KRAWS KAWNG KHAWHARTHLAK (Good Friday Pual)

Luka 9:23 “Tupawhin mi zui a duh chuan mahni hrehawm pawisa lovin, ni tin a kraws puin mi zui rawh se.”

America rama mi pakhat Arthur Blessit-a chuan kraws hi a pu nasa hle a. Feet 12-a sei kraws siamin a pu kual a. Kum 1969 Dec ni 25 atangin a zin chhuak a. Ram hrang hrang 303 pal tlangin Mel 36,651(KM 58,982) zet a pu a. Kum 35 thangin ṭum 24 an man a; ni 40 chaw a nghei a; indona hmun ṭum 50 a pal tlang a. Khawvel a hel chhuahpui a ni.

Kraws hi chi hrang hrang, hawrawppui ‘X’ ang a ban pahnih phun kawkalh te hawrrawppui ‘T’ anga a chung tlawn te a ni a. Thing tlawn mai, kawkalh lem lo a awm bawk. Kraws chi hrang hrang hi Assuria sawrkar te, Aigupta sawrkar te, Babulon sawrkar te leh Phoenicianho te khan an lo hmang thin a ni awm e. Chu chu Rome sawrkar khan a rawn chhunzawm ve ta a ni.

Lal Isua an khenbehna kha eng ang Kraws nge tih hriat a ni lo va. Ringtu hmasate khan a thing kraws hrim hrim aiin a thihna hi an ngai thupui zawk niin a lang a; Kristian chhinchhiahna atan pawh kraws hmang lovin sangha an hmang a. Constantine-a Kristiana a inpek hnuah kraws thing kawkalh hi a lo lar ta chauh a ni an ti.

Hman lai atanga an lo hman ṭhin a nih avangin thing kawkalh hrim hrim hi chu a tam hlein a rinawm. Lal Isua an khenbeh hma hian pharisai 700 zet a rualin an kheng bet a. AD 66-a Juda-ho an hel khan Juda mi 3600 zet an kheng bet bawk. Jerusalemah ringawt pawh mi eng emaw zat an khenbeh chuan Rom lalram pumpuiah phei chuan an kheng bet hnem hle ang tih a hriat theih a. Chuvangin thing kraws hrim hrim hi chu tam tak a awm ngei ang a. Lal Isua an khenbehna pawh kha kraws dang ang ve bawk, a bik taka siam pawh ni lo, thing naran ve mai a nih ka ring. Palestina ramah hian thing a vang hle a. In sak nan pawh thing aiin lung leh hlum an hmang nasa zawk a. Chuvangin misual khenbeh tur apiang a hrana kraws siamsak vek hi a harsa mai awm mang e. Han zeldin ta ila. Kraws kudam hi a awm ang a. Chu kudama mi chu Lal Isua an khenbeh dawn pawh khan a rem chang apiang kha an va la mai ni tur a ni. Mahse rinthu mai mai a ni a; kan rin sual pawhin a pawi lutuk lo vang chu maw.

Arthur Blisset-a anga thing kawkalh put kual chiam hi kan tlin ve lo va, Isua min phut dan pawh a ni awm lo ve. Amah ngei pawhin thing kawkalh hi ni tin a pu lem lo. Mahse, ni tina a put ṭhin kraws a awm a. Chu kraws avang chuan hring nun kawng khawharthlak tak a zawh a ni.

A thih thleng hian nun khawharthlak tak, tuma hriat thiampui loh mawhphurhna lian em em maiin a delh reng a. A pian aṭanga a thih thlenga nitin a put ṭhin hi a dam rualpuite’n an hre thiam lo. A zirtirte pawhin an hre thiam lo fo. A pianpui unaute pawhin an hriatthiam pui hauh lo. Diktak chuan keiniho pawh hian rinnain Thlarau zarah kan hre thiam ve riai ruai chauh chu a nih hi. Amahin thil tam tak chu a tuar tlang a. Hei vang hi a ni mai thei ziaktu thenkhat chuan Lal Isua hi a nui ngai lo an tih thin ni. Hlim hlawp leh lawm bung bungna hi a nunah a awm lo a ni.

Hetianga kawng khawharthlak a zawh tluan thei hi amahah zir tur a awm ngei ang. Thuhril thiam te chuan sawi tur an hre teuhin a rinawm a; pahnih khat lek han tarlang ve ila:

A nihna a hrechiang a; a pawm thlap.

A tihtur a hre chiang em em a; a tihtur a hlen chhuak turin a inpumpek a ni.

