Guest writer
NexGen
KAN RAM DANGLAMNA TUR CHU
Hmasawnna satliah nilo, ram kalphung inthlak danglamna (transformation) a thlen theih nan eng nge kan tih ang tih zawhna hi mi tam takin kan zawt fo ṭhin awm e. Kan ram danglamna turin hmasawnna ruhrel te kan din a; amaherawhchu, a ram mite nun hi chhungril aṭanga thlak danglam anih si loh chuan danglamna tak tak a thleng thei ṭhin lo.
Loren Cunningham-a chuan, Pathianin a hriattir nia a sawi, ram a lo inthlak danglam theihna tura ngaih pawimawh tur kawng pasarih a sawi a. Chungte chu - Chhungkua, Sakhuana, Zirna, Sumdawnna, Sawrkar, Media leh Arts & Entertainment te an ni. Heng kawng pasarih te hian kan nun a nghawng nasa em em a; chuvangin, hengte hmang hian eng tin nge kan ram kan thlak danglam ang? Tih theih kan nei ve em? I han zir ho teh ang.
1. Chhungkua : Kan ram siam ṭha turin kan fate zirtirna ṭha pein, an ṭhan lenna tura Pathian ṭih chhungkua kan buatsaih a ṭul. Dikna ṭan tlat chhungkua aṭangin mi dik an lo chhuak ṭhin a, innghirnghona leh ruihhlo-in a tihbuai chhungkua aṭanga mi fel an lo chhuah chuan thil mak a ni ṭhin. Chhungkaw kehchhia thawm ṭhatna ringawt nilo, chhungkaw ṭha siam dan zirna buatsaih a va pawimawh em! NexGen Organization hian chhungkaw seminar te a nei ṭan ve a, a tel te chuan hlawkpui an inti ve hle ṭhin. Chhungkaw kalphung ṭha - nu leh pa leh fate mawhphurhna te hi zir tham a ni a. Hre sa emaw intiin nupui pasal kan innei a, kan lo hriat tawk lohna avangin harsatna, chhungkaw keh chhiatna thlengin a thlen ṭhin. Mimal leh kohhran ten nasa zawka chhungkaw ṭha din ngaih pawimawh a va ṭul em! Hei hi kan ram danglamna tura lungphum pawimawh ber a ni.
2. Sakhuana: Khawvel thlak danglamtu, ram hmasawn hmasa te kha Kristian ram anni deuh vek mai. Hai rual lovin kan ram siam danglamtu pawh Kristianna hi a ni. Sakhuana hi kawr leh inchei nan maia hmang lovin, Bible zirtirnate a takin zawm tam lehzual ila kan ram a va danglam nasa dawn em! Thu sawm pek zinga pakhat, “Ru suh," tih ringawt pawh hi zawm ila, kan rama corruption hi a bo nghal duak ang. Hriat tam aiin zawm tam hi a hun tawh a ni. Midang kawk lovin keimahni ngei inenfiah ngam bawk ila. Keimahni ṭheuh kan danglam chuan kan chhungkua, kan khawtlang leh kan ram a danglam dawn. Chuvangin, mahni inenfiahin, “Bible zirtirna ka zawm ṭha em?” tih in zawt ṭhin ang u.
3. Zirna : Ram changkang lo zia chu, "An sakhaw biakna hmun a ṭha ang a, an school a chhia ang," an ti ṭhin. Mizoram sawina a nih duh hmel khawp mai! Zirna kawnga hma kan sawn theih nan biak in ṭha kan neih ang hian zirna hmun ṭha kan neih a pawimawh hle a. Zirna hian kan nunah danglamna a thlen nasa thei hle a, khawsak harsa ber te pawh dinhmun ṭha takah a hlangkai thei a ni. Sawrkar leh khawtlang, zirna hmun leh zirtirtu ṭha te an pawimawh em em rualin, a pawimawh ber chu zirlaite an ni a, zirnaah theihtawp an chhuah a ngai a ni.
