A BORUAK

Kar hmasa khan, “Engkim hian boruak a nei a. A hun laiin chu boruak chuan min chiah a; a hlimawm em em rualin ngaihtuahna fim a tinu fo ṭhin,” kan ti tawh a. Tun ṭumah hian i han sawi belh teh ang.

Engkim mai hian ‘boruak’ hi an nei ve a ni ber mai a. Zaithiamte leh an hlate pawh hian boruak an nei a. An boruak a san lai chuan kan ngainat zui lem loh tur an hla thlengin kan ngaithla a; an boruak a chuai a, kan ngaihthah zui mai a. World Cup lai chuan football tuipui teh chiam lo pawhin a boruakah an rawn ngaihven ve a; a boruak a dai a; an ngaihsak zui lo nghal mai thin.

Sakhuaah pawh hian a boruak hi tuipui theih deuh mai a ni. Rambuai hma daih khan Mizoramah Harhna a lo thleng a; a boruakin a chiah hneh em em mai a. Thlai chi paih te, tuthlawh leh chemkawm thehthang ta mai te pawh an awm an ti.

Chhandamna Camping an buatsaih a; a boruakah an lo piangthar hlawm ni ngei tur a ni; a boruak daih rualin an da nghal mai a. Revival Speaker pakhat chuan khaw pakhatah rawngbawlna a nei a. An piangthar sup sup mai. Thla ruk hnu lekah a han zin leh a; an lo da leh vek tawh a. “Da ta Company in din em ni?” a ti hial. “An rahah in hre mai ang,” tih nen khan ngaihtuah zawmin amah kha inenfiah ta se eng tak ang maw le! “Keimah hian Da Ta Company hi ka din a ni lo maw?” tih nachang erawh chu a hre lo tluan zak niin a lang.

El Bethel boruak khan ram pum a chiah a; “Bethel ve lo” hmuh hniamna te pawh a awm deuh roh. Mi lian pui pui an ‘bethel’ a. Mahse a boruak a dai a; eiru ngaiin an eiru a; dawta mipui bum thintute khan an bum zui zel bawk a ni ber.

Kelkangah harhna a lo thleng a; a boruak chhim turin mi tam tak an kal ruih ruih mai a. Pathian hi hmun tina awm, hmun tin atanga biak pawh theih a ni ta lo emaw tih mai tur a ni. Politcian te, ‘cian lo te pawh an kal a. A boruak a dai a; a ngai te tein kan awm leh a.

A boruakah hian kan va han inbuaipui rei tawh tak em ve le! A boruaka pianthar hi piantharsan a ngai tawh hle niin a lang. Kohhran hruaitu leh theology lama mithiam rualte hian ṭan han la teh se.

Politics lamah pawh a boruak hian min va han chiah nasa thin tak em! Mizo Union an rawn che a. Kha leh chen kan ram enkawltu kan Lalte chu khawvela lal sual ber ang maia chhuahin khuangpui nen rawn nawr thlak an tum a. “Bai thak arva, artui khawn leh, Lal hnungzui ka ning tawh,” an ti a. Khawvela lal zawng zawng leh sawrkar tin mai hian chhiah an la vek tih te, Lal Solomona chhiah lak nasatzia te kha an ngaihtuah thleng zo tawh lo. Kha leh chen kan ram lo enkawl tawhtute kha mawi hnai taka bantir dan a awm lawm ni tih ang te hi an ngaihtuah thleng zo tawh lo. State an han nawr leh a; a boruak siam zawngin khuangpui nen “Aw State ram, ṭhaltui ang kan nghak che, Lo eng thuai la kan Zoram dung leh vangah, Chutin Zofa kan zalen tawh ang,” an ti a. Kha boruaka phur nazawng khan eng nge State dinhmun chiah tih an hre kher awm lo ve. A boruakin a chiah nasat zual ṭhenkhat phei chuan, “Uṭawk pawh ni se Union a nih chuan ka vote ang,” an ti hial e an ti.

Mizoramah mau a tâm a; ṭam a lo tla ta a. Ṭâm do pawl Mizo National Famine Front an lo ding a. Ṭam zualpui reh hnuah political party-a inletin ‘famine’ tih an paih a. Mizo National Front Party a lo ni ta a. Zalenna thu, Mizoram Independent an sawi chho ta a. Ngun taka thlir let a, thuziak hrang hrang han en hian, a boruakah an inchiah laklawh tawh si a; inbuatsaihna ṭha mang lo chungin Independent an puang ta niin a lang. Tichuan, independent sual boruak chuan rampum min tuam a. Independent duh lo apiang hnam hmelma, dah ṭhat tur nia ngai tlat an tam ta viau a ni awm e. Hetiang boruak karah hian ngaihtuahna fim kalsan ve hauh lo Kohhran hruaitu kan lo nei hlauh mai a. Anni chua remna leh muanna kawng lam an hawi tlat a. Kum 1975 vel atang chuan Independent boruak aiin Remna leh Muanna boruak kha kan tuipui daih tawh zawk a. Tunhmaa Independent duh lo hnawksak kan tih ang chiah khan Remna leh Muanna duh lo nia kan hriatte chu hnawksak kan ti ta thung a. A boruak a dang ta daih mai a ni.

