KUM ṬHAT KUM SARIH

Kumin a matric result a chhuah khan, zirlai pass tharte fuihna hun ṭha tak mai kan ṭhianten min pe hlauh a. Chumi ṭuma ka rilru a lo lut, hman aṭanga ka pai reng ṭhin, ka fuihna thu chu, "Kum ṭhat kum sarih hman ṭangkai tur,” tih hi a ni.

Pawl sawm emaw, pawl sawmpahnih emaw pass hnu kum sarih chhung vel hi a pawimawh em em mai a, zirlaiin he hun hi Pathian ṭihna nen ṭha taka a hman chuan a dam chhung atana nihlawhna leh dinhmun sang taka a din theih phahna a ni thei a. Hemi hun hi ṭha lo taka a hman erawh chuan hlawhchhamna leh beidawnna nun kawng a zawh phahna a ni thei a ni. He kum sarih vel chhung hi kum ṭhat kum sarih kan tih chu a ni.

Bible-ah Josefa chanchin kan en chuan, kum sarih hmang ṭangkai ber a ni hial awm e. Pharoa mumang hmangin Pathianin kum ṭhat kum sarih a pe a, Josepha chuan chung kumte chu theihtawpa ṭhain a hmangin, hausak tawntaw kuma buhte dah khawl nan a hmang a ni. A buh chhek khawl kha kum thum hnuah emaw duh tawk ta mai se, ṭam kum sarih kha an daih zo lo mai thei a ni. Amaherawhchu, Josepha chuan a hun neih a hmang ṭha a, kum sarih dang mai bakah a dam chhung atan hlawhtlinna a chan phah ta a. Amah mai pawh ni lo, a chhungte leh a chipuiten malsawmna tam tak an dawn phah bakah, Israel hnam dinna atana pawimawh tak a lo ni ta hial a ni.

Matric kan pass ve kum daih tawh aṭang khan hei hi ka rilruah a lo lut tawh a. Ka dam hun chhung tur angte hi line rinin ka han siam chin vel ṭhin a. Kum sarih vel chhung nasa taka lehkha ka zir a Pathian duh zawnga ka awm chuan, ka dinhmun nasa takin ka siam ṭha thei dawn a, officer emaw, doctor emaw te ka ni ve thei dawn tih kha ka ring tlat a. Matric pass aṭanga kum ngaah graduate a nih theih a, kum 2 dangah chuan master degree a neih theih a. Technical studies lama kal tan chuan kum sarihah specialist a nih theih ṭep a, Civil Service bei a IAS emaw MCS emaw nih tum tan pawh kum sarih a ral zet chuan a tlin theih der mai a ni, tihte ka ngaihtuah ve ṭhin. Tun hnuah hian, ka ngaihtuahnate Pathianin mal a sawm a, vawiin a ka awmnaah mahni tawka lungawi em emin min siam ta a ni.

Amaherawhchu, he kum sarih bawr vel hi ṭhalaiten thlemna an tawh nasat ber lai, hun harsa lai tak a ni. Zin kawng hlauhawm tak zawh ni ta ila, a ṭihbaiawm zual lai, tluk leh tlak hlauhawm lai a ni ngei ang. He hun hi ṭhian kawm a nawm lai, ṭhiante tih ang tih ve mai chak lai, mi ang nih tum lai, zuk leh hmuam leh ruihtheih thila thlemna tawh nasat lai, nulat tlangval kawngah pawh ngaihzawng neih te a chakawm ve hun lai, phu loh leh dam chhan ni a ngaih tawn lai, an tel lova khawvelin awmzia reng reng a nei lova hriat lai a ni awm e! He zinkawng hlauhawm laiah hian mi tam tak an tlu sual a, khuarkhurumahte an tla a, chhan chhuah harsa khawpa nghetin an tang fo a ni. Mi tam tak chuan nuam leh ṭha ni a an hriatah an hun an hmang ral a, social media, internet leh games khawih nan an hun an khawh ral fo ṭhin. Chuvangin, ṭhalaite tan he kum sarih vel chhung hi a pawimawh hle a, hman ṭhat loh a hlauhawm em em a ni.


Ṭhang thar zinga mi fing tak takte chuan he hun pawimawh hi fing takin an hmang a, a hun laiin miten nuih ṭhin mahse a tawpah chuan a nui zawkah an ṭang nge nge ṭhin. Pun lehzualna tura insensona hi chi tuhna (investment) an ti a. Pawisa chauh hi thil dah pun theih a ni lova, hun leh thiamna, tha leh zung te pawh hi a pun lehzual nan a dah theih vek a ni. Chuvangin, kum pawimawh lai tak mai kum sarih kan hman ṭhat hian a hnu a pung lehzual turin chi kan tuh tihna a ni.

