RAM LEH HNAM HMASAWN NAN - PATHIAN ṬIH

Kan ram leh hnam hmasawnna tur hi mi tam berin kan vei a ni a. Hmasawnna dik a lo thlen hun tur hi nghakhlel takin kan thlir reng hlawm a ni.

Kan ram hian hma a sawn em?

He zawhna hi, “Aw,” tia kan chhan chuan, kan khawtlang, chhungkua leh mimal khawsak phungin hma a sawn nasatzia te; hriselna, zirna, ei leh in kawnga hma kan sawnnate sawi tur a tam awm e. Heng bakah hian motor leh thlawhna hmanga kan zin dan awlsam sawtzia te, khawl, internet leh social media-in kan nun a thlak danglam nasatzia te hi enin, hma kan sawn lo tih theih rual a ni awm lo ve.

Amaherawhchu, kan ram hian hma a sawn lo titu tan pawh ṭanfung a awm ve tho mai. A chunga hmasawnna kan sawi tam berte khi khawvel ram dang hmasawnna, ‘Globalisation’ avanga kan ramin a lo tem ve an ni a, kan ram hmasawnna bik a ni lo a tih theih a. Tin, hmasawnna hi chhungkua leh mimal ‘level-ah’, patung an ṭan theihna mualah a thleng nasa a, a ram pum huap erawh chuan a sak ṭalh mai a ni. Kan ṭhan hian ṭhut chin a nei tlat a, kawng ṭhenkhatah phei chuan kan hnungtawlh zawk nia a lannate pawh a awm thei ang.

Chu’ng zingah chuan kan ram economy chhe em em mai te, leiba tam em em te, jail khat tlat mai te, inkalpawhna kawngpui ṭha thei thlawt lo te, thingtlang mite tana tun thlenga eizawnna la harsa lutuk te, rethei tam lutuk te, hmasawnna rualkhai lo lutukte hi hmasawn dan dik tih theih a ni lo a ni. Ṭhalai nawmchen thlahlel leh ruihhlo ngai tam lutuk, an tha chhawr tur awm lova ‘Home’-a awm nghek nghuk mai te, ruihhlo man tur awm reng te, mihring awm zat aṭanga chhuta India rama nupa inṭhen leh HIV vei tam berna kan ni reng mai te ngaihtuah hian, ram hmasawn tak nia inchhal a har ṭhin a ni.

Eng nge hma kan sawn tawk loh chhan ni ta ang le?

Loren Cunningham-a chuan a lehkhabu (The Book that Transform the Nations) ah, Bible-in ram hrang hrangah hmasawnna a thlen dan ngaihnawm takin a ziak a. Khawvel ram changkang hmasa, Europe khawmualpuia ramte leh America te pawh Pathian hriatna leh ṭihna avanga tun dinhmun hi thleng thei an nih dan a chhui a. Bible thu hi miten an zawm chuan Pathianin malsawmnain a vur mai ṭhin a; an zawm tam poh leh malsawmna an dawng tam a, an zàwm tlem leh a kim lovin an dawng mai ṭhin a ni, a ti. ‘A hre tam ni lovin a zàwm tamin malsawmna an dawng’ tih hi kan chhinchhiah a pawimawh hle. Rinawmna, Rintlakna leh Remhriatna ringawt pawh hi miten an neih chuan malsawmna an dawng mai ṭhin tih hi Japan ram, Pathian nei lotute aṭang pawhin a chiang em em a ni.