Mahni nihna hi kan pawm ngam em? Mahni nihna chiah hi pawm ngam ila, kan nih ang chiah hian chhiat ni ṭhat ni te hi hmang ngam ila, khawtlang buai luai luai lo leh hautak lo zawkin heng hun hi kan hmang thei ngei ang. Mahni nihna chiah hi pawm ila rual el dan dik lo lakah kan fihlim ang a, eiruk leh hlepruk a tlem sawt ngei ang. Sawrkar hnathawkte pawhin sawrkar hnathawk kan nihna aiin a behbawm hi kan ngaipawimawh zawk fo lo maw? Sawrkar hnathawk nih inhre chiang lo niawm taka thil danga hmanhlel a, hna kalsan fo te hi Kristian nun dan tur a ni ang em? Mahni hna tlansan a vantlang thil tihna apianga lan ve tum tlat hi kan nihna kan phatsan thin tihna a ni thei mai lo maw?

Kan tihturah kan chiangin kan inpumpek ve em? Sawrkar hnathawk hian sawrkar hnathawk, sawrkar ta a nihna hi a hrechiang em? Hre chiang se aikal lak te, eiruk te hi tun ang hian a lar lo mai thei asin. Zirlaite hian zirlai a ni tih pawm thlapin inpumpek se tun ai hian zirna lamah kan thleng sang zawk ngei ngeiin a rinawm.

Mihring mihrinnaa hmasawn tak tak tur hian khawhar ngam a ngai a. Mal tlat ngam a ṭul thin. Lal Isua pawh hi a bul velah tihdam beiseiin miin vir hut hut mah se a chhung rila a thil phurh kha tumahin an hriat thiam pui lova, a khua a har thin hle ang. Pun tur tu mah a nei lo va, Thlalerah ni 40 zet amahin a va mal tlat bawk a. Mahse a mal tlatna hian chakna a pe thin a ni.

Nitina kan hnathawhnaahte, kan khawsakna tinrengah hian kan vela thil awm dan ang apianga in siam rem tum ve mai hi awl tak a ni. Mahse Lal Isua kha a vela mite milin a insiam rem ve ngai lo. Huaisen takin a nihna a vawng a; a tih tur dik tak kha huaisen taka tiin a hmachhawn zel mai a ni. Temple hmuna an pawisa thleng velna te kha mi zawng zawng tihdan a ni a, thlir liam ve mai mai awm tak, a thlir liam ve thei lo va, huat hlawh pawisa lovin a che mai a. Tu mah a pun lo va, a ziak ang chin kan lak dawn phei chuan a zirtirte pawh a pun lo a ni awm e. “Peter, nang, kha laia dawhkan kha han namthlu ve teh,” a tih thu tumahin an ziak lo. “Mi pawhin an en liam mai mai” ti lovin amahin sual a do ngam a ni.

Ni tina kan nun danah hian mahni chauha dik ngam turin rilru siam ila. Miin, ‘i a mai mai em mai,’ an tih pawha rinawmna vawng tlat turin rilru siam ila, khawharthlak chang tam mahse Pathianin a theihnghilh ngai lo. Sawrkar hna kan thawh danah te hian mi tam zawk tihdan lo ni ṭhin mah se a dik loh miau chuan mahni chauha kawng dik zawk zawh ngam turin Isua hi i ring tawk ang u. “Mi pawhin an ti ve tho,” ti liam mai lovin, mi tih ve tho kha ti lo ngam ṭheuh ila corruption te hi buaipui tham kan nei hauh lo vang.

Awmchhun nih hi thil ngam awm loh tak ni mahse a ṭul fo thin.

Sumdawng tam tak zinga a rinawm chhun kan ni ngam em? Nge a nawlpui zingah kan intat lut ve mai? Sawrkar hnathawk taima chhun kan ni ngam em? Politician thianghlim chhun kan ni ngam em? Politician leh officer corrupt lo awm chhun kan ni ngam ang em? Contractor hna thawk dik awm chhun kan ni ngam ang em? Lal Isua hnung zuiin he kraws kawng khawr har hi kan zawh ngam em?

Awm chhun nih hi mi an lohna a nih chang awm mahse mihring nun kal zelna leh ram leh hnam hmasawnna atan a ṭul tlat si a. Hmasawnna kan tih tam tak hi mi tlem te mi an loh pawh pawisa lova thawk rim an awm avanga khawvela hmasawnna hi lo awm a ni. Zirlai chuan rual pawl viau lem lovin hrehawm chang awm mah se taima takin zir mai rawh se: nu leh pa chuan ‘rual pawl lo’ nih hlau miah lovin a fate kilkawi mai teh se. Mi tin hian kan nih tur hi awm chhun nih hlau lovin ni mai ila a va han nuam dawn em!

Kan ram hian Politician leh Officer tam tak dikna leh rinawmna chawi nung a, kraws kawng khawhar zawh ngam ngamte a mamawh a; taima taka hnathawktu awm chhun ni ngam a mamawh. Chutiang mi chu kan ram hian a mamawh a; a ko a; nghakhlel takin a thlir reng a ni. Lo chhuak la, thapui thawhin kan ram hi rawn siam ṭha ta che.