Guest writer
NexGen
KULH PAWIMAWH BER – 'CHHUNGKUA'
Hmanlai chuan lalram leh khua indo leh inrun ṭhin an nih avangin KULH hi an tan invenhimna pawimawh tak a ni a. Kulh ṭha leh rinawm nei ram chu hmelma lakah an himin, mipuite pawh a chhungah thlamuang takin an awm a. Chutiang ram chuan hma pawh an sawnin, a chhunga chengte pawh an hlim ṭhin a ni. Kulh nei ṭha lo lal/ram erawh chu hmelma tan beih an nuamin, a chhunga chengte an him lo va, nunna leh in leh lote chánin, hmelma kutah an awm ṭhin. Chuvang chuan, lal ṭha leh fing chuan a khua leh tui, a ram venhim nan kulh ṭha siam chu hna pawimawh hmasaah a nei ṭhin a. Lal fing lo leh á erawh chuan a lalram leh mipuite himna tur kulh sak aiin mahni nawmna a ngai pawimawh zawk ṭhin.
Kulh pawimawhna sawi ruala suangtuahnaa lo lang nghal chu Greek thawnthu, a movie pawha kan en ṭhin, “Helen of Troy” kha a ni. Sparta Lal, Menelaus-a nupui hmelṭha em em Heleni chu Troy Lal fapa, Paris-a nena inngaizawngin, an inhmangaih tlat mai a. Heleni chu Paris-a nen inruin, an innei ta daih mai a. Sparta Lal Menelaus-a chuan a nupui Helen-i chu làk lèt tumin a bei a, Greek lal ram pahnihte chu kum 10 teh meuh an indo ta a ni. Troy kulh chu a ṭhain a ngheh em avang leh a kulh kawngkhar an ven ṭhat em avangin Sparta lal leh a sipai indo thiamte chuan an táwn tlang thei lo va. A hnuah erawh inbumna hmangin an kulh kawngkharah an lut ta a ni.
Kulh sawia rilrua rawn lang leh chu – Great wall of China a ni a. Khawvela kulh sei ber leh a siam pawh hautak em em a ni a, hmelma laka an himna tura sak a ni. Great Wall of China kha rinawmin, hmelmate khan tichhe thei lo mah se, a vengtute kha an rinawm lo va. Hmelmate laka an ram leh mipuite venghim tur berten, thamna pawisa leh thil dang vangin an hmelmate chu kulh chhungah an luhtir a, a chhunga awmte an thatin an hneh ṭhin a ni. Kulh chu himin, rinawm mah se, a vengtute rinawm lohna leh inthlahdahna avangin a chhunga awmte an him ṭhin lo a ni.
Nehemia hun lai khan Judate chu Pathian thu an awih loh avangin an hmelmaten an hneh a, salahte hruaiin Jerusalem kulh chu a chim rem rum a, a kawngkharte pawh a kàng a ni. Judate tan chuan an inhumhimna kulh a chhiat avangin an chan a chhiain hmuhsit leh sawi chhiatin an awm a. Nehemia chuan Jerusalem kulh chhia chu a vei em em a, siam ṭhat/din thar leh hna a thawk a. Nehemia chuan, “Kan chan a chhiatzia hi in hmu a, Jerusalem a ram tih te, kawngkharte a kàng tih pawh in hria a; hawh u, sawi chhiat kan nih tawh loh nan Jerusalem kulh chu i din leh ang u,” a ti a. Ram leh hnam anga kan himna tur te, sawi chhiata kan awm lohna tur te, hma kan sawn a, kan damna tur chuan kan kulh chhiate kan siam ṭhat a pawimawh a ni.
KULH DIK TAK CHU
Tunlai khawvelah chuan kan inhumhimna leh kan invenhimna kulh dik tak chu lung banga siam ni lovin, CHHUNGKUA hi a ni. Kan chhungkaw kulh hi a him em? Kan chhungkaw kulh venghimtu nu leh pate hi kan rinawm em? Great Wall of China kawngkhar vengtute an rinawm loh avanga hmelmate an ram chhunga an lut ang khan, kan chhungkaw kulh chhungah hian hmelma pa kan chhungkua tichhe turin kan luhtir ṭhin em? Chhung tinte kan inngaihtuah chian a va pawimawh em!
Mizoram kum 130 dawn Kristian kan lo ni tawh a, Chanchin Ṭha avangin taksa leh thlarauvah Pathian malsawmna tam tak kan dawng a. Amaherawhchu, tunah hian kan ram dinhmun kan bihchhianin kan ram leh hnam kulh pawimawh ber, CHHUNGKUA chu a innghahna lungphum sàwi nghin leh tihchhiat a ni mek a, a chhunga awmte an him lovin hmelma pa hian nasa takin min bei mek a ni. Chumi lan chhuahna chu – Chhungkaw keh (nupa inṭhen) kan tamzia te, HIV/AIDS leh ruihhloin min rûn mek dan te, nungchang leh thlarau inthlahdahna a nasa a, sum leh paiah kan intlansiak nasa a; sum kan pathian zawk ta emaw tih tur a ni a. Ṭhalai leh mipa thi kan tamziate hian kan ram kulh pawimawh ber CHHUNGKAW dinhmun a tichiang hle a ni.