Kan ram hian Isua Krista Chanchin Ṭha hriain Chhandamna kan chang a, kan hlimpui hle a. Amaherawhchu, hlim leh làmah tam takin kan duh tawk a, Kristian nun zawh kawngah kan thatchhia a, thianghlimna kawngah kan inthlahdah a. Tin, dikna leh rinawmna kan nam tlu a, Sorkar sum kan inruksiak a, kohhran sum thlenga ítte pawh kan awm tawh a ni awm e. Pawisa kan ngaina a, thawhrimna tel lovin ngaihtuah chhuah, sawi chhuah leh lèn chhuah kan ching a. Kan rintlak loh avangin ram dang miten min sumdawnpui ṭha duh lo va, hmasawnna tura kan mamawh em em an hausaknate kan ramah a luang lut thei lo a ni. Thil siam chhuah dan zawn aiin pawisa neih hmasak kan tum a; chhuan thum vel liam ta aṭanga chhungril nuna kan inthlahdahna kha tunah hian kan tuar mek niin a lang. Bible zirtirna, “Sum tam tak aiin hmingṭhat hi thlan zawk tur a ni,” tihte hi kan kal kàn a, hei hian malsawmna a famkimin min dawntir thei lo a ni.

Resource hlu leh ṭha ber kan la nei

Dubai khawpuia chengte hnenah, an khawpui khu eng vanga ṭhang nasa em em nge nia an hriat, tih an zawt a. An chhanna chu, “Hruaitu ṭha kan neih vang,” tih a ni tlat mai. An ṭhenawm ram zawng zawngten an neih ang leilung hausakna, oil leh thil hlu, an nei ve lo va; mahse hruaitu ṭhain hmasawnna atana sum hnar (resource) ṭha ber – ‘human resource’ (mihringa awm thiamna, theihna leh finna) a han kài tho chu, khawvela ram ropui leh tlawh chakawm berte zinga mi an rawn ni thei a ni.

Chutiang bawkin, Singapore pawh, mahnia tui in tur pawh nei lo, hmun dang aṭanga chawk luh ngai an ni ṭhin a; hruaitu ṭha kaihhruaina hnuaiah erawh chuan, Asia khawmualpuia ram hausa ber pawl a rawn ni thei tlat mai a ni. Kan ramah pawh hian, tun thlengin, leilung hausakna laih chhuah tur kan la nei hlei thei lo va. Amaherawhchu, chu’ngte aia hlu leh daih rei zawk, hausakna sum hnar ‘human resource’ kan nei a ni. He kan sum hnar hlu tak hi hai chhuak tura ngaihtuahna hmang thiam hruaitu kan mamawh hle a ni.

Leadership aṭangin ram hmasawnna

Kan human resource hai chhuak a, hma kan sawn theihna turin ‘Hruaitu nihna (Leadership)’ zir kan uar a ṭul hle. Hruaitu ni lovin zuitu, mi chhiahhlawh, an tirhna lam apianga kal tur nia inhriatna ‘sal tang rilru’ kan putna hi a rei zozai ta lutuk a, kan paih thlak a hun tawh a ni. Tunah chuan, kan ram aṭanga ram danga hna thawk tura chhuak tam berte chu chhiahhlawh ni turin a ni hrih a; rei lo teah chhiahhlawh hnam angin khawvelin min hriat hun a la thleng thei dawn a ni. Heng mi huaisen tak takte thil tih hi kan hnualsuat lo va; amaherawhchu, hruaitu ṭha ni tura kan ṭhalaite kan chher erawh chuan, khawvel hmun dangah pawh hna sang zawk thawkin, nghawng ṭha leh ropui zawk an nei thei dawn a ni.

Thil lawmawm deuh mai chu hruaitu nihna hi a zir theih a, tu mah hruaitu nisa renga piang kan awm lo a ni. Dinhmun sang tak tak leh pawla OB leh committee member nih ringawt hi hruaitu nihna emaw kan tih hi sim a hun tawh a. Hruaitu chu lal leh thuneitu ni lovin, a awmna hmun apianga danglamna ṭha siamtu, thil awm lo ata awmtirtu hi a ni.

USA-ah chuan kum 10 mi lek pawhin, an presidential debate-ah, “Engtin nge China–Taiwan buaina i chinfel ang?” tiin zawhna an zawt ngam tawh a. Kan ramah hi chuan Leadership kan la inzirtir tlem em em a, school leh college-ah pawh kan la inzirtir tam loh avangin hruaitu rilru kan pu hlei thei lo. Hna sang beisei ngam kan tlem em em a, hlawh neih ve ṭawk ṭawk lungawipui kan tam lutuk hian dinhmun ṭha zawka kan invawrh theihna tur a dâl nasa hle a ni.

