I fa a him em?

Fanau enkawl hi thil awlai tak a ni lo tih chu fa nei tawhte chuan kan hre vek awm e. Ziaktu lar tak, Dr. James Dobson-a chuan, “Fanau enkawl hi mi dawihzepte hna a ni lo,” tih lehkhabu a lo ziak hial a ni. Ngaihven leh lawm hlawh em em kan fanaute an lo ṭhang lian a, engati nge sual kawng an zawh leh mai ṭhin? Tu mawh nge ni ang le? An nausen lai ang khan kan ngaihtuah tawk loh vang em ni ang? Heng zawhnate rilrua ngaihtuah chungin, insiam ṭhat leh hmasawn tumin he thuziak hi chhiar thei ila a duhawm hle.

Pathian malsawmna, fanau rochan pek kan nih hian mawhphurhna a inṭan chauh a ni a. Tlan chhe lo va mawhphurhna hlen chhuak tur chuan kawng tinrengah – insumtheihna, taimakna, finna, hriselna leh remhriatna, ei leh in, silhfen, chenna in, enkawlna tur sum leh thil dangte kan mamawh a. Heng zawng zawng hi tumah hian kan nei kim vek thei lo. Chuvangin kan fate laka kan mawhphurhna hlen chhuak a, him leh puitling taka enkawl tur chuan nu leh pate hi Pathian ṭih mi – Pathian nena leng dun ṭhin kan nih a ṭul hmasa ber a ni.

Fanaute hi enkawltute mit hmuhah an puitling har a, chawi liantute tan an kum mila thlir an har viau ṭhin. Chutih laiin, kan ram Kristian ram ngeiah pawh sualnain chhung tin min run reng a. Naupang anga kan ngaih kan fate hi pawn lamah an lo naupang lo hle thei a. Zirchianna aṭanga kan dinhmun ni a lang, kawng thum han tarlang ila.

1.KUM TLING LO PAWIKHAWIH: CID (Crime) Statistics enin, nu leh pate hian kan fate hi an kalna awm kawngah kan hruai tawk lo em ni ang le? tih zawhna hi rilruah a awm lo thei lo a ni. Kum 5 liam ta (2018 – 2022) chhunga kum tling lo - rukruk, pawngsual, kum tling lo khuaikhem/pawngsual, tualthah, mi sawisak leh ruihtheih thil kaihhnawiha man (Juvenile in conflict with law) te chu mi 261 zet an ni.

Tin, mi hrang leh mahni chhungkhat hnaivaite lak aṭanga pawngsual/khuaikhem tawk kum tling lo te pawh hetiang hi an ni:

Heta ṭanga chiang taka lang chu –mi hrang chauh ni lovin kan chenpui, ṭhenawm leh kan mi rin zawng tak te lakah pawh kan fate, a bik takin kum tling lo te an him lo thei tih hi a ni. Tute nge rin tur hrilh kilh kelh a, an taksa pengte tumah khawih tir loh tur tih te leh mi dangin thil leisak an tum pawhin nu leh pate hriatpuina lo chuan zuia lak ngawt loh tur tih thlenga kan hrilh a ṭul a ni. Tin, mipa fate pawh an him tawh bik lo va, kum tling lo khuaikhem tawkah mipa an tel tlat. Hmeichhia an ni emaw mipa an ni emaw, kan fate himna hi kan kutah tam tak a awm tih kan hriat a ṭul hle.

Nu leh pa te hian kan fate kan thlah zalen a, mobile phone, TV, Computer (gadgets) hmanga kan inawm tleitir ringawt hi a ṭha lo tih kan hriat a ngai a. Case tam takah naupang kum tling lo leh tleirawl ten hurna rawng kai leh thil ṭha lo an hriatna hi an kuta kan pek gadgets hmanga internet khawvel an luhna Social Media -YouTube/ Instagram aṭangtein a ni tlangpui.

Chhungkaw chawm turin hna thawka eizawn a ṭul a, insiamrem kan mamawh dan pawh a inang vek lo. Amaherawhchu, kan fate hnena kan pek theih ṭha ber chu kan HUN hi a ni a. An kianga kan awm tam a, kan uap ṭhat a pawimawh hle. Kan buaiin kan ṭul viau a nih pawhin, kan fate tan fianrial hun ṭha ‘Quality time’ nitin darkar khat chauh pawh kan pek chuan, thil tam tak kan zirtir theiin anmahni hriatchian bakah kan inkungkaihna pawh a nghet lehzual dawn a ni.

2. MIPAT HMEICHHIATNA (SEX): Synod Campus Ministry 2022 chuan Mizoram district hrang hranga tleirawl 1218, kum 10–20 chung lam inkar te aṭangin zir chianna a nei a. Mipat hmeichhiatna kawnga fihlim tawh lo 5.7 % an awm a, sex la hmang lo mah se a kaihhnawihah 18.3 % an fihlim tawh lo. Mipat hmeichhiatna chungchang hi kum 10–13 an nih aṭanga hrethiam mi 805 lai an ni bawk. Ṭhiante hnen aṭanga hria an tam ber a, a tlem ber 18% chauhvin nu leh pate hnen aṭangin an hria a ni.

He zir chianna aṭanga lang chiang em em chu, nu leh pate hian mipat hmeichhiatna chungchang hi kan fate ngun takin kan hrilh fiah hma a ngai tih hi a ni. Zahthlaka ngaih emaw ngaihthah emaw a hun tawh lo hle. Kum mila taksaa danglamna lo awm dan - mipa leh hmeichhiaa danglamna awm thei te, heng danglamnate hi thil zahthlak a nih loh zia leh Pathianin mihring taksa a duan dan te ngun taka hrilhfiah an ṭul a. Sex hi nawmchenna tur ni lovin, Pathian remruat anga inthlahpung tura pumkhata siam, nupa inkarah chauh hman tur anih thu te kan hrilh uar a ṭul ta hle mai (Malakia 2:15; Hebrai 13:4).

