan Bible hi kan pen san thui ta lutuk deuh chu a ni.

Isaia 34:16 ah chuan, “LALPA lehkhabuah zawng ula, chhiar rawh u: chung zingah chuan pakhat mah kim lo a awm lo vang a, pakhat mah kawppui nei lo a awm lo vang. Ka ka ngeiin thu a pe a, a thlarau ngeiin chung chu a hruai khawm ta hlawm si a,” tih inziak kan hmu. Bible hi a Chepa kai a hre turin kan zira, a zawm kawngah ṭan kan lak thar a ṭul tawh tak zet. Eng ang zirtirna dik lo leh danglam pawh lo thleng se, a bul ṭhuta kan tu leh fate kan zirtir a, ṭhahnem ngai taka, ina kan ṭhut ho lai te, kawnga kan kal ho lai te, kan mut hmunah te, kan thawh hlimah te kan in inzirtir anih phawt chuan, chung ang zirtirna dik lo leh mi hruai kawi thei lakah chuan an him dawn tih hi a chiang reng.

Thanfenpa la hmu lo leh a hram ri pawh hre ngai miah lovin a hram ka vawikhat hriatnaah, chu chu Thangfenpa hram ngei a ni tih ka hriat fiah theih chuan. Ṭhahnem ngai taka Pathian thu kan inzirtir anih phawt chuan a rah kan seng hun a la thleng ngei ngei dawn. Kan tu leh fa lo ṭhanglian zel te hian zirtirna leh kawng ṭha kawhhmuh tu an nei lo chu a ni hauh lo va, kawhmuh nachang hria kan awm tak loh vangin an bo pil mek a ni. Vawikhat pawh kan nau pakhat hi inkawibah an zirtir a. Kawi an chhawng fel tihah chuan rawn kap rawh le an han tih chuan, zirtirtu leh hrilh hre tu nei hek lo le, kawi chu a kutin a keng a, silai kap tur ang hian ṭheng ṭheng ṭheng - a ti ta mai a. A hun lai chuan a nuihzatthlak viau nain ngaihtuah a ti thui khawp mai.

Thanfenpa hram hre tura min lo hrilh hriat tluk tal khan zirtir kawngah hian ṭan la thar ta ila, Mizo nun zemawi kan sawi ṭhin, mual liam mek hi kan koh kir leh theih ka beisei tlat a ni. Kan kristian nun nena ṭangkawp tlat tur hi kan hlamchhiah rei ta lutuk deuh lo maw? A thlum a al eiza ṭhin te hian mawh kan phur tlang ṭheuh tih hriain, Thangfenpa hram ri hre hrang thei turin ṭhang leh thar te hi kan zirtir a kan kaihhruai a hun ta e.

- Lalnunsiama Khalthang