Hma kan sawn theihna turin kan ram hian sawiseltu – a dik lo lai sawi chhuaktu ringawt ni lovin, harsatna chinfel dan tur hria, hruaitu ṭha a mamawh a ni. Chuvangin, hruaitu rilru pu tura nasa taka inzirtirin, kan ram leh hnam a ṭha zawnga a lo danglam theih nan ngaihtuahna tharte sawiho fo ila, Pathian chakna ring tlat chunga kan beih chuan kan ram hian hma a sawn ngei ang. Leadership zir turin seminar leh workshop chhim tur a la tam lo a nih pawhin, lehkhabu ṭha chhiar tur leh Youtube lamah thusawi ngaihthlak tur tam tak a awm a ni.

Pathian Ṭihna chauh hi hmasawnna tak tak bul a ni

Miin Pathian a hriat a, a ṭih tak tak chuan Pathian mit hmuhah a awm reng tih a hria a, thil dik lo hulhual a tih a rem tawh ṭhin lo. Kum tam tak chhunga ka tawn hriat ve aṭangin rinawm leh rintlak nih hlawkzia hi ka chhar chhuak vein ka inhria. Pathian ṭihna avanga rinawmna hian ṭhian leh sum tam tak pawh a hring chhuak thei a ni. Ebenezer Hospital hi ṭhianhova din tura thu kan tih tluk khan, ka ṭhianpa nen loan dilin bank kan dawr a. Mi rinawm leh rintlak kan nih leh nih loh an la hriat miau loh avangin ṭum hnih ngawt beidawngin, kut bengin kan haw a. Kan neih ang ang thawhkhawmin bul kan ṭan ráwih a, rinawm taka kan thawh avangin kum nga a lo vei leh meuh chuan, bank lam pawh kan tan an inhawng em em tawh a, an hnena loan lak loh pawh kan tan a inthlahrunawm hial zawk a ni. He dinhmun kan thlen theihna chhan hi Pathian ṭihna aṭanga chhuak rinawmna, rintlakna leh remhriatna tlem té kan neih vang chauh a ni. Bank-te pawh hian mi rinawm leh rintlak thawhpui tur hi an lo zawng reng a, an hmu zo lo ṭhin zawk a lo ni!

Mi tam tak chuan an loan lakte mahni pawisa ang maiin an hmang a, loan rulh an ngaihsak lo va, mahni ta lo pawh lak an hreh lo mai ni lovin an inchuh zawk a ni. Heng mite hian rin an hlawh lo va, miten an thawhpui ngam lo va, an sumdawnna leh hmalakna turte a hlawhchham ta ṭhin a ni. Mihringte mahin mi rinawm leh rinawm lo kan hriat theih chuan kan Pathian phei chuan a va hrechiang lehzual dawn em!

Mizote hi a nawlpuiin Kristianah kan inchhal nàin, a ram pum ang leh Sorkar ang hian Pathian kan ṭihna hi kan tilang tawk lo hlein a hriat a. Pathian huat zawng - eirukna, dikna lal lohna leh; rethei hmangaih tak tak lohna a la nasa em em a ni. Chawlhnia Pathian thu kan awih anga Thawhṭanni aṭanga Inrinni thlenga kan awih hunah chuan, kan thinlung a lo dik ang a, kan rilru put hmangin hma a sawn ang a, rei lo teah hmuh theihin a lo lang chhuak mai dawn a ni. Pathian ṭihna nen in kan sa ang a, leilawn kan dawh ang a, eizawnna bul kan ṭan ang a; tichuan, kan sum leh paiin mi retheite hnen a thleng ang a, rualkhai zawkin hma kan sawn thei dawn a ni. Pathian ṭihna tak tak hi mimal, chhungkua, ram leh hnam hmasawn theihna, tlo leh ṭha chu a ni tih hriain; Pathian ṭiha - dikna, rinawmna, rintlakna leh remhriatna nena inthuamin, bul i ṭan thar teh ang u.

- Dr Vanlalsiama Chhangte