Hei hi eng nge a chhan ni ang? Khawi laiah nge kan tihdik lova kan kal sual? Kumin June thla khan, Lungleiah rawngbawla kan fehchhuahnaa nu pakhat thusawi ka bengah hian a la cham reng mai. “Zoram nu leh pate hian kum 30 kal ta aṭanga kan inthlahdah rah kan seng mek a ni,” a ti a ni. Ka ngaihtuah chian poh leh a thusawi hi a dikin ka hria a. Callum Brown-a chuan a lehkhabu ziah, “The death of Christian Britain,” tihah chuan, “… Britain-in hun thim (Dark Ages) aṭanga Christian ram ropui ni tura kum zabi eng emaw zat beih a ngaih laiin, kum sawmli pawh tling lo chhungin hnam rohlu leh lungphumte chu thlauhthlak leh hnuchhawn a lo ni,” tiin a ziak a. Kum zabi tam tak thawhrah kha inthlahdahna avangin kum sawmli chhung lekin a tihchhiat theih a lo ni.
Pastor pakhat ka hmelhriat London-a kum sawm awm tawhin a sawi chu, “London-a ka lawina Kohhranah chuan ka awm tirhin inkhawm ṭhin kum zat chawhrual chu kum 65 a ni,” a ti a, chu chuan ngaihtuahna a ti thui hle mai. Vawiina keini nu leh pa leh rawngbawltute hian kan chhungkaw kulh ṭheuh kan venhim ṭhat a, kan tu leh fate Pathian thutaka enkawl leh kawng dik kan kawhhmuh loh chuan tun aṭanga kum 30/40-ah ṭhalai inkhawm tur kan nei mumal lo ang tih a hlauhawm a ni. Kan chhungkaw kulh innghahna a dik tawk em? Eng nge kan chhungkaw kulh innghahna? Sum leh pai, in leh lo, zirna sang leh nihna sangte em ni le?
“Lalpa chu kan inhumhimna leh kan chakna… Pathian chu kan KULHBING sang a ni,” (Sam 46:1 & 7). Nova chuan Pathian a ṭih a, a chhungte chhanhimna’n lawng (kulh) a tuk a, a hunlaia mite nuihzat pawh a hlawh ngei ang. Mahse, chu chuan amah leh a chhungkua a chhanhim a ni. Ram vei leh siam ṭhat duh tam tak kan awm, engtin nge hma kan lak ang?
Kan ram KULH CHHIA engtin nge kan siam ṭhat ang?
Kan ram leh hnam himna ‘KULH’ pawimawh ber chu chhungkua a ni a, chhungkaw kulh vengtu chu nu leh pate kan ni. Nu leh paten Pathian kan ṭih a, kan chhungkaw kulh ṭheuh kan ven ṭhat a, kan fate Pathian Ṭih kan zirtir chuan kan chhungkua kan him ang a, kan ram leh hnam a dam dawn a ni.
Pathian Ṭih pawimawhna
Pathian Ṭih chu finna bul a ni a, Lalpa Ṭih chu sual huat a ni (Thufingte 1:7; 8:13). Kan ramah hian sual a ngampain a ni telin a pung zel emaw ni tih tur a ni a. Miin Pathian a Ṭih chuan Pathian thu a awih a, finna dik tak neiin sual a huain a tlansan ṭhin. Mi tinin kan mamawh leh kan duh ṭheuh – Sumte, Chawimawinate, Nunnate hi inngaihtlawmna leh Pathian Ṭih rah a lo ni zawk si a (Thufingte 22:4). Hnam anga kan hmuingil nan leh kan lo pun theih nan Pathian kan ṭih leh a thupekte kan zawm a ngai a ni. (Deut. 6:1-3).
Kan ram leh Hnam damna tur leh kan himna tur chuan kan chhungkaw kulh innghahna hi Pathian Ṭihna dik tak a nih a ngai a ni. Thil danga kan innghah chuan kan chhungkua kan him dawn lo!
“Heng thu zawng zawng khaikhawmna hi ngaithla teh ang: Pathian Ṭih la, a thupekte vawng rawh, hei hi mihring zawng zawng tih tur chu a ni mai.”
“Ram leh hnam siam ṭhat i duh chuan chhungkua aṭangin ṭan rawh;
Danglamna tak tak chu
chhungkua aṭangin a inṭan si a.”
- Dr. Lalmalsawmi Hmar