Tunlai kan ramin kan buaipui em em pakhat, hnam leh state ang pawha kan tlawm ngawih ngawihna chu Central Service-a Mizote rei tak chhung kan tling thei ta rih lo hi a ni. Hei hi a chhan pakhat ni thei chu, kan sawi kum sarih hman ṭhat tawk loh vang hi a ni. Civil service-a tling tur hian graduate hnu a tum thut chu a tlai tawh hle a, graduate hma, HSLC emaw, HSSLC zawhah emaw khan kan tum lam kan chian a, kan pan ding ngar ngar a hun tawh zawk a ni. Hnam dangte phei chuan high school aṭangin an tum an tichiang tawh a, chumi ni thei tur chuan an lo inbuatsaih ṭan tawh ṭhin. BA, MA pass hnute hi chuan Central Service-a inziah tlin thut hi, thil theih loh chu ni lo mahse, thil harsa tak a ni tih chu a lang reng mai. Chuvangin, bul kan ṭan hma a, kum ṭhat kum sarih hi, a tlai berah pawh bul ṭan nan kan hman a ngai a ni.

Kum ṭhat kum sarih hman ṭangkai dan ṭha ber chu, Pathian ṭih tlat chung a, zirna hun atana hman hi a ni awm e. Heng kumte hi puitlin zirna hun, mahni ke a din ṭanna hun a ni. Zirlai tam tak tan chuan mahni in lum aṭanga chhuah ṭan hun a ni a, Pathian ṭih leh ṭih loh, pianthar leh pianthar loh lanna hun ṭha tak a ni. Heng hun lai hian nu leh pate thawhsa ringin kan khawsa ṭhin a, mi fel leh fing chuan ṭha takin an hmang a, mi fel lo leh mi a chuan an khawhral ṭhin. Nu leh pate thlazar hnuaiah dam chhung an awm thei dawn emaw an ti ṭhin a, mahse kum sarih vel a lo vei meuh chuan anmahni ke a din a ngai leh tho ṭhin. Hemi kum chhunga Pathian ṭih tlat, thianghlimna vawng tlat, taima tlatte chu an hlawhtlin mai ni lovin, ram thlak danglamtu, mi ṭangkai tak an ni nge nge ṭhin.

Kum sarih hi Pathian numbar pawimawh tak a nih avangin mi zawng zawng tan a pawimawh hle mai. Kan sawi angin mimal hian kum sarih vel a beih ṭang ṭang chuan hlawhtlinna ropui tak a chang thei a. Chhungkua pawh kum sarih aṭanga kum sawm vel chhungin harsatna leh retheihna aṭangin a tal chhuah theih. Ram pum ang pawhin kum sarih tal hi chu, mimal ṭhatna tur ni lova kan ram ṭhatna turin, ram hruaitu leh thuneitute hian han bei se la, nasa takin hma kan sawn ngei ang. Ei leh bar, kawlphetha, kawng ṭha neih leh zirna ṭha neihah tal kan intodelh hman thuak a rinawm.

Nu leh Paten he kum sarih chhung pawimawhzia hi hre thar ila, kan fate kan duat a nih pawhin duat sual loh hram tum ila. Thawk rim se, hah se, Pathian ngaihsakna nen lehkha nasa takin zir se, lehkha zir lo pawhin thiamna bik, entirnan – music, football leh sport dangah te thiamna an puak chhuah hun lai a ni tih hriain, kan fate fuih ila, tiphur ila, a ṭul chuan i zilh bawk ang u. Heng kum pawimawh takah hian kan fate sual lakah veng tlat ila, thlarau lama an chak tulh tulh theih nan i bei ang u. Kum rei lote kan beih ṭang ṭang hian rah ṭha tak a chhuah thei dawn a ni.

Kum ṭhat kum sarih hi mi puitling nih theihna turin a pawimawhzia kan sawi rualin a hma lam kumte kan ngaihthah thei hauh chuang lo va. Kan fate an puitlin hma ngei hian, an tana ṭha tluan tling, Pathian ṭihna an neih theih dan tur kan zawnpui char char tur a ni. Chhungkaw tinin kan fate rilru, hlum anga nema a nih lai hian chher hriam ila. Anmahni, chhungkaw leh ram leh hnam tana mi ṭangkai, Pathian ṭih chhuan thar din i tum tlat ang u.

- Dr Vanlalsiama Chhangte