Zirtirtuten an hna hi eizawnna mai ni lovin Pathian leh Ram rawngbawlna, ram thlak danglamna hmanrua pawimawh a ni tih an hriat thar a ngai. Indopui- II lai khan, British Prime Minister Churchill-a chuan zirtirtu hna hi a pawimawhzia hriain sawrkar hnathawk dang hlawh a tih tlem laiin zirtirtute hlawh erawh chu tih tlem a remti lo. Zirna hi mimal, chhungkua, khawtlang leh sawrkar in kan ngaih pawimawh chuan kan ramah danglam thlentu a ni dawn a ni.
4. Sumdawnna : Kan awh em em ram, ram ropui leh hausa kan tih te hi sumdawnna avanga hausa an ni. Mizoramah chuan, "Ka sumdawng," miin a tih in, “Tihtur dang i nei na nge?” tih melhin kan melh fo ṭhin. Sawrkar hnathawh hi kan ngaihsan leh kan tum ber a nih chhung chuan hma kan sawn tak tak dawn lo. Mimal mai ni lo, sawrkarin sumdawn hi a ngai ani tih a ngaihtuah loh va, kan lak luh aia kan hman ral a tam chhung chuan hma lam kan pan dawn lo. Kan rama Pathianin hausakna leh thil ṭha tam tak a dah te hmanga, ram dang sum leh pai kan lakluh hunah, hmasawnna leh danglamna tak tak kan hmu ang. Dik taka sumdawn dan zirin sumdawng ila, company leh co-operative society te dinin, sawrkarin sumdawng te tana chet awlsam zawk nan dan ṭha siam se la, kan ram a lo danglam dawn ani.
5. Sawrkar : Ram in hma a sawn a, a lo danglam theih nana pawimawh ber chu sawrkar ṭha hi a ni awm e. Sawrkar ṭha awmnaah chuan kum 20 lek chhungin ram rethei tak te pawh ram changkang an lo ni thei. Chutih laiin, sawrkar ṭha awm lohna hmunah chuan hmasawnna a awm lo mai ni lovin ram a chhe vek thei ani tih kan ṭhenawm Myanmar ram aṭangin kan hre thei ang. “Sawrkar chuan kawng, eng leh tui min pe se, a dang chu mipuiin kan ti vek thei,” an ti ṭhin. Sawrkar ṭha chuan a khua leh tui te zalenna a pe a; mimal leh pawl pawhin an tih theih loh thilte a tihsak ṭhin. Kum 35 zet state kan nih hnu pawhin kan ramah kawng ṭha kan la nei thei lova, mipui te pawhin kan phut ngam ta mang lo hi a va lungchhiat thlak em! Kawng chhia hi ngaiah kan nei ta hial em ni? Sawrkar ṭha hnuaiah chuan mipui mamawh awlsam taka tih theih dan zawn ani ṭhin a, mipui chanai hlep rukna te a bo va, dan a lal ṭhin. Abraham Lincoln-a chuan, “Democracy chu mipui sawrkar, mipui siam leh mipui tan a ni,” a lo ti a. Democracy ram kan nih angin kan sawrkar hi mipui siam chauh ni lova “mipui tan a thawk,” a nih chuan kan ram hian hma kan sawn in kan danglam ngei ang. Sawrkar hi ram leh hnam danglam nana pawimawh ber zinga mi a ni si a.