Tunlaiin mahni anpui kawp hriat tur Mizoramah pawh an awm ta nawk mai. Tleirawl 1218 zinga zirchiannaah chauh pawh khian mi 65 zet chu mahni anpui kawp tawh an ni tlat mai! Pathianin Ama anpuia Mipa leh Hmeichhiaa a siam te chu nupaa insiam a, inthlahpung a, chhungkua din a, leilung luah khat tur kan ni tih kan fate kan zirtir nasat a ngai ta hle. Dr. James-a bawk hian, “The Origin of Homosexuality,” tih a ziahah, ‘Nu leh pate hian an naupan tet aṭanga kan enkawl danin a zir a ngai a ni,’ a ti.

Pathian hmangaih kan fate hian an nihna an hriat chian loh avangin mahni anpui lo kawp ta se tu mawh nge ni ang le? Hetiang harsatna tawk mek chhungkuate pawhin thinrim emaw beidawng mai lovin kan fate nihna dik tak kan pawm a, Pathianah kan tluk luh a, ṭanpui theitu – rawngbawltute leh mithiamte kan pan vat a hun tih hria ila. Heng harsatnain a la luhchilh loh chhungkuate pawhin tun hma aia nasain hemi lama inzirtirnaah hian ṭan lak a ṭul takzet a. Mipa leh Hmeichhiate hi Pathianah kan nihna dik tak – Ama anpuia ropui taka siam kan ni, tih leh chhan neia siam kan ni tih hi an naupan tet aṭangin chhungkua leh kohhranah kan inzirtir nasat a pawimawh ta hle a ni.

3. RUIHTHEIH THIL: Kum 1984 aṭanga ni 30.1.23 thlenga damdawi kaihhnawiha thi hi Mizoramah mi 1736 (mipa 1531 leh hmeichhia 205) an awm tawh niin Excise & Narcotics dept.a tarlan a ni a. Ni 21.7.22 thlenga zu vanga thi hi mi 158 (mipa 136 leh hmeichhia 22) an awm bawk .

Synod Campus Ministry 2022-in ruihtheih thil (zuk leh hmuam, ganja, cool syrup, zu, heroin, no.4 leh meth) a tleirawl dinhmun a zirchianna aṭanga a lan danin:

1) Tleirawl 1218 zingah mi 515-in ruihtheih thil an khawih tawh.

2) Kum 10-13 inkar 250; kum 14-18 inkar 263; kum 18-20 inkar 9; kum 20 chung lam 10.

3) Tem chhin chak vanga ruihtheih thil khawih ṭan mi 217 an awm a, ṭhian ten an tihhmuh mi 202 an awm bawk a ni.

Hetianga kan kal zel chuan kan hnam hi a la boral mai ang tih a hlauhawm hle! Kum 10 mi lek pawh an fihlim tawh loh avangin thil ṭha lo hi kan faten an ti ve thei tih hi nu leh paten pawm hmasa ila. Kan fate ‘tih ve chhinna’ avanga ruihhlo bawihah an tan loh nan a ṭhat lohna te, taksa a tihchhiat theih dan te leh mi pangngai lova min siamtu anih dan te an naupan lai aṭangin an rilruah tuh nghet a ṭul a. Chik taka anmahni zirchiangin, an chetzia leh khawsak phunga danglamna awm te hrechiang tura kan beih a hun ta.

Ṭhian kawm chungchanga fimkhur a ngaihzia pawh ṭhiante tihhmuh avanga ruihhlo khawihte aṭang khian a chiang awm e. 1 Korinth 15:33 (CL)-ah, “Hruai bovin awm suh u, ‘Ṭhian sualin nungchang ṭha an tikhawlo ṭhin’,’” tih ziak te hi zirtir ṭhat an ṭul a ni. Nu leh pa, fate vanga rum mek te pawhin beidawng lovin kan fate chhan chhuak turin kawng a la awm tih kan hriat a ngai a. Isaia 54:13 (CL)-ah, ‘I fa zawng zawng LALPAN a zirtir ang a, Ralmuang takin an awm der der tawh ang,’ tih ziak hi hre reng ila. Pathian hmaah ṭhingṭhi a, ngaihdam dil a, a ṭanpuina kan dil a theihtawp kan chhuah chuan a chhan chhuak ngei ngei dawn a ni.

Billy Graham-a chuan ‘Hope for Each Day’ tih lehkhabu a ziahah chuan, “Setana hian chhung tinte chawl lovin min run a. Kan do zawh rual loh sual vangin chhungkua kan inṭhen a. Kan hneh theihna awm chhun chu Pathian thu chauhvin a ni. Chhungkuaa Bible chhiara kan inkhawm ho va, ni tina kan chhungkaw hming lama Pathian hnena kan ṭawngṭai a, Isua Krista hi kan chhungkua leh nupa inkarah a laia a awm tlat chuan Finna leh inhriatthiam tawnnaah chhungkua chu a indin nghet dawn a ni,” (Thufingte 24:3 CL) a ti.

Pathianin rochan min pek, a hmangaih kan fate hi an boral loh va, sual laka an him a, sual bawiha tang mekte chhan chhuah an nih theih nan nu leh pate hi Joba angin kan fate tan ni tin Pathian hmaah kun ila. Fanau enkawl tura min kohnaah taimak chhuah lehzual chungin kan mawhphurhna hlen i tum ṭheuh ang u.

~ Ammie Lalnunpuii