Remna atana inbiakna chuan boruak sang tak mai a nei a. kan rilruah thil dang a leng meuh tawh lo. Election dawnah Brig T Sailo, chutih laia Chief Minister chu a campaign a. Hall khat tlatin mipui an awm a. “Zanin hian Remna leh Muanna nge ka sawi dawn Development, in duh thlang rawh u,” a han ti piap mai a. Tlar hma lama pa ṭhenkhat chuan zawi sap hian, “Remna leh Muanna,” an ti a. A sawi duh zawk development a sawi lo tur kha a lungawi vak lo. Mihring hi chhang chauhin nung se chuan khami zan khan paho khan ‘development sawi rawh’ an ti ngei ang. Mahse a taksa mamawh engkim nei si, lungmuanga a nun a hman theih si loh chuan mihring nun a kim lo.

Remna leh Muanna a lo thleng ta a. A boruak a sang leh ta hle mai. A lo inṭham rei tawh bawk a; kan vaiin min chiah a. Remna atana tih tur leh nih tur kha kan buaina nen khan a inhen em tih te chu tumahin kan ngaihtuah phak tawh lo va. Ramhnuai sawrkar kha eng ang chiah nge a nih kan ngaihtuah tawh lo. A boruakah khan kan lungawi a ni ber mai.

Hun a lo kal zel a; a boruak a lo dai hret hret a, a tak ram kan han chang chho zel a; mi tam tak rilru a hnual ta fo mai a ni.

“A boruaka” luang liam chiam chi hi mihring lung no tak, luangthli chhem anga thle tawn mai mai kan ni duh hle. Hnam tin chi tin zingah, hetiang mi hi inthlannaa tlinpui tham an awm zel niin a lang. Chuvangin “A boruak” siam thiam tan lo chuan politics lamah hlawhltlin pawh a harsa mai thei a ni. Mahse ‘a boruak’ hian tawp chin a nei a. A boruak a tawp hunah, ngaihtuahna fim a lo inrawlh huna kan thlir letna hian thiam min chantir dawn em tih hi ngaihthah theih a ni lo. A boruak chim ve loh ṭhang thar chuan ‘a boruak’ an thlir thei lo va; a ‘tak ram’ chauh an hmu thei. Hmana a boruakin min chim laia kan lungawipui kha a boruak chim ve loh ṭhang tharin an rawn thlir let ang a; zawhna an la rawn siam ang a; an la chhui zel dawn a. ‘Thu mu hnu’ tih ṭawngkam hian a dang zo tak tak dawn lo. Chu chu khuarelin mihring fate min hrual dan pakhat a ni a, khap beh tum a sawt lo vang.

Kum 2023-ah kan inthlang leh a. ZPM boruak a lo thawk ve thung a. Campaign lai aṭangin chu boruak chuan min tuam a. Inthlan result a lo chhuak a; an sawrkar ta mai reng a ni.

Tunah hian sawrkar Financial year khat em pawh an la hmang zo lo va. An ṭhat leh ṭhat loh hi sawi tam theih a la ni lo. Pathianin, “Eng lo awm rawh se,” a han ti a. Wire zam hmasak te te ngai miah lovin a lo eng nghal pup mai ang kha mihring ve bawk politiciante aṭang hi chuan beisei chi rual a ni lo va. Mahse, kum hnih kum thum a han liam leh ang a; a boruak thaw ṭhin kha a lo chuai deuh ang a. Ngaihtuahna fim nen mi tam takin an thlir tawh ang a. “A boruak” mila thlir tawh lovin “an hnathawh leh an thil tih” aṭangin an thlir tawh dawn a. Chutih hunah chuan an ding zo ang em tih hi a pawimawh ta em em mai a ni. Chu chu tu kutah mah awm lovin anmahni kutah a awm a. An ding zo lo a nih chuan anmahni thiam loh a ni ang a; fak zui zel tlaka an thawh chuan chawimawina an chungah a awm ang. A tak ram atanga thlira an ding zo a nih phawt chuan Mizoram tan malsawmna an ni ang.