6. Media : Media hi a pawimawh em avangin democracy ban palina an ti hial. Media hrang hrang - Chanchinbu, TV, YouTube, Facebook, WhatsApp leh Instagram etc. te hian kan ngaihtuahna nasa takin a hruai a. Kan ngaihtuah ṭhin hi kan nih ṭhin avangin kan awm dan tur nasa takin kan hmuh leh kan ngaihthlak te hian a hril a ni. Tunlai media hrang hrang hmanga kan chanchin hriat te hian min cho phur nge min ti hnual? Mobile phone kan hmanna tam ber hi kan ṭangkaipui em? Media hi chanchin ṭha hrilh nan nge kan hman kan hmelma pa duh zawng tihna atan? Zawhna a tam mang e! Kan ram a lo danglama mipui ten thu ṭha leh dik kan dawn a, beiseina kan neih theih nan media lama kan thuneitute an ṭan sauh sauh a va ṭul tehlul em! Social media hmanga kan thu thehdarh te ngaihtuah chian a pawimawh hle. Midang tana ṭangkai, hmasawnna tur leh a tha zawnga danglamna thlen thei tur ni thei se, kan ram danglamna tura hmanraw ṭangkai tak ani ngei ang.
7. Arts & Entertainment : Sap film kan en chuan sap tih dan kan zir ṭhin anih kha. Tunlai thalaiten Korean film leh zai an ngaithla tam a, an khawsak leh inchei dan te a Korean mai a ni. Rudger Clawson-a chuan, "An hnamin eng hla nge an sak ṭhin min hrilh la, chu hnam chu eng hawi zawngin nge a kal ka hrilh ang che," a ti a, hei hian kan artist leh zaithiamte pawimawh zia a tar lang chiang hle. Mizo zaithiam leh lemziak thiam te, film siam thiam leh fiamthu thiam te hi kan ram leh hnam hausakna, kan mizia lantirtu an ni. Zaithiam tam takin kan ram an vei thu an sak leh an chham ṭhin te hian awmzia a la nei a, kan lemchanah te pawh mipui au a thang khawk ṭhin. Kan ram hian "Ro min rel sak ang che" tih hla te hi kan sak uar lehzual a ngai. Pathian fakna hla thar phuah belh a la ni reng mai te hian thla a ti muang hle. Chuvangin, kan ramah hian beisei tur a la awm a, Pathian chakna ringin kan la par chhuak ngei ang tih i ring tlat ang u.
Kan ramin hma a sawn a, a lo danglam theih nan a chunga kan sawi thil pasarih te khi an pawimawh vek a. Heng zingah hian Sawrkar puihna tel miah lova keimahniin kan tih theih tam tak a awm. Hei hian keimahni ṭheuh hi ram danglam nan kan pawimawhzia ti langin, kan zalenna kan hman ṭangkai thiam a pawimawh hle bawk. Kan sakhuana chawisanga Kristian chhungkaw ṭha siam turin tumahin min dal lova, chawimawi kan ni zawk a. Zirna lamah hmasawnna tur tam tak la awm mahse, school ṭha kan nei a, a rethei ber tan pawh sawrkar school a awm. Sumdawnna kalpui turin bul ṭanna nei vek lo mah ila, mi tumruh tan kawng a awm zel a. Sawrkar ṭha a lo din a, a ṭha lo siam tha turin mipui ten duhthlanna hmang thiam a, ngaihtuahna kan sen ve a ngai a ni. Kan themthiamnate, media-a thu leh hla te a ṭha lama hmang turin theihna kan nei vek bawk a ni.
Myles Munroe chuan, “Heng pasarih zingah hian sawrkar hian kan nun leh kan ramah nghawng a nei nasa ber a ni,” a ti a. A bik takin hmasawnna kawng la zawh zel tur ram tan chuan sawrkar ṭha leh dik neih hi thil pawimawh tak a ni. Sawrkar chauhvin a tih theih thil tam tak a awm a, chuvangin sawrkar hian dik takin mipui ṭhatna atana thawh hi a tum tur a ni. Chutiang hunah chuan, keini Pathian zawn chhuah ram, Mizorama cheng tlemte te hian hun reiloteah kan ram hi kan ti danglam thuai dawn a ni.
Sawrkar ṭha a lo din a, a ṭha lo siam tha turin mipui ten duhthlanna hmang thiam a, ngaihtuahna kan sen ve a ngai a ni
- Dr. Vanlalsiama Chhangte