Guest writer
NexGen
ṬANPUINA I DIL ANG U!
Thlasik nat vanglai tak hian, Alaska ram pilril taka mahni chauha khawsa, mi pakhat chenna in hi vanduaithlak takin a kang palh hlauh mai a. Khawvel a hmun vawt ber pawlah, vur tla reng mai hnuaiah, inhumhimna leh ei leh bar tur mumal pawh nei lovin a awm a, a mangang hle mai. Amaherawhchu, rilru fim tak a pu a, vur tla cham put maiah chuan kal kualin, lian tak maiin SOS (Save our Souls/ Ship - ṭanpui dilna) tih hi a ziak a. A thil ziah chu sang tak aṭang pawha fiah taka a lan theihna turin a in kang aṭanga a lak, meivap dum chuan a chhilh leh vek a. Chu a thil ziah chu thlawhtheihna aṭangin an rawn hmu a, chhanchhuah a ni ta a ni.
Lal Davida pawh kha thih hlauhawmah dingin, a nun kha a mangang ve thei hle a. Lal Saula’n itsikna avangin tihhlum a duh a; a hote nen thah tumin an um a. Pukah te, tlangah te, khaw hrang hrangah te tlan bovin, a biru ṭhin a. Gath khuaah phei chuan a nun himna turin a a der chiam mai anih kha! Mahse Lal Davida khan a tlanchhiatna ruam aṭang pawhin Pathian a theihnghilh ngai lova, van Pathian hnenah chuan ṭawngṭaiin chhanchhuahna leh chhanhimna a dil ṭhin. Chumi aṭang chuan Sam 34-na hi a lo phuah chhuak ta a ni. Harsatna tawp aṭanga Pathian auvin, Pathian ṭhatzia fakna hla mawi leh ṭha tak a lo chhuak a, thihna karah pawh thlamuang takin a lo awm thei ta a ni.
“Lalpa chu ka zawng a; tin, ani chuan min chhang a, Ka hlauh zawng zawng zawng lakah chuan mi chhan him ta a,” tiin ṭanpui a dilna chu Pathianin a rawn tihhlawhtlinsak ta a ni. Lal Davida ang bawk hian keini pawh kan mangangin, harsatna kan tawk ṭhin ti rawh u? Lalpa i au ang u. Ani chuan kan hlauh zawng zawng zawng lakah min chhanhimin, kan manganna zawng zawngah chuan min chhan chhuak dawn a ni. A va ropui em!
Tunlai hian Zoramin harsatna namen lo a tawk mek a. Sum leh paiah harsatna lian tak kan tawk a, sum leng vak a tlem a, chumi avang chuan mipui nawlpuiin harsatna hrang hrang kan hmachhawn a. Thil pangngai leh kalphung pangngaiah chuan kan hriat miah loh tur, Sorkar hnathawkte hlawh lak pawh hi tunah chuan Chanchin Thar a ni ta! Hmasawnna hnathawhna tur chu sawi loh, kan nitin khawsakna tur tak ngial pawh mi naran tan chuan manganthlak tak a ni.
Chutih karah chuan ruihtheih thil chi hrang hrang leh Dan lova sumdawnna hmuh leh hriat tur a tam hle mai. Sorkara mawhphurtuten theihtawp an chhuah mek chung pawhin tlawmngai pawl leh mi ṭhahnem ngaiten hmun tam takah chutiang man chu a nei deuh reng a; a tam thawkhat chu a ni ngei mai. Chanchin ṭha lo leh thihna mak tak tak hriat tur a awm deuh reng a, kan bengte a chawlawl tawh avangin engmah hian min ṭhawng vak tawh lo niin a lang.
Inthlang ram kan nih avangin kum tawp hian Assembly Inthlanpui kan hmachhawn dawn. Hei pawh hi pumpelh theih nise, pumpelh duhtu kan tam awm e. Kan boruak thlir hian inthlan leh a behbawm vel hi kan huphurhin, kan chak mawlh lo a ni. A chunga kan tarlan te khi Mizorama awm leh thleng awm lo tak tak te an ni. Engvangin maw? E le, Mizote chu hnam inpawh tak, inhung bikna ṭha tak nei, mi tlem te leh sakhaw rinnaah pawh Pathian nung ringtute kan ni.
Hengte avang ringawt pawh hian rethei tak leh mangang taka awm tur kan ni lo! Nge ni, kan rin dan leh kan Kristianaah ah hian dikhlel a awm zawk? Chhungrilah takna nei lovin, lemchang nunin kan nung zo ta em ni? Pathian thu kan awih dan hi a famkim lo deuh a ni lo maw? Kan duh leh a awlsam chinah kan awih ṭha viau a, kan duh loh chinah keimahni thu leh ngaihdanin kan kal mai zawk em ni? Ngaihtuahna a vak vel nasa a, rilru in ar bo a zawng nasa hle a ni.
Tunlai chu India ramin G20 ah hruaitu nihna kan chelh a, ram pumah hmalakna hrang hrang a awm in, Mizoram thlengin kan lo buaipui nasa mai. (G20 kan tih hi khawvela sorkar lian deuh deuh 20 intelkhawmna, pawimawh leh thiltithei tak a ni). Hei hian rah ṭha leh duhawm a chhuah ngei beisei ila. G20 pualin thupui hrang hrang hmangin, khawpui hrang hrangah intawhkhawmna buatsaih a ni.
