PATHIAN ṬIHNA AVANGIN - TI VE LO NGAM

“Kei zawngin Pathian ṭihna avangin chutiang chuan ka ti ve lo.” - Nehemia 5:15

Thil dik chiah lo emaw Dan pel hreta kan kal dawn emaw a kan sawi fo ṭhin chu, “Mite pawhin an ti ve tho,” tih hi a ni. Judai ram awptu atana Nehemia ruat a nih khan, “Ka hmaa mite pawhin an tih ṭhin kha…” tiin thil ṭha lo kha a chhunzawm hauh lo. “Kei zawngin Pathian ṭihna avangin chutiang chuan ka ti ve lo,” a ti ngam a! Nehemia anga Pathian ṭih mi hi kan ram hian a va mamawh em!

Pathian thu thiamte chuan ‘Pathian ṭih’ tih hi, “Pathian zahna leh a duh zawnga awm tura hma­ngaihna avanga thuawihna,” tiin an hrilhfiah. Pathian ṭih chu ‘Pathian hlau’ tihna mai ni lovin, Pathian chu zahawm a nihna te, hmangaihtu a nihna te, roreltu a nihna te hriatna aṭanga hmangaihna leh thuawihna lo piang, A mizia zawng zawng hriatna leh min hmangaihna te avanga amah hmangaih let a, a thu awih a, zah a, a tana nun hi a ni.

Pathian ṭih man chu finna bul, malsawmna leh chawimawina dawnna, nunna leh lungawina neihna, tlakchhamlohna leh damreina a nih thu Bible-in min hrilh a. Chu lam chu ngaihthlak leh hriat a nawm viau rualin, Pathian ṭihtute awmdan tur, zawm harsa kan tih em em mai kawng ṭhenkhat lo tarlang dawn ila.

‘Lalpa ṭih chu sual huat hi a ni’ tiin Thuf. 8:13 ah kan hmu a. Miin Pathian a ṭih tak tak chuan sual a haw ngei ngei tihna a ni; sual leh Pathian hi a inmil thei ngai lo. Chuvangin Pathian ṭih awmzia chu Pathian hmangaih avanga a thupek te awih a, sual huat hi a ni. Pathian ṭihtu inti si, sual haw si lo chu thil awm thei lo a ni. Tunlai dinhmuna Zoram khawvel kan thlir hian Pathian ṭihtu tak tak kan ni em le? Kan ka leh kan hmuiin Pathian kan ṭihin kan chawimawi a, kan nun dan erawh chuan a hlat hle si. Sual hi kan haw lo mai ni lovin, kan chulnel em em mai a. ‘Sual chu kawngka bulah a bawk reng a ni’ tih a ni mai tawh lova; kan pindan chhungril leh kan khum laizawl thlengin min luhchilh ta zawk niin a lang.

‘Pathian ṭih’ chu midangte tih ang tih ve duhlohna hi a ni. Nehemia hun laiin a hmaa ram awptute chuan chhiah tangka bakah mipui rethei tak takte hnen aṭangin buh leh uaiin te an laksak ṭhin a, an chhiahhlawhte chenin mite chungah an intilal hle ṭhin. Hetih lai hian ram awptu tan buh chhiah lak chu tihdan phung pangngai a ni. Nehemia erawh chuan “Kei zawngin Pathian ṭihna avangin chutiang chuan ka ti ve lo” tiin buh chhiah pawh la lovin, awlsam hle mahse ram pawh a lei lo a ni. Hetiang hian Pathian ṭihtute chuan ‘mite pawhin an ti ṭhin alawm’ tia inthiam chawpin an ti ve lo.

‘Midangte pawhin an ti ve tho,’ tia kan inthiam chawp ṭhinna lang­sar tak pakhat chu 'kum' hi a ni. Tun hma deuh kha chuan Matric exam dawnah Headmaster-ten Examination form kha ‘fill-up’ in an duh dan khan zirlaite kum an dah mai ṭhin. Chutiang a nih avang chuan pian kum 2/3 nei kan awm fur mai. Kan thiam loh pawh a ni chiah lova, hriat loh vang leh kan hotute min duhsakna vang pawh a ni awm e. Amaherawhchu, mahni kum dik lo zawk ‘Service Bu’ a lo inziak, a dik zawk hriat avanga pension hun aia hmaa chhuak an awm nual mai. “Mite pawhin an ti ve tho,” tiin chhuak lo pawh ni se kan demin, kan thiam lo bik kher lovang. Mahse, ṭhenkhat hi chuan, ‘Rawngbawltu ka ni a, a dik lo tih hre reng chunga hna ka thawh reng chuan engtinnge Pathian Thu ka hril leh ngam ang? Ka inthiam thei dawn lo, chuvangin ka chhuak zawk mai ang e,” an ti a, a ropui khawp mai. Pathian ṭihna avanga chutiang ti ngamte chuan fak an phu hliah hliah a ni.

Zirlai Scholarship chungchangah hian Sorkar Dan aṭang chuan dik taka scholarship la thei chu mi tlemte an ni. Mahse mi lian leh hausa pui pui fate pawhin an la fur mai. Hemi chungchang hi a mawhphurtu officer pakhat ka zawt tawh a, min chhanna chu, “Bm, a dik taka kan tih chuan la thei tur an awm meuh lo. Sum kan hman loh chuan Sorkar laipui ah a liam thla leh dawn thova, chuvangin en liam ve mai mai rawh. Mite pawhin an ti ve tho alawm,” tih hi a ni. A dik chu a ti bik hauh lova, mahse ‘mite pawhin an ti ve tho’ tih chu a innghahna a ni. Za zela sawmkua leh pakua pawhin ti ve tho mahse, thil dik lo chu a dik phah dawn chuang em ni? Kan tehna hi kan siam dik a, tehfung dik kan hman a ngai a ni.

