Guest writer
NexGen
Beidawnna hi tawpna a nih kher a ngai lo
Hmanni chu ṭhalai kum 18-22 inkar, zirna in ṭha taka zir mekte nen chawhlui kil ho pahin an testimony ngaihthlakna hun kan nei a. Kan titina aṭanga ka hmuhchhuah chu an zinga zaa sawmthum (30%) dawn lai chu an nuna beidawnna nasa tak lo tawk tawh, an beidawn tawp avanga mahni intihhlum tum hial (suicidal thought) lo nei tawh an ni. Anmahni ṭawngṭaisaktu leh an ṭhian ṭhate avanga beiseina thar nei leh te an ni a, an vannei hle. Heng ṭhalai, a bikin kum 1997 leh 2012 inkara piang, Gen Z (Generation Z) an tihte hi Generation X, kum 1965-1980 inkara piang fate an ni tlangpui a. Khawvelah hmasawnna a zuan nasat lai taka piang an nih avangin an nu leh pate nen an inkar pawh a zau a, inhriatthiamlohna pawh a nasa bik hle niin zirmite chuan an sawi a ni.
Chutiang taka nunphung leh khawvel hmasawnna in a luhchilh chhohna kara piang ṭhalaite chu enkawl thiam pawh an harsa a, an nu leh pa te hunlaia awm ve lo thil tam tak chu zir chawpa venpui chhoh an ngai a ni. Ṭhalai zawkte chuan an ṭhanlen chhoh pui a nih miau avangin technology hrang hrang (mobile phone, computer, internet, etc.) te pawh an nu le pa te aiin an rawn man chak em em thung a. Mahni a inthunun thiam lo ṭhalai leh naupang tamtak zingah khawvel changkanna in a ken tel te hman dan leh hman chin tur hre lo an tamin, social media te pawh a ṭhatna aia a ṭhat lohna in a khawih buai an tam phah bawk awm e. Awlsam zawka nun an thiam rualin harsatna mahni a sutkian an thiam vak lo thung a ni.
Tunlai ṭhalaite beidawn hma em em chhan hi thil tamtak sawi tur a awm ang a, chung zingah chuan tlem han tarlang dawn ila:
1. Thiamna sang zel avangin kan khawvel pawh a zim sawt hle a, thil mak tak tak hmuh chhuah thar awm reng tho mah se, thil ni thei tura kan ngaihruat phak loh a awm tawh mang tlat lo. Khawvel lehlam leh khawvel pawn daih chanchin pawh awmhmun aṭangin kan hre thei tawh a, kan duh duh hunah khawvel tawp ami te nen inbe pawp theiin, khawilai hmun pawh kan intlawh pawh thei tawh a ni. April ni 18, 1963 khan Mansfield, Ohio New Journal chuan scientist te hmathlir, “Kum engemaw zah hnuah chuan inbiakpawhna (phone) hi kan ipte a ah mai theihin a la awm dawn a ni,” tih chu tarlangin, mak tih a hlawh hle a. Chung hun chu kan lo tawng ve reng tawh a ni. Kum 20 kalta a mobile phone mak kan tih em em te pawh kha tunah chuan naupang ṭawng zir tir pawhin a hmang thiam em em tawh a ni. Engkim mai hi kan kutzungpuiin kan hmet chhuak thei tawh a, ngaihtuah vak pawh ngai tawh lovin khawlin engkim min ngaihtuah sak a, thluak han sawizawina tur pawh hi a tam tawh lo khawp mai. Mi tam tak tan chuan khawvelah hian beisei lehchuan tur hi a vang tawh viau a ni.
2. Nu leh pate hian an fate khawvel hi an la bel lutuk bik lo. Kan sawi tawh ang khian, a bikin Gen Z kan tihte phei chu technology san tawh takna khawvelah an rawn piang a, an nu leh paten an hunlaia a tel lova an awm theih ang tam tak kha an tan chuan an nuna bet leh pawimawh tak (essentials) te zingah a tel chho tawh a ni. Technology-in an nun nasa taka a kaihhruai tawh vangin mahni inthunun thiam leh thiam lo kar pawh a hla zual em em a ni. Heng thilte hi a ṭangkaina ang taka hmang thiam tan chuan nun ti awlsam leh ti hahdam theitu a nih laiin, a lehlamah chuan sualna kawng inhawnna a nih phah bawk si. Anni aia thiam leh hriat an ngah tak avangin an nu leh pate thu pawh zawm harsa an ti tawh ṭhin niin a lang. Nu leh pate pawhin anmahni enkawl dan tur leh eng chinah nge ramri kham tur tih an hre lova, nu leh pa beidawng, fate beidawng leh chhungkaw beidawng kan tam ta hle niin a hriat.