Mizoram bikah chuan insumdawn tawnna lama hma kan sawn theihna turin B20 (Business Summit) thleng tura tih kan nih khan, Mizoram in zirna run sang kan neih leh chhuan em em, Mizoram University ah nghah a ni. Hetah hian Mizoram aṭang chuan kan roreltu te, sorkar milian leh mi thiam te bakah sumdawnna lama tui mite an tel a. Hmunpui lam aṭangin, chutiang bawkin, Central Minister hovin sorkar lama mi pawimawh leh sumdawngte an lokal a, an kalna tur pawh a bik takin ‘chartered flight’ ruahman a nih kha. Kha inhmuhkhawmna avang khan sumdawnna leh hmasawnna hnathawhna lamah pawh nasa taka hmasawn ngei tura beisei kan ni.
Ka sawi lan duh tak pakhat chu B20 ah khan kan sorkar chuan a bika lo zir chiang a, kha huna Mizoram dinhmun pho chhuak tur leh a ṭha thei ang ber a kan ram leh hnam lo zuar chhuak turin mi thiam bik engemaw zat a ruat a, a lawmawm hle. Beiseina a san em em laiin, an zinga pakhat ṭawngkam khan ngaihtuahna a tithui hle mai. Ani chuan, ‘Keini thusawi tur te chu a ve mai mai a ni, a kalh tikimtu ang chauh kan ni. Engkim hi kan hotute (Minister/MLA) thu thu a ni,’ tiin a sawi a ni awm e.
Kan mithiamte leh sorkar enkawltute ber pawhin an thiamna engah mah an hman theih tawh loh a, an thusawiin awmzia a nei tawh lo anih chuan kan ram kalphung leh hmabak chu ngaihtuahawm tak a ni. Mizoram kan lo zawrhna tur pawimawh tak pakhatah phei kha chuan Europe aṭanga lokal kan mikhualte zing ami khan thu a rawn sawi ta mai mai anih kha. A lungchhiatthlak piah lamah kan kalphung a tilang chiang hle in ka hria.
Leilung hausakna lian tham sawi tur kan nei lova, sum hnar nghet mumal tak pawh kan nei hek lo. Chutiang chu a nih avangin, sorkarna chelhtu apiangin hmasawnna hna kan thawhna tur te leh kan ei leh bar atan te ṭanpuina dilin Delhi lamah an liam fo ṭhin. Ngaihtuahna a lo lut pakhat chu – ṭanpuina kan dil nge, kut kan dawh? tih hi a ni. Mahni zahawmna hloh lo leh huaisen taka ṭanpuina dil theih anih laiin mahni engmah lova insiam a, kutdawh a awm theih bawk.
Hmanni deuh khan kan ṭhianpa, sorkar a mi lian leh pawimawh tak mai hi kan inah a lo leng a, a thusawi pakhat ka rilrua ka vawn reng a awm. Amah hi hna pawimawh tak chelhin hmun dangah a awm mek a, kan sorkar pawhin lakluh a duh viau a ni awm e. A thusawi chu hei hi a ni, “Kan awmna state chu a hausain, a intodelh a; sorkar laipuiah kan innghat ve vak lova, hmalak leh hnathawhnaah pawh Dan leh Hrai a pawimawh a, a nuam khawp mai. Mizoramah lo chhuak ta ila, Delhi ṭanpuina dil leh kutdawh reng mai a ngai dawn a, huphurhawm tak a ni. Mahse, Mizo kan ni a, kan sorkarin min duh anih chuan lo hnial chi a ni si lo.” A dinhmun hi ka hriatthiampuiin, a harsa ve khawpin ka hria.
Ṭanpuina kan dilna hi a dik lo deuh a ni lo maw? Nge kan dil dan pawhin a zir lo ve hrim hrim zawk? A dilna tur ber, kan Pathian hnenah hian kan ram leh hnam hmasawnna tur te, inthlanpui ralmuang leh thianghlim tak kan neih theihna tur te hian tih tak zeta dil a va ṭul em! Matthaia 6:33 ah chuan, “A ram leh a felna chu zawng hmasa zawk rawh u; tichuan chung zawng zawng chu a pek belhchhah dawn che u nia,” tiin Lal Isuan min tiam a, a va thlamuanthlak em! A ram leh a felna zawng hmasa lo hian a pek belhchhah tur lamah hian kan buai zawk em ni? “Sakawr hmaa tawlailir dah tlat hi chuan kal a har khawp mai,” an tih te pawh min hriatchhuah tir rum rum mai. Eng emaw fel lo lai, siam ṭhat tur chu kan nei ngei niin a lang.
“Hawh u, Lalpa hnenah i kir ang u: Min lo pawtsawm tawh na a, min tidam leh dawn si a, min lo vaw tawh na a, min tuam leh dawn si a,” tia Hosea’n a lo sawi ang khan keini pawh hi Lalpa hnenah i kir ang u khai. Lal Davida anga thinlung lungchhia leh simna dik tak nena a lam kan hawi phawt chuan Lalpa hian min ṭanpuiin, kan harsatna lak ata hi min chhanchhuak ngei ang.
“Mi fel chu eng tikah mah tihnghin a phal lo vang,” tiin Sam 55:22-ah chuan min hrilh a. Thinlung taka kan harsatna leh kan manganna te a hnen kan thlen a, amah kan rin ngam phawt chuan anin min lo chhandamin, min sawh nghet dawn a ni. Tih tak zetin Pathian ṭanpuina dil ila, kan ram leh hnam hi kan tu leh fate chenna tlakah siamin, midangte hnena Chanchin Ṭha eng chhitu leh pe chhuaktu-ah kan siam leh thei a ni. Chutih hunah chuan Pathian nena lengdunin, thlamuang takin kan awm mai dawn a lo ni.
- Dr. Lalbiakmawia Ngente