A dawt lehah chuan Pathian ṭih chuan sual an tlanchhiatsan ṭhin. Pathian ṭihtu Josefa chuan a pu Potiphara nupuiin a thlem lai khan mihring tumahin hmu lo mah se, Pathian a ṭih-a chuan a hmu a ni tih hriain uirena sual a tlanchhiatsan a ni. Pathian ṭihtute chuan sual tih an duh lo va, a lang emaw a lang lo emaw pawh an tlanchhiatsan zawk thin. ‘LALPA ṭihnain miin sual a kalsan ṭhin,’ tiin Thuf. 16:6 ah chuan kan hmu. Sual kalsan theihna hi Lalpa ṭih vang a ni.

Inthlanpui kan neih dawn apianga lar tak leh Kohhran in kan vei em em – Zu chungchangah hian i lut lawk teh ang. Khawtlang rawngbawlna a inhmang tak leh ruihhlo do kawnga thawh hlawk tak pakhat chuan hetiang hian zu chungchang a ziak a. “Zu in thiam hi kan inzirtir ngam a hun ve tawhin ka hria. Hemi kawngah hian kohhran hian a ngaihdan a thlak ve pawh a hun ta viau mai. Bible hian englai mahin zu in hi sual a nih thu min zirtir lo a, zu-in a khap lo bawk. Thuthlungthar kohhran mite zingah pawh khan zu rui ṭhin an awm a, chung mite hnenah chuan zu in tawh lo tur leh zu hi sual tinreng bul a ni, tiin a zirtir lo va, ‘Uaiin ruiin awm suh u, chu miah chuan insum lohna a awm si a, thlaraua khatin awm zawk rawh u’ a ti mai a ni. A nihna takah chuan zu in a khap lo va ruih a phal lo mai chauh zawk a, chuvangin rui loa in dan tawk thiam turin a zirtir zawk a ni. Zu inthiam kan inzirtir rualin, politics khelh nan hmang tawh lo ila, kohhranho pawhin zu khap turin sorkar nawr nawr tawh lo bawk ila, kan ram ṭhanmawh bawk, hlemhletna tenawm eirukna erawh hi chu Bible-in a huat ang hian haw ve ngam ta bawk i la, dik taka kan lak luh a ni emaw, ni lo emaw, sum duh luatna aṭanga fihlim pawh hi i inzirtir uar bawk teh ang u,” tiin.

Tunhnai deuh khan social media-ah chanchinbumi lar tak pakhat chuan heti hian zu chhiah chungchang a ziak bawk. “Sorkar laipuiin chhiah a dawn khawm aṭanga state hrang hrang (Mizoram tiamin) min pekah hian zu chhiah tam tak a tel ngei tih a chiang em em a. Chu chu kan dawng duh a, kan hnawl phal hauh lo. Min pek tlai hret a buai zawk ṭhin kan ni. Keini erawh chuan 'Zu chhiah lak aia retheih kan huam thu' kan sawi dum dum thung. Zu aṭanga sum (thawhlawm) hmuh hnawl phal lo kohhran leh kan sorkar hi an danglamna ka hre ve lo. Zu zawrh avanga hausa fapa Robert Arthington-a sum hmanga Arthington Mission kaltlanga Kristianna dawngtu Mizote hi kan inngaihtuah chian a ngai ta hle mai,” tiin.

Zu hi ka sawi mawi hauh lova, sawi mawi tur pawh niin ka hre lo. Amaherawhchu, Sorkar leh Kohhran hian zu hi kan hua a, sualah kan pawm si chuan zu aṭanga hlawkna kan dawn ṭhin te hi kan hnar ngam dawn lawm ni? Sawi tur a tam hle mai - Politics khelh fuh tum, Sorkar hnathawk hlawhtling, sumdawng hausa thut, level-puite zinga sang lawr bik leh ram leh hnam aia mahni pumpui hmangaih zawkte. Hetiang mite kan hmuh hian, ‘anni pawhin an ti ve tho,’ tia an awmdan kawng zawh ve mai a chakawm fo ṭhin.

Mahse Pathian thu chuan “Aw, a mi thianghlimte u, Lalpa chu ṭih rawh u: Amah ṭihtute tan chuan tlakchhamna reng reng a awm si lo,” (Sam 34:9) tiin min hrilh a. Lalpa ṭih hi tlakchhamlohna a ni a, Pathianah kan innghat ngam tak tak a nih chuan a chunga kan sawite hi kan hnar ngam tur a ni. Kan Pathian hian fiah a chovin, a ngam em em a; kan pen ngamna chinah chuan min tithlawn hauh lovang. Chuvangin, kan nunin a mamawh berte tlachham lova kan awm theih nan hawh u, Pathian ṭih ila; Nehemia angin Lalpa ṭihna avangin ‘midangte chuan lo ti ṭhin mahsela, keini erawh chuan ka ti ve lovang,’ i ti ngam ang u.

- Dr. Lalbiakmawia Ngente