3. Thu ṭha leh kawng zawh tur ṭha tam tak, chatuan nunna kawng ni si lo a tam. Hman deuh kha chuan thlemtu leh sual kan tihte kha an langsar a; chaponate, diklohnate kha sual lian leh kalsan awm ngawih ngawih thil a ni ṭhin a. Midang tana an hun pe ngai lova tlawmngaihna hre lo mi te kha khawtlangin mak a tihte zinga mi an ni ṭhin. Tunlai khawvelah erawh sual hi thil ṭha ni awm tak tak karah a zia thupin mi a bum nasa em em a, mi nawlpui tihdan leh a hun a zir zel a thil uar (trending) hmangin a rawn thawk a. A tira sual kawng ni miah lova lang pawh a hnu a kawng ṭha lo leh dik lo, thihna kawnga thui tak min hruaitu a ni fo ṭhin. Mahni in dah pawimawh kan inzirtirna ringawt pawh hian ṭhatna tam tak a neih laiin nasa takin kan tlawmngaihna nun hi a khawih chhe mek a, midang tana kan hun leh tha kan senna aṭanga hlimna kan dawn nasat zawk theihzia pawh hi kan hrethiam pha tawh lo telh telh a ni. Kan kawng zawhte chhut chiang lovin kan dai pawp pawp a, a tawpah beisei tur reng nei lovin, beidawnna ruamah kan lut a, mahni chauh chuan kan in chhanchhuak leh thei tawh ṭhin si lo hi a pawi em em a ni.
Beidawnna hi kan tawpna a nih loh nan thil pawimawh pahnih chiah han tarlang leh ila:
1. Ṭhian ṭha: Mihring hi mahni chauh a awm tura siam kan ni lova, inpui tawn a, infuih tawn fo tur kan ni tih hi siamtu’n khawvel a mihring a siam tirh aṭanga min duan dan a ni a. Kan ṭhian emaw kan kawppui tur erawh uluk taka kan thlan thiam a pawimawh hle thung. Kan nun a hrehawmna leh harsatna kan tawh nasat lai ber pawh a min ngaithla a, engmah sawi lo pawh a kan tana awm tlat ṭhinte hi an hlu in, an pawimawh em em a. Beiseina a bo vek lai pawha ṭawngṭaina tal a min dinpuitu an awm hian beidawnna ruam aṭangin min chhan chhuak fo ṭhin a ni. Chutiang atan chuan ṭhian ṭha min ṭawngṭaipui ṭhintu (prayer partner) kan mamawh vek a. Chung ang ṭhian ṭha leh hlu tak chu hmun dang zawng aiin kohhran bel tlat mite zingah an awm ṭhin a ni tih hria in, kan ṭhian leh khawvel thlanah pawh kan fimkhur a pawimawh hle.
2. Hlimna thuruk: Kan ngaihdan tlanglawn tak pakhat pawi em em chu: Isua thlang zawktu leh naupan laia piangtharte hi khawvel chen ve lo turah kan ngai a, khawvel nawmna chan a, hrehawm taka Isua zui turah kan dah ṭhin hi a ni. Chu tak chu hmelmapa pawhin hmanlai aṭang tawha a hmanruate zinga a la hman nasat ber a ni awm e. Mahse Isua thlang hmasatu leh a duhzawng a nung tak tak tute tluk a khawvel a hlimna leh lawmna dawng nasa hi an awm âwm love. He hlimna thuruk hi kan rin a kan man fuh phawt chuan khawvel nawmna leh hlimna nen chuan tehkhin rual a nilo a ni tih hrechiang ber tute zing ami kan ni ve dawn a ni.
Kan fate hi anmahni siamtu Pathian hian enkawl seilian tawp tura min pek an ni lova. He khawvel a Amah nena hlim taka lêng dun tur leh chatuan nunna kawng an zawh theihna tur a kaihruai a, zirtir turin min duh a ni. Chumi ti thei tur chuan mi nu leh pa ni lovin, keimahni ngei hi min ring tawk a ni, tih kan hriat chian a va pawimawh em! Keimahni aiin kan faten lehkha an lo thiam sang a, engkimah min khum vek khawpin khawvel finna te chu lo nei pawh nise, an thlarau nun leh an chatuan hmun tur thlang thiam tura kaihruaitu tur kan nihna chu hre rengin, keimahni hriatna leh finna a innghat mai lova, anmahni duangtu leh hrechiang ber tu Pathian kuta nitin zantin hlan hi kan mawhphurhna lian tak a ni. Kan fate ngaihah lo changkang tawk lovin, an enkawl dan turah pawh baihvai viau chang awm ṭhin mahse, Pathian thu chuan mi mawl ber pawh a tifing thei a ni tih Sam 19:7 a kan hmuh ang khan,kan tih theih loh min tihsak thei Pathian kan nei a ni tih hriatna hian beiseina min pe thar zel se.
Thufingte 4:23 ah chuan, “Thil dang ber aiin i thinlung veng ṭha rawh, nunna lo chhuahna a ni si a.” tih kan hmu a. Engkimah kan inveng vek seng lovang, mahse engtik lai pawhin kan thinlung hi veng tlat ila, kan fate thinlung te, kan ṭhiante thinlung te pawh ṭawngṭaina in inven tawn sak reng ila, beidawnna hi tawpna a nih kher a ngai dawn lo nia.
- Dr. Evelyn VL Hmangaihzuali